Luật Thủ đô năm 2026: Bước chuyển từ thực thi sang kiến tạo chính sách

Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 23-4, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026 (trừ 2 nội dung có hiệu lực thi hành từ ngày Luật Thủ đô được thông qua) thay thế Luật Thủ đô năm 2024.

Ngay sau khi Quốc hội thông qua Luật Thủ đô năm 2026, thành phố Hà Nội đã khẩn trương hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để triển khai thi hành, bảo đảm đồng bộ, thống nhất và có hiệu lực cùng thời điểm từ ngày 1-7-2026.

Tại các kỳ họp của HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII, nhiều nghị quyết quy phạm pháp luật đã được ban hành nhằm cụ thể hóa, triển khai hiệu quả các quy định của Luật Thủ đô năm 2026; đồng thời, quyết định thí điểm những cơ chế, chính sách mới, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, bảo đảm Luật Thủ đô năm 2026 thực sự đi vào cuộc sống, tạo động lực và đột phá cho sự phát triển của Thủ đô.

Có thể thấy, Hà Nội đang quyết liệt chuyển hóa các cơ chế, chính sách đặc thù của Luật thành những hành động cụ thể, tạo nền tảng cho một giai đoạn phát triển mới. Từ tinh thần đó, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội lựa chọn chủ đề: “Luật Thủ đô năm 2026: Bước chuyển từ thực thi sang kiến tạo chính sách” là nội dung chính trong chương trình Hà Nội chuyển động hôm nay.

Tham gia chương trình tại Trường quay S1 của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có: GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, đại biểu Quốc hội khóa XV; PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công.

Ngoài ra, chương trình kết nối trực tiếp từ trường quay tới điểm cầu tại xã Phú Cát, Hà Nội, ghi nhận những thông tin thực tế về công tác tuyên truyền, đưa Luật Thủ đô năm 2026 vào cuộc sống.

Không để xảy ra khoảng trống pháp lý

Trao đổi tại chương trình, GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, đại biểu Quốc hội khóa XV cho biết, mặc dù Luật Thủ đô năm 2026 được Quốc hội thông qua ngày 23-4 và chưa đầy hai tháng sau, HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua hơn 60 nghị quyết để cụ thể hóa các cơ chế, chính sách của Luật.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, điều này phản ánh rõ tinh thần của Luật Thủ đô 2026 là phân quyền mạnh mẽ cho thành phố trong việc xây dựng khuôn khổ pháp lý để tổ chức thực hiện. Luật chỉ quy định những nguyên tắc, cơ chế mang tính mở, còn việc cụ thể hóa thành chính sách phù hợp với thực tiễn thuộc trách nhiệm của HĐND thành phố.

“Trước đây, Quốc hội ban hành luật và 'may những chiếc áo pháp luật' cho tất cả các địa phương. Còn hiện nay, mỗi địa phương phải 'tự may chiếc áo cho mình' để phù hợp nhất với điều kiện, đặc thù và yêu cầu phát triển riêng”, GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, việc Hà Nội chủ động hoàn thiện hệ thống nghị quyết hướng dẫn sẽ bảo đảm ngay từ ngày 1/7/2026, khi Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực, các ngành, lĩnh vực đều có đầy đủ cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện, tránh khoảng trống chính sách, chấm dứt tình trạng chờ hướng dẫn hoặc đùn đẩy trách nhiệm vì thiếu căn cứ pháp lý.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, việc Hà Nội ban hành được một hệ thống nghị quyết đồng bộ trong thời gian ngắn cho thấy năng lực xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật của thành phố. Khi nền tảng pháp lý được chuẩn bị đầy đủ, bài bản ngay từ đầu, quá trình triển khai trên thực tế cũng sẽ quyết liệt, thông suốt và hiệu quả hơn.

Bước chuyển quan trọng đưa Luật Thủ đô 2026 vào cuộc sống

Đánh giá về sự kiện này, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, việc HĐND thành phố Hà Nội thông qua số lượng lớn nghị quyết trong thời gian ngắn không chỉ cho thấy sự chủ động về tiến độ xây dựng thể chế mà còn thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong việc nhanh chóng hiện thực hóa các quy định của Luật Thủ đô năm 2026.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Luật Thủ đô năm 2026 đóng vai trò là khung pháp lý nền tảng, các nghị quyết được ban hành chính là công cụ để cụ thể hóa các quy định của luật, tạo điều kiện để các cơ chế đặc thù được triển khai hiệu quả trong thực tế. Dưới góc độ khoa học pháp lý, đây được xem là cầu nối giữa khuôn khổ thể chế và hoạt động quản trị thực tiễn.

Luật Thủ đô năm 2026 đã trao cho Hà Nội nhiều thẩm quyền mới trong quản lý, điều hành và phát triển đô thị. Việc ban hành các nghị quyết chuyên đề sẽ giúp cụ thể hóa các nội dung phân quyền, tạo cơ sở pháp lý để thành phố chủ động triển khai các chính sách trên nhiều lĩnh vực như đất đai, môi trường, giao thông, phát triển kinh tế - xã hội và khoa học công nghệ.

Đáng chú ý, theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, các nghị quyết được ban hành lần này không chỉ dừng ở vai trò hướng dẫn thi hành luật theo cách tiếp cận truyền thống mà còn phản ánh một phương thức quản trị mới, đề cao tính chủ động và sáng tạo của Hà Nội trong khai thác các cơ chế phân quyền.

Thông qua việc cụ thể hóa các quy định của Luật Thủ đô 2026, thành phố có điều kiện thiết kế và triển khai các chính sách đặc thù phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, qua đó tạo dư địa và động lực cho những đột phá về quản trị, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, chuyên gia cũng cho rằng việc thông qua nghị quyết mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng tiếp theo là xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, lộ trình thực hiện và các điều kiện bảo đảm để các nghị quyết đi vào cuộc sống.

“Ý nghĩa của các nghị quyết không chỉ nằm ở việc hoàn thiện thể chế mà còn ở khả năng kiến tạo chính sách và tổ chức thực thi hiệu quả. Nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp Hà Nội phát huy tối đa các cơ chế đặc thù mà Luật Thủ đô 2026 đã trao quyền, tạo động lực mới cho sự phát triển của Hà Nội trong thời gian tới”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nhận định.

Những nghị quyết chiến lược kiến tạo động lực phát triển mới cho Thủ đô

Phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh, khai thác không gian ngầm và phát huy tiềm năng sông Hồng cùng hệ thống di sản văn hóa là những điểm nhấn trong các nghị quyết vừa được HĐND thành phố Hà Nội thông qua. Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, đây là những cơ chế, chính sách mang tầm chiến lược, không chỉ tháo gỡ các điểm nghẽn của đô thị hiện hữu mà còn tạo nền tảng và động lực phát triển bền vững cho Thủ đô trong dài hạn.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho biết, các nghị quyết vừa được HĐND thành phố Hà Nội thông qua bao quát hầu hết các lĩnh vực phát triển của Thủ đô, trong đó có nhiều nội dung mang tính đột phá với một số điểm nhấn nổi bật.

Thứ nhất, các nghị quyết đã cụ thể hóa cơ chế, chính sách về chỉnh trang đô thị và phát triển mô hình đô thị theo định hướng TOD, gắn với đầu tư và phát triển hệ thống đường sắt đô thị.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, cùng với phát triển đô thị TOD, Hà Nội đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong chuyển đổi giao thông xanh nhằm giải quyết các vấn đề về môi trường và hạ tầng đô thị. Khi hệ thống đường sắt đô thị được phát triển đồng bộ với mô hình TOD, giao thông công cộng sẽ trở thành phương thức đi lại chủ đạo, từng bước giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Qua đó, thành phố có điều kiện giải quyết căn bản bài toán ô nhiễm môi trường, giảm ùn tắc giao thông và nâng cao chất lượng sống của người dân.

GS.TS Hoàng Văn Cường nhận định, phát triển đô thị TOD gắn với chỉnh trang đô thị sẽ tạo bước chuyển căn bản cho Hà Nội. Các khu chung cư cũ, khu phố cũ và khu dân cư tự xây vốn còn nhiều bất cập về hạ tầng và an toàn sẽ từng bước được cải tạo, tái thiết thành những không gian đô thị hiện đại, đồng bộ và đáng sống.

Thứ hai, Nghị quyết về đầu tư phát triển trục cảnh quan sông Hồng được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới cho Thủ đô. Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, nếu được triển khai hiệu quả, khu vực sông Hồng sẽ trở thành trục không gian văn hóa, du lịch và dịch vụ đặc sắc, tạo thêm nhiều điểm đến nghỉ dưỡng, vui chơi, giải trí cho người dân và du khách, đồng thời góp phần nâng cao giá trị cảnh quan và bản sắc đô thị Hà Nội.

Thứ ba, Nghị quyết về phát triển không gian ngầm và không gian tầm trung được đánh giá là một trong những nội dung mới, mang tính đột phá. Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, nếu được khai thác hiệu quả, không gian ngầm sẽ mở ra dư địa lớn để bố trí các hoạt động thương mại, dịch vụ, từng bước sắp xếp lại kinh doanh vỉa hè, bán hàng rong và giảm áp lực lên không gian mặt đất.

Cùng với đó, việc phát triển không gian tầm trung sẽ tạo nền tảng cho ứng dụng khoa học, công nghệ và các hạ tầng kỹ thuật hiện đại, phục vụ phát triển dịch vụ đô thị, đồng thời đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh. Qua đó, Hà Nội có thêm không gian phát triển mới, hướng tới mô hình đô thị thông minh, hiện đại và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực không gian.

Bên cạnh đó, Hà Nội là địa phương hội tụ nhiều di sản văn hóa đặc sắc, có giá trị lịch sử và bản sắc riêng. Nghị quyết mới cho phép đẩy mạnh hợp tác với khu vực tư nhân và xã hội hóa trong bảo tồn, khai thác các giá trị di sản, qua đó biến di sản văn hóa thành nguồn lực phát triển, vừa tạo động lực cho các ngành văn hóa, du lịch, dịch vụ, vừa góp phần phát triển Thủ đô theo hướng bền vững.

Các nghị quyết giúp Hà Nội giải quyết đồng thời nhiều bài toán phát triển

HĐND thành phố Hà Nội đã thông qua hàng loạt nghị quyết quan trọng trên các lĩnh vực y tế, giáo dục, kinh tế, ngân sách, quy hoạch đô thị, giao thông và nhà ở nhằm cụ thể hóa các cơ chế, chính sách của Luật Thủ đô 2026. Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, hệ thống nghị quyết này không chỉ hoàn thiện hành lang pháp lý mà còn tạo nền tảng để Hà Nội giải quyết đồng thời ba bài toán lớn: Phát triển, quản trị và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Trước hết, về phát triển kinh tế và huy động nguồn lực, các nghị quyết về kinh tế - ngân sách, đầu tư, đất đai, nhà ở, đối tác công tư (PPP), phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), trái phiếu công trình và trái phiếu đô thị sẽ tạo thêm công cụ để Hà Nội khai thác hiệu quả các nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn lực đất đai, hạ tầng và tài chính đô thị.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, để phát triển nhanh và bền vững, một Thủ đô không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước mà cần xây dựng cơ chế huy động nguồn lực đa dạng, minh bạch và hiệu quả, tạo động lực cho đầu tư và phát triển lâu dài.

Thứ hai, về quản trị đô thị, các nghị quyết liên quan đến quy hoạch không gian tầm thấp, tầm cao, phát triển giao thông công cộng, hạn chế phương tiện cá nhân, xây dựng vùng phát thải thấp, cải tạo hạ tầng, chống úng ngập, phát triển nhà ở và bảo vệ môi trường sẽ tạo thêm công cụ để thành phố điều hành hiệu quả, đồng bộ hơn.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Hà Nội đang phải giải quyết nhiều vấn đề đặc thù như mật độ dân cư cao, hạ tầng chịu áp lực lớn, yêu cầu bảo tồn khu vực nội đô lịch sử trong khi nhu cầu phát triển hiện đại ngày càng cấp thiết. “Nếu không có cơ chế đặc thù thì rất khó xử lý đồng bộ những bài toán này”, bà Oanh nhấn mạnh.

Thứ ba, về nâng cao chất lượng sống, các nghị quyết về y tế, giáo dục, văn hóa, an sinh xã hội, nhà ở cho thuê, hỗ trợ nhóm yếu thế và phát triển dịch vụ công sẽ mang lại lợi ích trực tiếp cho người dân. Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, thước đo thành công của Luật Thủ đô không nằm ở việc thành phố được trao thêm bao nhiêu cơ chế, quyền hạn, mà ở mức độ người dân được phục vụ tốt hơn, doanh nghiệp được tạo điều kiện thuận lợi hơn và Thủ đô trở thành nơi có môi trường sống an toàn, văn minh, hiện đại và đáng sống hơn.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, hệ thống nghị quyết lần này không chỉ bổ sung các cơ chế, chính sách cho từng lĩnh vực mà còn tạo nền tảng để Hà Nội đổi mới phương thức quản trị theo hướng tích hợp, đồng bộ và bền vững. Theo đó, quy hoạch được gắn với đầu tư, phát triển hạ tầng đi đôi với bảo đảm an sinh, tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, phát triển đô thị hài hòa với gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử.

Theo bà Oanh, đây là yêu cầu tất yếu đối với một đô thị đặc biệt như Hà Nội, nơi các quyết sách không thể được triển khai riêng lẻ mà cần có sự liên kết, phối hợp giữa các lĩnh vực để tạo hiệu quả tổng thể và phát triển bền vững.

“Từ góc độ luật học, các quy định chi tiết sẽ biến "quyền được trao" thành "năng lực hành động". Còn từ góc độ khoa học hành chính, đây là bước chuyển từ quản lý theo thủ tục sang quản trị theo kết quả. Điều đó có nghĩa, chính quyền không chỉ thực hiện đúng quy trình mà còn phải tạo ra những kết quả phát triển cụ thể, có thể đo lường, kiểm chứng và để người dân thực sự cảm nhận được”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh.

Bảo đảm bốn yêu cầu khi áp dụng biện pháp quản lý hành chính đặc thù

Theo Luật Thủ đô năm 2026, công tác quản lý đô thị và đảm bảo an toàn được áp dụng các cơ chế đặc thù mạnh mẽ để xử lý triệt để các vi phạm, trao quyền, cho phép ngừng cung cấp điện, nước đối với các công trình xây dựng trái phép, vi phạm phòng cháy chữa cháy, hoặc gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.

Về điều này, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng Khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, cần hiểu đúng bản chất pháp lý của cơ chế này.

Đây không nên được nhìn nhận như một hình thức “xử phạt” thông thường, mà là một biện pháp quản lý hành chính đặc thù được Luật Thủ đô cho phép nhằm bảo đảm kỷ cương trong quản lý đô thị, phòng ngừa rủi ro nghiêm trọng và buộc tổ chức, cá nhân có liên quan chấm dứt hành vi vi phạm, khắc phục các điều kiện không bảo đảm an toàn.

Thủ đô là đô thị có mật độ dân cư cao, nhiều công trình cũ, nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nằm xen cài trong khu dân cư; áp lực về trật tự xây dựng, phòng cháy chữa cháy và môi trường lớn.

Nếu chỉ dừng ở các biện pháp nhắc nhở, yêu cầu khắc phục hoặc xử lý hành chính thông thường, nhiều vi phạm nghiêm trọng có thể kéo dài, làm phát sinh nguy cơ đối với tính mạng, sức khỏe, tài sản của người dân và trật tự an toàn đô thị.

Tuy nhiên, chính vì đây là biện pháp có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của tổ chức, cá nhân nên việc áp dụng phải chặt chẽ. Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, cần bảo đảm bốn yêu cầu:

Thứ nhất, khi áp dụng đối các biện pháp này thì phải có căn cứ pháp lý rõ ràng, chỉ được áp dụng trong những trường hợp Luật Thủ đô cũng như nghị quyết của HĐND thành phố đã quy định hoặc là thuộc quy định của luật chuyên ngành.

Thứ hai, phải đúng thẩm quyền, trình tự thủ tục.

Thứ ba, phải xác định rõ ràng về phạm vi đối tượng, thời hạn thực hiện.

Thứ tư, phải bảo đảm các quyền khiếu nại, trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.

Củng cố thế trận an ninh của Thủ đô từ sớm, từ xa

Theo quy định của Luật Thủ đô năm 2026, HĐND thành phố Hà Nội được ban hành các nghị quyết đặc thù nhằm hỗ trợ tài chính hằng tháng và trang bị phương tiện, thiết bị cho lực lượng tham gia bảo đảm an ninh trật tự ở cơ sở.

Chia sẻ về chính sách này, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, đây không chỉ là sự quan tâm đối với đội ngũ làm nhiệm vụ tại cơ sở, mà còn là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực bảo đảm an ninh trật tự ngay từ địa bàn dân cư.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Hà Nội là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, nơi thường xuyên diễn ra các sự kiện quan trọng của đất nước và quốc tế. Vì vậy, yêu cầu bảo đảm an ninh, trật tự luôn ở mức cao hơn so với nhiều địa phương khác. Trong bối cảnh đó, công tác phòng ngừa từ sớm, từ xa cần được đặt lên hàng đầu, thay vì chỉ tập trung xử lý khi sự việc đã xảy ra.

Ông Hoàng Văn Cường cho rằng, việc tăng cường hỗ trợ cho lực lượng cơ sở chính là đầu tư cho năng lực phòng ngừa. Khi được trang bị đầy đủ nguồn lực, các lực lượng làm nhiệm vụ tại địa bàn sẽ có điều kiện phát hiện sớm nguy cơ, xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh và góp phần giữ vững ổn định ngay từ cơ sở.

Bên cạnh yếu tố tài chính, việc đầu tư trang thiết bị hiện đại cũng mang ý nghĩa đặc biệt đối với Thủ đô. GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh, Hà Nội không chỉ là nơi tập trung các hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa quan trọng, mà còn là hình ảnh đại diện cho quốc gia. Do đó, lực lượng thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự cần được trang bị phương tiện, công cụ phù hợp với yêu cầu của một đô thị đặc biệt, thể hiện tính chuyên nghiệp, hiện đại và đáp ứng được những thách thức ngày càng phức tạp trong công tác bảo vệ an ninh.

Tuy nhiên, các chính sách hỗ trợ phải gắn chặt với trách nhiệm và hiệu quả công việc. Quá trình triển khai cần bảo đảm công khai, minh bạch, xác định rõ nguồn lực được đầu tư vào lĩnh vực nào, phục vụ công việc gì và trách nhiệm của các cá nhân, đơn vị thụ hưởng ra sao. Chỉ khi nguồn lực được sử dụng đúng mục đích và gắn với cơ chế giám sát hiệu quả, chính sách mới phát huy được giá trị thực chất.

Đổi mới phương thức quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh của Hà Nội

Trong khi Thủ tướng Chính phủ yêu cầu cắt giảm khoảng 30% thủ tục hành chính, thời gian và chi phí thực hiện, Hà Nội đặt mục tiêu cao hơn nhờ các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026. Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, đây là một điểm nhấn quan trọng bởi cải cách thủ tục hành chính là lĩnh vực người dân và doanh nghiệp cảm nhận rõ nhất hiệu quả của chính sách.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, nếu các cơ chế mới được triển khai đồng bộ và thực chất, quá trình giải quyết thủ tục sẽ được rút ngắn, chi phí tuân thủ giảm, môi trường đầu tư kinh doanh trở nên thuận lợi hơn, qua đó đưa những lợi ích của Luật Thủ đô 2026 đến gần hơn với người dân và doanh nghiệp.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, việc Hà Nội đặt mục tiêu cải cách thủ tục hành chính cao hơn yêu cầu chung thể hiện tinh thần chủ động và trách nhiệm của chính quyền Thủ đô. Với vai trò là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là đầu tàu về kinh tế, khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo, Hà Nội cần đi đầu trong xây dựng nền hành chính hiện đại, số hóa, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Bà Oanh cho rằng, điểm mới quan trọng của Luật Thủ đô 2026 là trao cho thành phố dư địa lớn hơn trong việc điều chỉnh trình tự, thủ tục và thẩm quyền giải quyết một số thủ tục hành chính theo hướng đơn giản hóa nhưng không làm phát sinh thêm hồ sơ, điều kiện, chi phí hay kéo dài thời gian xử lý. Đây là cơ chế tiến bộ, vừa trao quyền cải cách, vừa bảo đảm tạo thuận lợi tối đa cho người dân và doanh nghiệp.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Hà Nội cần tập trung thực hiện đồng bộ ba giải pháp: Rà soát thủ tục theo toàn bộ chuỗi công việc của người dân và doanh nghiệp thay vì từng thủ tục riêng lẻ; đẩy mạnh số hóa, liên thông dữ liệu và tái sử dụng thông tin để giảm yêu cầu nộp lại giấy tờ; đồng thời đo lường hiệu quả cải cách bằng các chỉ số cụ thể như thời gian, chi phí thực hiện, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến thực chất và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

“Điểm cốt lõi của cải cách lần này là chuyển từ cắt giảm thủ tục đơn lẻ sang tái thiết kế quy trình phục vụ trên nền tảng số, rút ngắn thời gian xử lý, liên thông dữ liệu, giảm giấy tờ và chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao khả năng dự báo cho người dân và doanh nghiệp. Cải cách thủ tục hành chính không chỉ là cắt giảm giấy tờ mà là đổi mới phương thức vận hành của bộ máy. Nếu làm tốt, Hà Nội sẽ tạo được lợi thế thể chế quan trọng với môi trường quản trị minh bạch hơn, chi phí xã hội thấp hơn và niềm tin của người dân, doanh nghiệp ngày càng được củng cố”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nhấn mạnh.

Kết nối các trụ cột phát triển, tạo động lực mới cho Thủ đô

Nhiều nghị quyết được thông qua để cụ thể hóa Luật Thủ đô năm 2026 đã tích hợp các chủ trương về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời gắn kết chặt chẽ với định hướng phát triển giáo dục, y tế, văn hóa của Hà Nội, tạo nền tảng cho sự phát triển toàn diện của Thủ đô trong giai đoạn mới. GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, những nghị quyết HĐND thành phố Hà Nội vừa thông qua đã thể hiện rõ vai trò và thế mạnh của Thủ đô về lĩnh vực khoa học công nghệ, giáo dục, y tế và văn hóa.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Hà Nội xác định chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ dựa vào vốn và lao động giá rẻ sang phát triển dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hướng tới trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước. Vì vậy, các nghị quyết cần tập trung hoàn thiện cơ chế phát triển khu công nghệ cao, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, đô thị thông minh và các quỹ phát triển khoa học - công nghệ, tạo nền tảng để Thủ đô giữ vai trò tiên phong trong giai đoạn phát triển mới.

Về giáo dục và đào tạo, theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Hà Nội là nơi hội tụ nhiều trường đại học và cơ sở nghiên cứu hàng đầu, vì vậy các chính sách mới không chỉ hướng tới đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Thủ đô mà còn tạo cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và phát triển nhân tài, đóng góp nguồn nhân lực cho cả nước.

Đối với lĩnh vực y tế, Hà Nội đặt mục tiêu không chỉ nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người dân mà còn phát triển thành trung tâm y tế tiên tiến, hiện đại của cả nước và khu vực. Với lợi thế về hệ thống bệnh viện và nhiều chuyên khoa sâu, Thủ đô có điều kiện thu hút người bệnh quốc tế, thúc đẩy phát triển kinh tế y tế và các dịch vụ y tế chất lượng cao.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Hà Nội sở hữu hệ thống di sản, di tích lịch sử đặc sắc, hội tụ những giá trị văn hiến tiêu biểu của cả nước. Vì vậy, các nghị quyết mới hướng tới chuyển hóa giá trị văn hóa từ di sản thành tài sản và nguồn lực phát triển, vừa bảo tồn, phát huy bản sắc Thăng Long - Hà Nội, vừa tạo động lực cho công nghiệp văn hóa, du lịch và dịch vụ.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, các nghị quyết không được xây dựng theo từng lĩnh vực riêng lẻ mà có sự liên kết chặt chẽ giữa văn hóa, kinh tế, du lịch, y tế và giáo dục. Đặc biệt, việc tăng cường hợp tác giữa khu vực công và khu vực tư trong các lĩnh vực này sẽ tạo sức mạnh tổng hợp, khai thác hiệu quả các nguồn lực xã hội, góp phần xây dựng Thủ đô phát triển theo định hướng văn hiến, văn minh và hiện đại.

Luật Thủ đô 2026: Mở dư địa mới cho Hà Nội bứt phá

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công, việc HĐND thành phố Hà Nội thông qua hàng loạt nghị quyết triển khai Luật Thủ đô năm 2026 không chỉ nhằm cụ thể hóa các quy định của luật mà còn hướng tới tháo gỡ những điểm nghẽn tồn tại nhiều năm trong phát triển và quản trị đô thị.

Bà Diệu Oanh cho rằng, điểm nghẽn cốt lõi của Hà Nội thời gian qua là sự chưa tương thích giữa yêu cầu quản trị của một đô thị đặc biệt với khuôn khổ thể chế, mô hình tổ chức và năng lực thực thi. Luật Thủ đô 2026 cùng hệ thống nghị quyết mới được kỳ vọng sẽ tạo ra cơ chế phù hợp hơn để giải quyết những bất cập này.

Điểm nghẽn đầu tiên được tháo gỡ là về thẩm quyền. Trước đây, nhiều vấn đề của Hà Nội phải xử lý trong khuôn khổ pháp lý chung áp dụng trên phạm vi cả nước, trong khi Thủ đô có những đặc thù riêng về quy mô dân số, tốc độ đô thị hóa và yêu cầu phát triển. Việc được trao thêm thẩm quyền theo Luật Thủ đô năm 2026 sẽ giúp thành phố chủ động hơn trong xây dựng và triển khai các chính sách phù hợp với thực tiễn, nâng cao hiệu quả quản trị và thúc đẩy phát triển.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nhận định, điểm nghẽn thứ hai của Hà Nội là nguồn lực phát triển. Với vai trò trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, Thủ đô có nhu cầu đầu tư rất lớn cho hạ tầng giao thông, phát triển đô thị, môi trường và dịch vụ công, trong khi nguồn lực ngân sách còn hạn chế. Các cơ chế mới về hợp tác công tư (PPP), phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và phát hành trái phiếu được kỳ vọng sẽ mở rộng khả năng huy động vốn, tạo nguồn lực cho các dự án trọng điểm.

Bên cạnh đó, Luật Thủ đô năm 2026 và hệ thống nghị quyết mới cũng tạo cơ sở để tháo gỡ những bất cập trong quản trị đô thị. Những vấn đề tồn tại nhiều năm như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng hay cải tạo chung cư cũ sẽ có thêm hành lang pháp lý và cơ chế thực hiện phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phát triển đô thị.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực thực thi cũng là một điểm nghẽn lớn của Hà Nội trong quá trình phát triển. Các quy định mới về thu hút, sử dụng và đãi ngộ nhân tài được kỳ vọng sẽ giúp thành phố xây dựng đội ngũ cán bộ, chuyên gia có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu quản trị của một đô thị đặc biệt, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và điều hành.

Bên cạnh đó, dữ liệu số và quản trị số được xem là lĩnh vực cần tạo đột phá. Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, các cơ chế phân quyền mới sẽ giúp Hà Nội đẩy mạnh xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung, phát triển chính quyền số và nâng cao hiệu quả quản trị đô thị thông minh.

Bà Diệu Oanh nhận định, nếu được triển khai đồng bộ và hiệu quả, Luật Thủ đô 2026 cùng hệ thống nghị quyết đi kèm sẽ tạo nền tảng vững chắc để tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực và năng lực quản trị, qua đó mở ra động lực tăng trưởng mới và nâng cao chất lượng phát triển của Thủ đô trong giai đoạn tới.

Phân cấp, phân quyền tạo động lực đổi mới chính quyền cơ sở

Việc tăng cường phân cấp, phân quyền theo Luật Thủ đô năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong quản lý nhà nước ở cấp xã, giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong giải quyết các vấn đề dân sinh và thủ tục hành chính. Thực tiễn tại xã Phú Cát cho thấy, các cơ chế mới không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền mà còn tăng cường sự gắn kết, củng cố niềm tin của người dân đối với bộ máy cơ sở.

Ông Hoàng Quốc Cường, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Cát cho biết, cấp xã là nơi trực tiếp tiếp nhận và giải quyết hầu hết các vấn đề dân sinh như trật tự đô thị, môi trường, hạ tầng và thủ tục hành chính. Tuy nhiên, trước đây nhiều nội dung vẫn phải xin ý kiến cấp trên, khiến quy trình xử lý kéo dài và ảnh hưởng đến hiệu quả phục vụ người dân.

Theo ông Hoàng Quốc Cường, Luật Thủ đô năm 2026 đã tháo gỡ nhiều khó khăn, vướng mắc trong quản lý, cắt giảm các thủ tục trung gian và tăng cường phân cấp, phân quyền cho cơ sở, qua đó rút ngắn thời gian xử lý các vấn đề phát sinh và phục vụ người dân kịp thời, hiệu quả hơn.

Ông Hoàng Quốc Cường cho biết, thời gian tới, khi các cơ chế mới được triển khai đồng bộ, địa phương sẽ tập trung nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính và phát huy hiệu quả các thẩm quyền được giao, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Chia sẻ về nghị quyết của HĐND thành phố quy định tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố cùng chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách để thực hiện Điều 7 Luật Thủ đô 2026, ông Hoàng Quốc Cường cho rằng đây là nguồn động viên, khích lệ rất lớn và kịp thời đối với lực lượng ở cơ sở.

Theo ông Cường, chính sách mới sẽ giúp đội ngũ người hoạt động không chuyên trách yên tâm công tác, nâng cao tinh thần trách nhiệm và sự gắn bó với cộng đồng. Đồng thời, đây cũng là cơ chế thu hút những người trẻ, có năng lực và nhiệt huyết tham gia công tác tại thôn, tổ dân phố, góp phần nâng cao chất lượng quản lý xã hội và xây dựng chính quyền cơ sở ngày càng hiệu quả.

Chia sẻ về công tác tuyên truyền Luật Thủ đô 2026, ông Hoàng Quốc Cường cho biết, ngay sau khi luật được Quốc hội thông qua, Đảng ủy, HĐND và UBND xã Phú Cát đã chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều hoạt động tuyên truyền, phổ biến đến cán bộ, đảng viên và Nhân dân trên địa bàn.

UBND xã Phú Cát đã ban hành các kế hoạch về tuyên truyền, phổ biến, tập huấn và tổ chức thi hành Luật Thủ đô năm 2026; quán triệt đến toàn thể cán bộ, công chức, viên chức thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ đưa các quy định của luật vào cuộc sống.

Bên cạnh việc tổ chức hội nghị tuyên truyền, địa phương còn đa dạng hóa hình thức truyền thông thông qua hệ thống pano, áp phích, khẩu hiệu tại trụ sở UBND xã, nhà văn hóa các thôn và các tuyến đường trung tâm; đồng thời đăng tải thông tin trên cổng thông tin điện tử, mạng xã hội và phát sóng chuyên mục tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh của xã 3 lần mỗi tuần, góp phần nâng cao nhận thức và tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

Ông Hoàng Quốc Cường bày tỏ tin tưởng, những cơ chế, chính sách đột phá cùng việc tăng cường phân cấp, phân quyền theo Luật Thủ đô 2026 sẽ tạo bước chuyển rõ nét trong hoạt động của chính quyền cấp xã.

Theo ông Cường, việc trao thêm thẩm quyền gắn với trách nhiệm sẽ giúp chính quyền cơ sở chủ động, linh hoạt hơn trong giải quyết các vấn đề dân sinh, thủ tục hành chính, quản lý đô thị và bảo đảm an sinh xã hội. Đồng thời, đội ngũ cán bộ cơ sở có thêm công cụ pháp lý để thực thi công vụ hiệu quả, hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.

Đối với người dân, các chính sách mới về hạ tầng, y tế, giáo dục và an sinh xã hội được kỳ vọng sẽ nâng cao chất lượng cuộc sống. Khi chính quyền cơ sở vận hành hiệu quả hơn, các thủ tục hành chính và vướng mắc phát sinh trong đời sống sẽ được giải quyết nhanh chóng, thuận tiện ngay tại địa phương, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân và tạo động lực để người dân cùng tham gia xây dựng Thủ đô văn minh, hiện đại.

Cơ chế mới giúp thành phố chủ động xử lý toàn diện "điểm nghẽn"

HĐND thành phố Hà Nội vừa thông qua Nghị quyết quy định về trường hợp, thẩm quyền, trình tự và thủ tục thực hiện dự án đầu tư khẩn cấp, lệnh xây dựng công trình khẩn cấp trên địa bàn. Theo Nghị quyết, một trong năm trường hợp được áp dụng là các dự án đầu tư mới hoặc cải tạo công trình nhằm xử lý các điểm nghẽn về úng ngập, bao gồm cải tạo sông, hồ, kênh, mương; trạm bơm tiêu, bể ngầm; hệ thống thoát nước và các dự án nâng cao năng lực quản lý, vận hành hệ thống thoát nước.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, hệ thống sông, hồ, kênh mương là đặc trưng cảnh quan của Thủ đô nhưng đang đối mặt với nhiều thách thức như tắc nghẽn, ô nhiễm và đặc biệt là tình trạng ngập úng nghiêm trọng sau mỗi trận mưa lớn.

GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng, việc HĐND thành phố ban hành nghị quyết cho phép áp dụng cơ chế đặc biệt đối với các dự án chống ngập, cải tạo sông hồ và trạm bơm sẽ góp phần rút ngắn quy trình, cắt giảm các thủ tục trung gian và đẩy nhanh tiến độ triển khai các công trình cấp bách. Theo ông, cơ chế này sẽ tạo điều kiện để Hà Nội sớm hoàn thiện hệ thống thoát nước nội đô, từng bước khắc phục tình trạng ngập úng, nâng cao chất lượng hạ tầng và đời sống người dân.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, cơ chế mới không chỉ giúp Hà Nội xử lý các điểm ngập hiện hữu mà còn tạo điều kiện chuyển từ tư duy khắc phục hậu quả sang chủ động phòng ngừa và quản lý rủi ro. Thành phố sẽ có điều kiện đầu tư đồng bộ hệ thống kênh mương, cống thoát nước, dự báo nguy cơ ngập lụt, vận hành linh hoạt các trạm bơm để vừa bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, vừa tiêu úng hiệu quả, đồng thời ứng dụng các công nghệ giám sát tự động, giám sát thông minh.

GS.TS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh, việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ giúp Hà Nội xây dựng hệ thống hạ tầng và công cụ quản lý hiện đại, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Qua đó, Thủ đô không chỉ từng bước khắc phục tình trạng ngập úng mà còn phục hồi cảnh quan sông hồ, cải thiện môi trường sống và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Thử nghiệm có kiểm soát: Tư duy quản trị hiện đại của Thủ đô

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một trong những điểm rất tiến bộ của Luật Thủ đô năm 2026.

Theo Luật Thủ đô năm 2026, cùng với việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo môi trường thử nghiệm cho các sản phẩm, dịch vụ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới. Cơ chế này cho phép đánh giá toàn diện tính khả thi, hiệu quả, chi phí, lợi ích cũng như các rủi ro trước khi triển khai trên diện rộng.

Theo PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một trong những điểm mới mang tính đột phá của Luật Thủ đô năm 2026, thể hiện tư duy quản trị hiện đại và khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh cho rằng, trong bối cảnh khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh chóng, nếu chờ hệ thống pháp luật chung hoàn thiện đầy đủ mới triển khai sẽ dễ bỏ lỡ cơ hội phát triển. Ngược lại, nếu cho phép thử nghiệm mà thiếu cơ chế kiểm soát thì có thể phát sinh rủi ro đối với xã hội, thị trường và người dân.

“Chính vì vậy, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là một bước đi hiện đại và phù hợp. Cơ chế này vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm các hoạt động thử nghiệm được giám sát chặt chẽ, đánh giá đầy đủ về hiệu quả và rủi ro trước khi áp dụng trên diện rộng”, bà Oanh nhấn mạnh.

Điểm tiến bộ của cơ chế này là đặt đổi mới sáng tạo trong khuôn khổ pháp quyền. Hà Nội được phép thử nghiệm chính sách, công nghệ, sản phẩm, dịch vụ, mô hình mới nhưng phải xác định rõ mục tiêu, phạm vi, đối tượng, thời hạn, điều kiện tham gia, tiêu chí đánh giá, biện pháp quản trị rủi ro và trách nhiệm của các bên liên quan.

Đặc biệt, thử nghiệm phải theo nguyên tắc rủi ro đến đâu, kiểm soát đến đó; càng tác động lớn đến dữ liệu, tài chính, môi trường và quyền lợi người dân thì càng phải có tiêu chí, giới hạn và cơ chế giám sát rõ ràng.

Đối với Hà Nội, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát có ý nghĩa rất lớn. Nếu làm tốt, Hà Nội có thể trở thành trung tâm thử nghiệm chính sách mới của cả nước, nơi những mô hình quản trị đô thị hiện đại được kiểm chứng trong thực tiễn trước khi lan tỏa rộng hơn.