Luật Thủ đô năm 2026: Khơi thông thể chế, kiến tạo động lực phát triển mới

Tạo không gian thể chế mới để bứt phá

Trong bối cảnh Hà Nội đang đứng trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững hơn để giữ vai trò đầu tàu của cả nước, yêu cầu đổi mới tư duy quản trị và hoàn thiện thể chế được đặt ra cấp thiết. Đây cũng là một trong những mục tiêu quan trọng của Luật Thủ đô năm 2026.

Theo ông Lê Tuấn Phong, Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp), việc xây dựng Luật Thủ đô được đặt trong tổng thể chủ trương đổi mới mô hình quản trị quốc gia, tạo cơ chế phát triển tương xứng với vị trí, vai trò của Thủ đô.

Ông Lê Tuấn Phong cho biết, luật không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế, khơi thông nguồn lực phát triển mà còn góp phần hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động của chính quyền đô thị hiện đại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; phát huy vai trò dẫn dắt của Hà Nội đối với vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Đáng chú ý, một trong những quan điểm xuyên suốt của Luật là chuyển đổi căn bản tư duy từ “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phát triển”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; lấy đổi mới sáng tạo và hiệu quả quản trị làm động lực phát triển.

Tinh thần đó được thể hiện thông qua nhiều quy định mang tính đột phá về phân quyền, phân cấp. Hà Nội được trao thêm thẩm quyền trong nhiều lĩnh vực quan trọng, như: Quy hoạch, đầu tư, tài chính - ngân sách, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, văn hóa, giáo dục, môi trường và liên kết vùng. Thành phố cũng được chủ động hơn trong việc tổ chức thực hiện, xây dựng cơ chế phù hợp với thực tiễn và đề xuất thí điểm các chính sách mới.

Đây chính là nền tảng để Hà Nội có thể phản ứng nhanh hơn trước những thay đổi của thực tiễn phát triển; đồng thời chủ động nắm bắt các cơ hội từ cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng đang diễn ra trên toàn cầu.

Xác lập mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự đồng thuận khi Quốc hội thảo luận về dự án Luật Thủ đô năm 2026 là định hướng xây dựng mô hình tăng trưởng mới cho Hà Nội.

Đại biểu Quốc hội Tạ Văn Hạ (Đoàn Đà Nẵng) cho rằng, các quy định về thu hút đầu tư, ưu đãi và hỗ trợ phát triển doanh nghiệp phù hợp với yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng của Thủ đô trên cơ sở lấy tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực văn hóa và nguồn nhân lực chất lượng cao làm động lực trung tâm. Đây là những yếu tố then chốt tạo đột phá về năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của Hà Nội trong giai đoạn mới.

Theo Luật Thủ đô năm 2026, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là một trong những lĩnh vực được hưởng lợi trực tiếp từ các cơ chế mới của luật. Thông qua việc trao cho thành phố chủ động xây dựng và thực hiện chính sách, Luật đã tạo thêm điều kiện để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, từ các trung tâm nghiên cứu, trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghệ cao đến các mô hình hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp công nghệ.

Khi các rào cản thể chế được tháo gỡ, môi trường đầu tư được cải thiện và các cơ chế hỗ trợ được hoàn thiện, khu vực kinh tế dựa trên đổi mới sáng tạo sẽ có thêm dư địa để phát triển mạnh mẽ hơn. Đây là tiền đề quan trọng để xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ - mô hình được xem là động lực phát triển chủ đạo của các nền kinh tế hiện đại.

Luật Thủ đô năm 2026 thể hiện rõ quan điểm coi văn hóa là một nguồn lực phát triển quan trọng. Trên cơ sở định hướng khai thác hệ thống di sản văn hóa phong phú, bề dày lịch sử hàng nghìn năm, mạng lưới làng nghề truyền thống đa dạng thông qua các cơ chế đặc thù về đầu tư, huy động nguồn lực và quản lý... sẽ tạo điều kiện thuận lợi để Hà Nội phát triển các ngành công nghiệp văn hóa như: Du lịch văn hóa, thiết kế sáng tạo, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, xuất bản, nội dung số và các sản phẩm văn hóa sáng tạo khác...

Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp, các ngành công nghiệp văn hóa còn góp phần nâng cao sức hấp dẫn của Thủ đô, xây dựng thương hiệu thành phố sáng tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây cũng là một hướng đi phù hợp với chiến lược phát triển của Hà Nội trong mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO.

Bên cạnh các mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ, Luật Thủ đô năm 2026 còn tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Thông qua các cơ chế huy động nguồn lực, đầu tư hạ tầng và phát triển đô thị hiện đại, Hà Nội có thêm điều kiện để phát triển các lĩnh vực giao thông công cộng, giao thông xanh, năng lượng sạch, quản lý môi trường, xử lý chất thải và kinh tế tuần hoàn.

Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Minh Tâm (Đoàn Quảng Trị), Luật Thủ đô năm 2026 với các cơ chế đặc thù, đột phá sẽ giúp Hà Nội phát triển nhanh và bền vững hơn, trở thành trung tâm động lực thúc đẩy liên kết phát triển, là cực tăng trưởng của vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Có thể nói, điểm đặc biệt của Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ nằm ở việc trao thêm quyền cho chính quyền thành phố mà quan trọng hơn là tạo lập một nền tảng thể chế mới cho phát triển. Khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực văn hóa và nhân lực chất lượng cao được xác định là những động lực trung tâm, Hà Nội có cơ hội chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, sáng tạo, phát triển bền vững. Đó cũng chính là con đường để Thủ đô tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu, dẫn dắt sự phát triển của vùng và cả nước trong giai đoạn mới.