Luật Thủ đô tạo không gian cho đổi mới sáng tạo

Kiểm soát chặt chẽ rủi ro

Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố quy định về thử nghiệm có kiểm soát tại thành phố Hà Nội, cụ thể hóa khoản 1, Điều 19 Luật Thủ đô năm 2026.

Hiện nay, Thủ đô Hà Nội đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải hình thành mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực văn hóa và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thực tiễn triển khai các chính sách phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cho thấy, nếu không có cơ chế thử nghiệm trong phạm vi, thời hạn, không gian, đối tượng và điều kiện được kiểm soát chặt chẽ thì thành phố khó thu hút được các giải pháp công nghệ mới, khó đánh giá rủi ro trên dữ liệu thực tiễn và khó tạo căn cứ khoa học, pháp lý để kiến nghị hoàn thiện chính sách.

Ngược lại, nếu cho phép triển khai đại trà khi chưa được kiểm chứng sẽ tiềm ẩn rủi ro về an toàn, dữ liệu, quyền lợi người dùng, tài sản công, cạnh tranh thị trường, trật tự xã hội và trách nhiệm pháp lý của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Do đó, Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND đã thiết lập trình tự, thủ tục thống nhất, minh bạch, khả thi để cho phép, gia hạn, điều chỉnh, tạm dừng, chấm dứt, hoàn thành thử nghiệm.

Đồng thời, bảo vệ người tham gia thử nghiệm, dữ liệu cá nhân, dữ liệu công, tài sản công và lợi ích công cộng; quy định cơ chế hỗ trợ, tài trợ, kiểm soát, đánh giá và chính sách sau thử nghiệm; tạo căn cứ tổng kết thực tiễn, kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nhân rộng mô hình hiệu quả.

Các cơ chế này cho phép thành phố kiểm chứng thực tiễn các nội dung đổi mới sáng tạo trước khi xem xét áp dụng chính thức, nhân rộng hoặc kiến nghị hoàn thiện pháp luật, đồng thời hạn chế rủi ro đối với người dân, doanh nghiệp, dữ liệu, tài sản công, trật tự xã hội và lợi ích công cộng.

Theo đại diện Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Nghị quyết 26/2026/NQ-HĐND hướng tới một chính sách thử nghiệm có kiểm soát đầy đủ, toàn diện hơn so với Nghị quyết số 29/2025/NQ-HĐND và các địa phương khác đang triển khai chính sách này.

Nghị quyết nêu rõ, đối tượng áp dụng là công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới và các mô hình khác.

Chính sách hỗ trợ, tài trợ tài chính trong thời gian thử nghiệm gồm: Tối đa 50% kinh phí thực tế triển khai dự án giải quyết yêu cầu quản lý nhà nước của thành phố; tối đa 70% chi phí hợp lệ cho tư vấn pháp lý, kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn, bảo hộ sở hữu trí tuệ, dữ liệu, quản trị rủi ro; tối đa 70% chi phí hợp lệ cho chuyên gia, tư vấn, đo kiểm, kiểm định, chứng nhận, đánh giá an toàn/tác động/độc lập; tối đa 100% chi phí hợp lệ cho truyền thông, kết nối thị trường, nhà đầu tư, thương mại hóa, xúc tiến; hỗ trợ 50% kinh phí mua bảo hiểm bắt buộc.

Đồng thời, tổ chức thử nghiệm được xem xét sử dụng có thời hạn cơ sở dữ liệu cơ quan nhà nước, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng số, nền tảng số, phòng thí nghiệm, khu thử nghiệm, tuyến phố, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm công nghiệp văn hóa, cơ sở y tế, giáo dục, giao thông, cơ sở công lập, không gian công cộng, tài sản công.

Việc sử dụng phải xác định rõ mục đích, phạm vi, thời hạn, nghĩa vụ tài chính, trách nhiệm bảo mật, hoàn trả, khôi phục hiện trạng, bồi thường; ưu tiên dữ liệu mở, dữ liệu tổng hợp, dữ liệu dùng chung, dữ liệu đã ẩn danh…

Hoàn thiện chính sách

Đáng quan tâm, sau mỗi dự án hoàn thành, cơ quan thẩm định chủ trì lấy ý kiến hoặc thành lập hội đồng hoàn thiện pháp luật để tổng hợp kiến nghị sửa đổi tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn quốc gia, quy trình quản lý, điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính, chính sách hỗ trợ, mua sắm, đầu tư, phát triển thị trường.

Từ đó, UBND thành phố sẽ báo cáo HĐND thành phố và kiến nghị Chính phủ, bộ, ngành, Quốc hội hoặc cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, thành phố sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu dự án thử nghiệm, gồm hồ sơ, quyết định, quy chế, kết quả, chỉ số đánh giá, bài học quản lý, kiến nghị hoàn thiện pháp luật, chính sách sau thử nghiệm.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một trong những điểm mới mang tính đột phá của Luật Thủ đô, thể hiện tư duy quản trị hiện đại và khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

Theo bà, trong bối cảnh khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh chóng, nếu chờ hệ thống pháp luật chung hoàn thiện đầy đủ mới triển khai sẽ dễ bỏ lỡ cơ hội phát triển. Ngược lại, nếu cho phép thử nghiệm mà thiếu cơ chế kiểm soát thì có thể phát sinh rủi ro đối với xã hội, thị trường và người dân.

Chính vì vậy, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một bước đi hiện đại và phù hợp. Cơ chế này vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm các hoạt động thử nghiệm được giám sát chặt chẽ, đánh giá đầy đủ về hiệu quả và rủi ro trước khi áp dụng trên diện rộng.

Đối với Hà Nội, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát có ý nghĩa rất lớn. Nếu làm tốt, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, Hà Nội có thể trở thành trung tâm thử nghiệm chính sách mới của cả nước, nơi những mô hình quản trị đô thị hiện đại được kiểm chứng trong thực tiễn trước khi lan tỏa rộng hơn.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, với Nghị quyết 26/2026/NQ-HĐND, Hà Nội đặt mục tiêu là nơi thử nghiệm có kiểm soát những công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, giải pháp, mô hình kinh doanh, mô hình khác hoàn toàn mới, tiên tiến có tính đổi mới sáng tạo và hiện thực hóa khát vọng xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, dẫn dắt phát triển vùng và cả nước.

Hiện, UBND thành phố Hà Nội đã cho phép thử nghiệm có kiểm soát với dự án “Thử nghiệm hệ thống giao thông tự hành thông minh bao gồm xe buýt, robot taxi, robot dọn vệ sinh tự động, robot giao hàng” của Công ty Cổ phần Phenikaa-X. Dự án được thử nghiệm trong 24 tháng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc và khu vực Đại học Quốc gia Hà Nội - cơ sở Hòa Lạc.

Đồng thời, cho phép thử nghiệm có kiểm soát đối với dự án “Thử nghiệm triển khai sản xuất tổng oxit đất hiếm hàm lượng trên 95% ở quy mô bán công nghiệp từ quặng đất hiếm của Việt Nam” của Công ty cổ phần Tư vấn xây dựng và Công nghệ mỏ. Dự án thực hiện trong 18 tháng, gồm 5 giai đoạn, từ cải tạo, chạy thử, vận hành nâng công suất đến tháo dỡ, hoàn trả mặt bằng tại Trung tâm Phát triển và Giao dịch công nghệ Hà Nội, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc.