Luật Thủ đô năm 2026 mở không gian phát triển mới

Ngày 30-6, Báo điện tử An ninh Thủ đô tổ chức tọa đàm trực tuyến với chủ đề "Luật Thủ đô 2026: Không gian pháp lý đặc biệt để Hà Nội bứt phá phát triển" với sự tham gia của đại diện các sở, ngành, Công an thành phố, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cùng nhiều chuyên gia.

Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh Luật Thủ đô năm 2026 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1-7-2026. Đây là đạo luật gồm 9 chương, 36 điều, được Quốc hội thông qua ngày 23-4-2026, trao cho Hà Nội nhiều cơ chế, chính sách đặc thù và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo cơ sở pháp lý để Thủ đô chủ động hơn trong quản trị, phát triển kinh tế - xã hội và giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt ra.

Không gian pháp lý đặc biệt để Hà Nội phát triển nhanh và bền vững

Phát biểu tại tọa đàm, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Lê Trung Hiếu khẳng định, Luật Thủ đô năm 2026 là dấu mốc đặc biệt quan trọng, mở ra một không gian pháp lý mới cho sự phát triển của Hà Nội. Cùng với Quy hoạch Thủ đô và các chủ trương lớn của Trung ương, Luật Thủ đô 2026 là một trong những trụ cột quan trọng giúp thành phố bước vào giai đoạn phát triển mới với những công cụ pháp lý đủ mạnh để huy động nguồn lực, thúc đẩy đầu tư hạ tầng, đổi mới sáng tạo và xây dựng nền tảng quản trị đô thị hiện đại.

Một trong những điểm mới nổi bật của Luật Thủ đô 2026 là không chỉ chú trọng phát triển hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội mà còn bổ sung định hướng phát triển hạ tầng số - nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế số trong giai đoạn tới.

Cùng với việc hoàn thiện hạ tầng, thành phố cũng tập trung tháo gỡ năm "điểm nghẽn" lớn gồm ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, cải tạo và chỉnh trang đô thị, phát triển đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Đây đều là những lĩnh vực được Luật Thủ đô 2026 tạo cơ chế để Hà Nội chủ động triển khai các giải pháp mới.

"Luật Thủ đô không chỉ trao thêm thẩm quyền cho thành phố mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm và năng lực của các cơ quan thực thi. Việc cụ thể hóa và triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù sẽ tạo động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô trong giai đoạn 2026-2030", ông Lê Trung Hiếu nhấn mạnh.

Theo Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, giai đoạn tới, thành phố sẽ tập trung thu hút đầu tư vào các dự án hạ tầng quy mô lớn như hệ thống đường sắt đô thị, các tuyến vành đai, các tuyến kết nối với sân bay Gia Bình, bảy cây cầu vượt sông Hồng cùng nhiều dự án trọng điểm khác đang được triển khai theo các cơ chế đặc thù.

Một trong những vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm là nhu cầu nguồn lực rất lớn để triển khai các dự án trọng điểm sau khi Luật Thủ đô trao thêm nhiều thẩm quyền cho Hà Nội.

Phó Giám đốc Sở Tài chính Lê Trung Hiếu cho biết, Luật Thủ đô đã trao cho thành phố thẩm quyền rất lớn trong quyết định chủ trương đầu tư nhiều dự án trước đây thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Riêng giai đoạn 2026-2030, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội dự kiến rất lớn. Để đáp ứng yêu cầu đó, thành phố xác định phải huy động tối đa các nguồn lực xã hội bên cạnh vốn đầu tư công. Trong đó, Hà Nội đang tập trung hoàn thiện các nghị quyết hướng dẫn thi hành Luật Thủ đô nhằm tạo môi trường thuận lợi để thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách. Đầu tư công sẽ ưu tiên cho các công trình có ý nghĩa an sinh xã hội, tạo động lực phát triển, từ đó dẫn dắt các dòng vốn xã hội tham gia đầu tư.

Thành phố cũng đã xây dựng cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược theo hướng phân loại các lĩnh vực ưu tiên, xác định quy mô vốn phù hợp và áp dụng các chính sách ưu đãi linh hoạt.

Đối với các nhà đầu tư chiến lược, ngoài các ưu đãi chung theo Luật Thủ đô như ưu đãi về đất đai, thuế và lao động, thành phố còn có thể đàm phán các cơ chế ưu đãi riêng đối với từng dự án cụ thể nhằm nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Bên cạnh đó, Hà Nội sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp huy động nguồn lực như phát huy hiệu quả các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô và Nghị quyết 258/2025/QH15 của Quốc hội; đẩy mạnh hợp tác công - tư (PPP); khai thác hiệu quả nguồn lực từ đất đai; phát triển các công cụ thị trường vốn như trái phiếu công trình, tín chỉ xanh, tài chính xanh và thu hút có chọn lọc nguồn vốn đầu tư nước ngoài.

“Quan điểm xuyên suốt của thành phố là huy động mạnh nguồn lực nhưng phải bảo đảm kỷ luật quy hoạch, hiệu quả đầu tư và phát triển bền vững. Mọi dự án đều phải tuân thủ Quy hoạch Thủ đô; không thu hút đầu tư bằng mọi giá, không đánh đổi môi trường, văn hóa và chất lượng sống của người dân để lấy tăng trưởng; đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch, chống thất thoát, lãng phí trong sử dụng nguồn lực", ông Lê Trung Hiếu nhấn mạnh.

Đưa Luật Thủ đô nhanh chóng đi vào cuộc sống

Làm rõ những điểm mới mang tính đột phá của Luật Thủ đô năm 2026, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương cho biết, Luật trao cho Hà Nội 199 thẩm quyền cùng nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó nổi bật là việc cho phép thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với quy định của cơ quan Trung ương trong một số trường hợp; được điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính và quy định các biện pháp đặc thù để tổ chức thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội.

Đây là quy định chưa từng có tiền lệ trong hệ thống pháp luật Việt Nam, thể hiện sự tin tưởng và phân quyền mạnh mẽ của Trung ương đối với Hà Nội. Không chỉ thực hiện chính sách, Thủ đô còn được giao vai trò chủ động thiết kế chính sách để kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn phát triển.

Tuy nhiên, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội cũng nhấn mạnh, cơ chế đặc thù không đồng nghĩa với việc thành phố được ban hành các quy định theo ý chí chủ quan. Mọi chính sách đều phải tuân thủ Hiến pháp, đúng tinh thần phân quyền của Quốc hội, bảo đảm có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn vững chắc, đồng thời gắn chặt với cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Đi cùng với quyền hạn lớn thì trách nhiệm cũng rất lớn.

Ngay sau khi Luật Thủ đô được Quốc hội thông qua, Sở Tư pháp đã tham mưu UBND thành phố trình HĐND thành phố ban hành Nghị quyết số 05/2026/NQ-HĐND quy định một số nội dung về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức thi hành Luật Thủ đô.

Theo bà Phạm Thị Thanh Hương, đây được xem là "bộ quy tắc" đầu tiên hướng dẫn thống nhất quy trình xây dựng các văn bản triển khai Luật Thủ đô, tạo cơ sở pháp lý để các sở, ngành thực hiện.

Nghị quyết đặt ra nhiều yêu cầu chặt chẽ đối với cơ quan chủ trì soạn thảo. Mỗi chính sách phải chứng minh rõ sự cần thiết ban hành quy định khác hoặc quy định trong trường hợp Trung ương chưa có quy định; xác định rõ mục tiêu, kết quả cần đạt được; đồng thời đánh giá đầy đủ cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Bên cạnh đó, các dự thảo văn bản phải được đánh giá tác động toàn diện, rà soát kỹ tính hợp hiến, hợp pháp, sự phù hợp với chủ trương của Đảng, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, quyền con người, quyền công dân và môi trường đầu tư, kinh doanh.

Đáng chú ý, quá trình xây dựng chính sách phải được tham vấn rộng rãi. Ngoài lấy ý kiến các sở, ngành của thành phố, còn phải tham vấn các bộ, cơ quan ngang bộ, các cơ quan của Quốc hội khi cần thiết, đồng thời lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp, đối tượng chịu tác động trực tiếp và người dân. Toàn bộ quá trình tiếp thu, giải trình đều phải được công khai, minh bạch.

Theo bà Phạm Thị Thanh Hương, Sở Tư pháp xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình triển khai Luật Thủ đô. Ngay từ khâu đề xuất chính sách, Sở đã hướng dẫn các cơ quan soạn thảo hoàn thiện hồ sơ, kiểm tra chặt chẽ trình tự, thủ tục và đặc biệt chú trọng thẩm định tính cần thiết, tính hợp lý, tính khả thi của từng chính sách trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Mặc dù tiến độ xây dựng các văn bản triển khai rất khẩn trương để bảo đảm có hiệu lực đồng thời với Luật, thành phố vẫn thực hiện đầy đủ các bước theo quy định. Đến nay, Hà Nội đã ban hành khoảng 92% số văn bản quy phạm pháp luật phục vụ triển khai thi hành Luật Thủ đô.

Không chỉ chú trọng hoàn thiện thể chế, Hà Nội cũng đặc biệt quan tâm công tác tuyên truyền để các cơ chế mới nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Theo bà Phạm Thị Thanh Hương, ngay sau khi Luật được ban hành, Ban Thường vụ Thành ủy, HĐND và UBND thành phố đã ban hành nhiều kế hoạch, chỉ thị triển khai thi hành Luật Thủ đô 2026; trong đó xác định công tác tuyên truyền là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị.

Tại tọa đàm, luật sư Hoàng Minh Hiển, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cũng cho rằng, việc Luật Thủ đô 2026 trao 199 thẩm quyền đặc thù cho Hà Nội đòi hỏi phải đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực. Cơ chế giám sát cần được thực hiện nhiều tầng, từ Quốc hội, Chính phủ, HĐND, UBND đến giám sát của Mặt trận Tổ quốc, báo chí, cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Thành phố cũng cần chuẩn hóa quy trình thực thi, số hóa toàn bộ quá trình quản lý, xây dựng bộ tiêu chí áp dụng thống nhất và thiết lập các kênh tiếp nhận phản ánh để kịp thời phát hiện, xử lý những bất cập trong quá trình thực hiện.

Trong khi đó, đại diện Công an thành phố Hà Nội cho biết, cùng với việc Luật Thủ đô có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, Nghị quyết số 56/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố cũng sẽ được triển khai, quy định tăng mức xử phạt đối với 28 hành vi vi phạm hành chính trong các lĩnh vực an ninh, trật tự, cư trú, căn cước và giao thông đường bộ liên quan trật tự đô thị.

Lực lượng Công an sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn trước khi xử lý, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trong công tác quản lý; đồng thời khẳng định mục tiêu của việc tăng mức xử phạt không phải để tăng nguồn thu ngân sách mà nhằm nâng cao tính răn đe, phòng ngừa vi phạm và xây dựng môi trường sống văn minh, kỷ cương.