Liên thông kết quả xét nghiệm: Tiết kiệm thời gian, chi phí cho người bệnh

Ba lần khám, ba lần xét nghiệm

Trong khoảng nửa tháng, bà Mai Thị Thắng khám tại 3 cơ sở y tế, một ở tuyến tỉnh, một ở Hà Nội vàbệnh viện tuyến cuối. Ba nơi, ba lần bà phải thực hiện nhiều xét nghiệm cơ bản giống nhau.

Việc phải làm lại xét nghiệm khi chuyển giữa các cơ sở y tế không phải cá biệt. Có những kết quả đã thực hiện nhưng chưa thể khai thác tại cơ sở tiếp nhận, trong khi một số trường hợp khác việc làm lại là cần thiết do tình trạng bệnh thay đổi hoặc kết quả không còn đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Với người bệnh, mỗi lần xét nghiệm lại đồng nghĩa thêm thời gian, chi phí và thủ tục. Đây là vấn đề được Bộ Y tế đặt ra trong dự thảo Thông tư quy định về danh mục dịch vụ cận lâm sàng và điều kiện sử dụng kết quả cận lâm sàng liên thông giữa các cơ sở khám, chữa bệnh BHYT.

Theo dự thảo, nguyên tắc quan trọng là bảo đảm an toàn người bệnh, lấy người bệnh làm trung tâm; ưu tiên sử dụng kết quả cận lâm sàng đã có, còn giá trị và đáp ứng yêu cầu chuyên môn, qua đó hạn chế chỉ định thực hiện lại không cần thiết.

Danh mục dự kiến gồm 441 dịch vụ cận lâm sàng, trong đó có 21 kỹ thuật xét nghiệm hóa sinh, 27 kỹ thuật huyết học - truyền máu, 26 kỹ thuật vi sinh - ký sinh trùng và 367 kỹ thuật điện quang.

Đáng chú ý, với nhóm điện quang, dữ liệu được liên thông không chỉ phần kết luận mà còn bao gồm dữ liệu hình ảnh được thực hiện tại cơ sở khám, chữa bệnh. Thời gian sử dụng kết quả được tính từ thời điểm lấy mẫu bệnh phẩm đối với xét nghiệm và từ thời điểm thực hiện kỹ thuật đối với điện quang.

Tuy nhiên, kết quả còn trong thời gian sử dụng không đồng nghĩa với việc đương nhiên được sử dụng lại. Việc khai thác kết quả vẫn phải căn cứ vào tình trạng lâm sàng, thời điểm thực hiện, phương pháp kỹ thuật và yêu cầu chẩn đoán, điều trị. Người hành nghề sẽ quyết định sử dụng kết quả đã có hoặc chỉ định thực hiện lại khi cần thiết.

Như vậy, điểm cốt lõi của dự thảo không phải là bỏ xét nghiệm lại, mà là hạn chế những xét nghiệm, chụp chiếu phải làm lại khi kết quả đã có vẫn còn giá trị và đáp ứng yêu cầu chuyên môn.

Gỡ "điểm nghẽn"

Trao đổi với phóng viên Báo, Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh - Bộ Y tế, TS, bác sĩ Hà Anh Đức cho biết: Mục tiêu trước hết của việc liên thông kết quả cận lâm sàng là tiết kiệm thời gian, chi phí cho người bệnh. Những xét nghiệm, chụp chiếu đã thực hiện nếu còn giá trị, đáp ứng yêu cầu chuyên môn và không cần thiết phải làm lại thì có thể được tận dụng.

Theo ông Đức, liên thông kết quả cận lâm sàng cũng góp phần thay đổi cách dữ liệu y tế được khai thác. Thay vì kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh chỉ phục vụ cho một lần khám tại một cơ sở, dữ liệu có thể tiếp tục được sử dụng khi người bệnh chuyển sang cơ sở khác, nếu đáp ứng các điều kiện chuyên môn. Khi được kết nối và tích lũy, nguồn dữ liệu này còn có giá trị cho phân tích, nghiên cứu và mở ra khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tương lai.

Tuy nhiên, ông Đức nhấn mạnh, liên thông phải đi cùng với kiểm soát chất lượng. Không phải kết quả nào đã có trên hệ thống cũng được mặc nhiên sử dụng. Trước khi triển khai, cần bảo đảm điều kiện thực hiện kỹ thuật, chất lượng xét nghiệm, trang thiết bị và khả năng chuẩn hóa giữa các cơ sở.

Theo ông, việc liên thông sẽ được triển khai theo lộ trình, trước mắt lựa chọn những kỹ thuật có đủ điều kiện về chuyên môn, trang thiết bị và khả năng chuẩn hóa. Trong quá trình thực hiện, Bộ Y tế sẽ tiếp tục đánh giá thực tiễn để cập nhật, bổ sung danh mục phù hợp.

Dự thảo cũng đặt ra các điều kiện đối với kết quả được sử dụng liên thông. Kết quả phải được thực hiện tại cơ sở khám, chữa bệnh có giấy phép hoạt động, tuân thủ quy trình kỹ thuật và bảo đảm chất lượng, tính chính xác, độ tin cậy, tính kịp thời.

Từ thực tế tiếp nhận người bệnh chuyển tuyến, bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Trung Cấp, Phó Giám đốc, Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, việc làm lại xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh vẫn cần thiết trong một số trường hợp. Tuy nhiên, nếu kết quả còn giá trị và phù hợp với tình trạng hiện tại, việc sử dụng lại sẽ giúp rút ngắn thời gian tiếp nhận, chẩn đoán và điều trị.

Theo ông, liên thông không có nghĩa mọi kết quả cũ đều được sử dụng. Bác sĩ vẫn phải căn cứ vào diễn biến bệnh, thời điểm thực hiện và yêu cầu điều trị để quyết định có cần làm lại hay không.

Tại Bệnh viện Tâm thần Hà Nội, bác sĩ Vũ Ngọc Úy, Giám đốc bệnh viện cho biết, cơ sở cũng xem xét sử dụng các kết quả từ bệnh viện khác khi phù hợp. Tuy nhiên, thực tế còn gặp những vướng mắc như người bệnh quên mật khẩu, thay đổi số điện thoại, không truy cập được ứng dụng hoặc kết quả không còn truy xuất được.

Theo bác sĩ Vũ Ngọc Úy, để liên thông vận hành hiệu quả cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, chuẩn hóa dữ liệu, bảo đảm kết nối ổn định và quy định rõ quyền truy cập, trách nhiệm khai thác cũng như bảo mật thông tin người bệnh.

Liên thông kết quả cận lâm sàng vì vậy không nhằm loại bỏ việc xét nghiệm, chụp chiếu lại, mà tạo thêm một lựa chọn cho bác sĩ. Khi kết quả cũ còn giá trị và đáp ứng yêu cầu chuyên môn, người bệnh có thể không phải thực hiện lại; khi không còn phù hợp, bác sĩ vẫn có quyền chỉ định xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh mới để bảo đảm an toàn điều trị.