Luật Thủ đô năm 2026: Tạo chuyển động bước đầu cho cộng đồng doanh nghiệp

Từ góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa của Thủ đô, GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME) đã chia sẻ đánh giá với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội.

Tạo cơ sở để giải quyết công việc sát hơn với yêu cầu phát triển

- Luật Thủ đô năm 2026 đã có hiệu lực thi hành được gần 4 tháng, với nhiều chính sách ưu đãi mới dành cho doanh nghiệp. Theo ông, Luật Thủ đô năm 2026 đã có tác động bước đầu như thế nào đối với hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp Thủ đô, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa?

- Luật Thủ đô năm 2026 đã tạo ra những chuyển động bước đầu đáng ghi nhận, trước hết ở việc mở rộng quyền chủ động của thành phố và tạo cơ sở để giải quyết công việc sát hơn với yêu cầu phát triển.

Với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, giá trị của những thay đổi này cần được nhìn từ những việc rất cụ thể: Hồ sơ có thuận lợi hơn không, thời gian chờ đợi có giảm không, doanh nghiệp có dự tính được chi phí đầu tư và có tiếp cận được các nguồn lực hỗ trợ hay không.

Sau gần bốn tháng, tôi cho rằng có thể nhìn nhận tác động trên ba phương diện.

Thứ nhất, cải cách thủ tục hành chính đã có những thay đổi cụ thể về quy định. Nghị quyết số 12/2026/NQ-HĐND của Hà Nội, có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, đã điều chỉnh thủ tục đăng ký doanh nghiệp, giảm một số thành phần hồ sơ và bảy loại biểu mẫu kết quả bằng giấy. Thời hạn giải quyết theo quy định được rút xuống còn hai ngày làm việc đối với thủ tục thành lập mới và bốn ngày làm việc đối với thủ tục giải thể hoặc chấm dứt hoạt động chi nhánh.

Đối với doanh nghiệp nhỏ, một ngày chờ đợi có thể liên quan đến thời điểm ký hợp đồng, thuê địa điểm, tuyển dụng lao động hoặc triển khai đơn hàng. Vì vậy, những điều chỉnh này có ý nghĩa thiết thực.

Tuy nhiên, điều doanh nghiệp cần tiếp tục được bảo đảm là thời hạn đã công bố phải trở thành thời gian xử lý thực tế, tính cả quá trình hướng dẫn và hoàn thiện hồ sơ. Cải cách sẽ được cảm nhận rõ hơn khi doanh nghiệp nhận được hướng dẫn thống nhất, biết hồ sơ đang ở đâu và dự kiến khi nào có kết quả.

Thứ hai, môi trường đầu tư có thêm cơ sở để nâng cao tính chủ động và khả năng dự liệu. Theo thông tin công bố của thành phố, đến giữa tháng 9-2026, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua 61 nghị quyết quy phạm pháp luật và UBND thành phố ban hành 16 quyết định quy phạm pháp luật triển khai Luật Thủ đô năm 2026. Khối lượng văn bản này thể hiện nỗ lực cụ thể hóa các thẩm quyền, cơ chế mà Quốc hội đã trao.

Từ góc độ doanh nghiệp, bước tiếp theo rất quan trọng là giúp nhà đầu tư hiểu rõ cơ chế nào áp dụng cho mình, điều kiện ra sao và cơ quan nào chịu trách nhiệm giải quyết. Khi những yếu tố đó rõ ràng, doanh nghiệp mới có thể tính toán phương án kinh doanh, huy động vốn và cam kết đầu tư dài hạn. Sự chắc chắn trong thực thi có giá trị lớn đối với quyết định đầu tư.

Thứ ba, cơ hội tiếp cận mặt bằng và các không gian phục vụ đổi mới sáng tạo được mở thêm. Chẳng hạn, Luật quy định giảm 50% tiền thuê mặt bằng sản xuất, kinh doanh tại các trung tâm đổi mới sáng tạo của thành phố đối với doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức khoa học và công nghệ, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Đây là chính sách dành cho những đối tượng và địa điểm cụ thể.

Tôi cho rằng, hướng hỗ trợ này rất cần thiết, bởi doanh nghiệp mới thường phải cân đối đồng thời chi phí mặt bằng, nhân sự và phát triển sản phẩm. Tuy vậy, hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào nguồn mặt bằng thực tế, điều kiện sử dụng, hạ tầng đi kèm và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp đủ điều kiện.

Để đánh giá đầy đủ hơn, thành phố cần theo dõi số doanh nghiệp đã được hưởng hỗ trợ, diện tích thực tế được bố trí, chi phí doanh nghiệp tiết kiệm và mức độ ổn định của hoạt động sản xuất sau khi nhận hỗ trợ.

Tôi nhìn nhận giai đoạn đầu với tinh thần tích cực và thận trọng: Nền tảng thể chế đã có những chuyển biến rõ; hiệu quả lan tỏa phải tiếp tục được kiểm chứng bằng thời gian, chi phí và cơ hội kinh doanh của từng doanh nghiệp. Các kết quả tăng trưởng của thành phố chịu tác động của nhiều yếu tố, nên việc đánh giá đóng góp riêng của Luật cũng cần dựa trên dữ liệu và theo dõi qua thời gian.

Cần sự nhất quán trong áp dụng cơ chế mới

- Thưa ông, trong việc tiếp cận và thụ hưởng các chính sách mới của Luật Thủ đô năm 2026, các doanh nghiệp có gặp phải những khó khăn, vướng mắc hoặc hạn chế nào?

- Theo tôi, vấn đề đáng quan tâm hiện nay là khoảng cách giữa một chính sách đã được ban hành với khả năng doanh nghiệp hoàn thành các bước để thực sự thụ hưởng. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khoảng cách ấy có thể xuất hiện từ khâu tìm hiểu thông tin, xác định điều kiện, chuẩn bị hồ sơ cho đến phối hợp giải quyết và nhận hỗ trợ.

Tôi muốn nhấn mạnh năm nhóm vướng mắc: Một là, thông tin chính sách chưa phải lúc nào cũng được chuyển thành hướng dẫn dễ sử dụng. Doanh nghiệp cần biết mình thuộc nhóm nào, được tiếp cận hỗ trợ gì, nộp hồ sơ ở đâu và liên hệ với ai. Tại hội nghị đối thoại ngày 30-9 vừa qua, vẫn có doanh nghiệp khoa học, công nghệ và startup cho biết chưa nắm được thông tin về sandbox, đồng thời đề nghị được hướng dẫn đầu mối để đề xuất thử nghiệm. Điều đó cho thấy công tác hướng dẫn cần đi sâu hơn tới từng nhóm doanh nghiệp.

Một văn bản có thể đã được đăng tải đầy đủ, nhưng người điều hành doanh nghiệp nhỏ khó có thời gian đọc nhiều văn bản để tự ghép thành một quy trình. Theo tôi, mỗi chính sách cần có phần hướng dẫn ngắn, ví dụ minh họa và danh mục hồ sơ rõ ràng.

Hai là, năng lực chuẩn bị hồ sơ và đáp ứng điều kiện của doanh nghiệp còn là một thách thức. Chẳng hạn, một doanh nghiệp có sản phẩm mới nhưng chưa hoàn thiện hồ sơ sở hữu trí tuệ, chưa hạch toán riêng chi phí nghiên cứu hoặc chưa xây dựng được phương án quản trị rủi ro thì có thể gặp khó khi tiếp cận một chính sách chuyên biệt.

Ở đây, cần có sự hỗ trợ để doanh nghiệp làm đúng ngay từ đầu: Tư vấn pháp lý, kế toán, tiêu chuẩn kỹ thuật, chứng nhận chất lượng và xây dựng phương án đầu tư. Cùng với đó, doanh nghiệp cũng phải chủ động minh bạch tài chính, chuẩn hóa quản trị và nâng cao năng lực thực hiện cam kết.

Ba là, phối hợp liên ngành và liên thông dữ liệu còn ảnh hưởng đến tốc độ thực thi. Thông tin công bố ngày 28-10 cho thấy nhiều thủ tục vẫn vận hành trên hệ thống tập trung của các bộ, ngành, khiến việc điều chỉnh quy trình và dùng dữ liệu thay thế giấy tờ gặp khó khăn. Đến ngày 20-10, mới có 7 trong 16 cơ quan, đơn vị gửi báo cáo rà soát. Mục tiêu cắt giảm 50% thủ tục hành chính vì vậy cần tiếp tục được chuyển thành danh mục và kết quả thực hiện cụ thể.

Đối với doanh nghiệp, một hồ sơ liên quan đến nhiều cơ quan cần được theo dõi như một quá trình thống nhất. Nếu từng khâu đều có thời hạn nhưng giữa các khâu lại thiếu trách nhiệm phối hợp, thời gian đầu tư vẫn có thể kéo dài.

Bốn là, khả năng tiếp cận nguồn lực thực tế vẫn cần được quan tâm. Những khó khăn về vốn tín dụng, đất đai, mặt bằng sản xuất và chi phí kinh doanh cũng đã được phản ánh trong tổng hợp kiến nghị cử tri Hà Nội chuẩn bị Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI đang diễn ra. Đây là những vấn đề tiếp tục hiện diện trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Với mặt bằng, doanh nghiệp cần biết tổng chi phí sử dụng, thời hạn thuê, tình trạng pháp lý và hạ tầng môi trường, phòng cháy, chữa cháy. Với nguồn vốn hỗ trợ, doanh nghiệp cần biết lịch tiếp nhận, tiêu chí xét duyệt và thời điểm có thể nhận nguồn lực. Khả năng dự tính những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi của phương án kinh doanh.

Năm là, doanh nghiệp cần sự nhất quán trong áp dụng cơ chế mới. Khi đầu tư vào một công nghệ hoặc mô hình mới, doanh nghiệp phải biết rõ phạm vi được thực hiện, trách nhiệm phải tuân thủ và cách xử lý khi điều kiện thực tế thay đổi. Một hướng dẫn có giá trị sử dụng phải giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định với mức độ chắc chắn hợp lý.

Theo tôi, giải pháp cần tập trung vào toàn bộ hành trình tiếp cận chính sách. Doanh nghiệp phải có thể đi từ “biết chính sách” đến “làm được hồ sơ”, rồi đến “nhận được hỗ trợ và tạo ra kết quả”. Mỗi bước cần có người chịu trách nhiệm và tiêu chí đánh giá cụ thể.

Hướng dẫn tiếp cận chính sách theo nhu cầu của doanh nghiệp

- Từ góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa của Thủ đô, ông có kiến nghị gì với thành phố để phát huy hiệu quả các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026, khắc phục những bất cập trong quá trình thực thi và tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp phát triển?

- Từ góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, tôi đề nghị thành phố tập trung vào sáu nhóm việc, với đầu mối thực hiện và kết quả cần đạt rõ ràng.

Thứ nhất, xây dựng hướng dẫn tiếp cận chính sách theo nhu cầu của doanh nghiệp. Trên các nền tảng thông tin hiện có, cần giúp doanh nghiệp tra cứu theo vấn đề của mình: cần mặt bằng, đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực, tìm thị trường hay tham gia thử nghiệm.

Mỗi chính sách nên có một phần hướng dẫn thống nhất, trả lời những nội dung thiết yếu: Đối tượng được hưởng, điều kiện, mức hỗ trợ, hồ sơ, nơi tiếp nhận, thời hạn và cách phản ánh vướng mắc. Nội dung cần được cập nhật khi có thay đổi. Hiệp hội có thể phối hợp phổ biến theo ngành, tổ chức hướng dẫn trực tiếp trên những nhu cầu cụ thể của hội viên.

Thứ hai, tăng trách nhiệm theo dõi hồ sơ liên ngành. Tôi đề nghị mỗi hồ sơ đầu tư hoặc đề nghị hỗ trợ có liên quan đến nhiều cơ quan được giao một đầu mối theo dõi xuyên suốt. Doanh nghiệp cần nhìn thấy tiến độ, nội dung đang chờ xử lý và trách nhiệm của từng cơ quan.

Khi cần bổ sung hồ sơ, việc hướng dẫn nên được tổng hợp đầy đủ, có căn cứ rõ. Khi chậm thời hạn, cần thông báo nguyên nhân và phương án xử lý tiếp theo. Đối với những vấn đề vượt thẩm quyền, cơ quan tiếp nhận cần chủ động tổng hợp, chuyển kiến nghị và theo dõi phản hồi.

Thứ ba, làm rõ khả năng tiếp cận mặt bằng sản xuất phù hợp với doanh nghiệp nhỏ. Thành phố cần tiếp tục hoàn thiện, cập nhật thông tin về địa điểm đủ điều kiện cho sản xuất, kinh doanh: diện tích, quy hoạch, pháp lý, hạ tầng, thời hạn thuê và tổng chi phí sử dụng.

Tôi đặc biệt quan tâm đến mô hình nhà xưởng tiêu chuẩn có quy mô linh hoạt, hạ tầng dùng chung, không gian nghiên cứu và thử nghiệm dùng chung. Cách tổ chức này có thể giúp doanh nghiệp giảm khoản đầu tư ban đầu, tập trung nguồn lực cho máy móc, công nghệ và phát triển thị trường.

Việc hỗ trợ mặt bằng cũng cần gắn với yêu cầu môi trường, an toàn và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Những doanh nghiệp phải đầu tư để đáp ứng tiêu chuẩn cần được tiếp cận tư vấn kỹ thuật và các chương trình hỗ trợ phù hợp.

Thứ tư, kết nối hỗ trợ vốn với nâng cao năng lực quản trị và đổi mới công nghệ. Tôi đề nghị tổ chức các chương trình hỗ trợ theo một nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp. Ví dụ, khi doanh nghiệp muốn cải tiến dây chuyền, chương trình cần giúp đánh giá công nghệ, xây dựng phương án tài chính, lựa chọn thiết bị, đào tạo người vận hành và đo hiệu quả sau đầu tư.

Với chuyển đổi số, cần ưu tiên những ứng dụng giúp giảm lỗi, quản lý tốt đơn hàng, tồn kho và dòng tiền. Với chuyển đổi xanh, có thể tập trung hỗ trợ kiểm toán năng lượng, sử dụng tiết kiệm nguyên liệu, cải tiến công nghệ và tiếp cận hạ tầng xử lý môi trường. Doanh nghiệp cần thấy được lợi ích kinh tế cụ thể để chủ động tham gia.

Thứ năm, mở rộng thị trường và khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Thành phố nên tăng kết nối giữa doanh nghiệp nhỏ với doanh nghiệp lớn, nhà đầu tư chiến lược, doanh nghiệp FDI, viện nghiên cứu và trường đại học.

Mỗi chương trình kết nối cần đi đến yêu cầu mua hàng, tiêu chuẩn kỹ thuật, thời gian giao hàng và lộ trình nâng cấp năng lực. Một doanh nghiệp nhỏ có thể chưa đáp ứng ngay toàn bộ yêu cầu của đối tác, nhưng nếu biết rõ khoảng cách cần cải thiện và có hỗ trợ phù hợp thì sẽ có cơ hội trở thành nhà cung cấp ổn định.

Thứ sáu, đo chất lượng thực thi bằng kết quả doanh nghiệp thực nhận. Tôi đề nghị công bố định kỳ một bộ chỉ số ngắn gọn, gồm thời gian thực tế từ lần nộp hồ sơ đầu tiên đến kết quả; số lần bổ sung; chi phí tuân thủ; số doanh nghiệp đủ điều kiện đã nhận hỗ trợ; thời gian thanh toán hỗ trợ; và tỷ lệ kiến nghị được doanh nghiệp xác nhận đã giải quyết.

Các chỉ số cần được phân tích theo quy mô, ngành nghề để nhìn rõ khả năng tiếp cận của doanh nghiệp nhỏ. Việc đo lường nên tận dụng dữ liệu sẵn có và lấy ý kiến trực tiếp một cách đơn giản.

Về phía HANOISME, chúng tôi sẵn sàng phối hợp hướng dẫn doanh nghiệp, phản biện chính sách và theo dõi kết quả giải quyết kiến nghị. Mục tiêu là giúp mỗi cơ chế đặc thù tạo ra thay đổi có thể nhận biết trong hoạt động sản xuất, kinh doanh: Đầu tư thuận lợi hơn, chi phí hợp lý hơn và năng lực cạnh tranh được nâng lên.

- Trân trọng cảm ơn ông!