Luật Tiếp cận thông tin năm 2026: Mở rộng đáng kể các nhóm thông tin phải công khai

Thông tin về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất phải được công khai

So với Luật Tiếp cận thông tin năm 2016, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 có sự điều chỉnh đáng kể về phạm vi thông tin mà cơ quan nhà nước phải chủ động công khai.

Nếu Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 quy định 15 nhóm thông tin phải được công khai, thì Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 tiếp tục kế thừa các nhóm thông tin quan trọng, đồng thời bổ sung và cụ thể hóa nhiều lĩnh vực có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và hoạt động của doanh nghiệp.

Theo quy định mới, các cơ quan nhà nước phải chú trọng công khai thông tin về chiến lược, chương trình, dự án, kế hoạch; ngân sách nhà nước; đầu tư công; đấu thầu; quản lý, sử dụng tài sản công; các dự án đầu tư kinh doanh; kết luận thanh tra, kiểm toán và một số thông tin liên quan đến xử lý vi phạm hành chính.

Một điểm đáng chú ý của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 là việc quy định cụ thể hơn các nhóm thông tin thuộc những lĩnh vực thiết yếu đối với đời sống xã hội.

Trong đó, thông tin về quy hoạch sử dụng đất; giá đất; thu hồi đất; phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư liên quan đến dự án, công trình trên địa bàn; kết quả điều tra, đánh giá đất đai; quyết định cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc mốc giới sử dụng đất trong hành lang bảo vệ an toàn; nhà ở và chung cư cũng được đưa vào phạm vi thông tin cần được công khai. Đây là những lĩnh vực thường phát sinh nhu cầu tra cứu lớn từ người dân, doanh nghiệp và các tổ chức có liên quan.

Bên cạnh đó, luật mới còn mở rộng nội dung công khai trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, môi trường, thị trường lao động và cung cấp dịch vụ công. Việc quy định rõ hơn các nhóm thông tin này được kỳ vọng giúp người dân thuận lợi hơn trong việc tiếp cận dữ liệu phục vụ việc giám sát, lựa chọn và thực hiện các quyền của mình.

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 cũng tăng cường yêu cầu công khai đối với một số thông tin phản ánh hoạt động quản lý, kiểm tra và xử lý của cơ quan nhà nước. Trong đó có thông tin về kết luận thanh tra, kiểm toán và một số quyết định, kết quả xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực theo quy định của pháp luật. Đây là điểm có ý nghĩa trong việc nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước.

Cùng với đó, luật quy định việc công khai một số thông tin liên quan đến hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách, nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức, tài sản công, đầu tư công và kết quả lựa chọn nhà thầu. Đối với các dự án đầu tư kinh doanh, việc công khai thông tin cũng được quy định cụ thể hơn.

Đẩy mạnh công khai trên môi trường số

Không chỉ mở rộng nội dung, Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 còn có bước tiến về phương thức và thời hạn công khai.

Theo đó, thông tin phải được công khai bằng những hình thức phù hợp, trong đó có cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, cổng dữ liệu, phương tiện thông tin đại chúng, Công báo, niêm yết, tiếp công dân, họp báo, phát ngôn và các hình thức khác theo quy định.

Đặc biệt, đối với thông tin mà pháp luật chuyên ngành không quy định thời điểm hoặc thời hạn công khai, cơ quan có trách nhiệm phải công khai trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày tạo ra thông tin. Quy định này tạo ra một mốc thời gian rõ ràng hơn, hạn chế tình trạng thông tin đã được hình thành nhưng chậm được đưa ra công khai.

Luật mới cũng yêu cầu việc công khai phải tính đến khả năng tiếp cận của người khuyết tật, đồng bào dân tộc thiểu số và người dân tại khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Luật tiếp tục xác định việc công khai thông tin trên môi trường điện tử là một phương thức quan trọng. Đối với cơ quan có cổng thông tin hoặc trang thông tin điện tử, thông tin thuộc diện phải công khai được đăng tải theo quy định; trường hợp không có cổng thông tin hoặc trang thông tin điện tử thì thực hiện bằng các kênh chính thức hoặc hình thức phù hợp khác.

Một điểm đáng chú ý là Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 có quy định chuyển tiếp đối với những thông tin trước đây chưa thuộc diện bắt buộc công khai theo Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 nhưng nay thuộc diện phải công khai. Các cơ quan có trách nhiệm phải thực hiện việc công khai trong thời hạn 6 tháng kể từ ngày 1-9-2026.

Theo Luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, nhìn tổng thể, sự thay đổi của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 không chỉ nằm ở việc tăng số lượng nhóm thông tin phải công khai, mà còn ở cách tiếp cận cụ thể hơn đối với những thông tin người dân có nhu cầu tiếp cận thường xuyên.

Đối với người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội, những quy định mới tạo thêm cơ sở để chủ động tìm kiếm, sử dụng và giám sát thông tin thuộc phạm vi phải được công khai. Đối với cơ quan nhà nước, đây cũng là yêu cầu cao hơn về kỷ luật công vụ, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.