Lệnh ngừng bắn của Tổng thống Donald Trump và bài toán hạ nhiệt giá năng lượng

Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào Iran trong hai tuần, câu hỏi lớn được đặt ra là: Khi nào giá năng lượng sẽ hạ nhiệt?

Giá dầu Brent – chuẩn tham chiếu toàn cầu – đã giảm mạnh ngay sau thông báo, kéo theo kỳ vọng giá xăng cũng sẽ sớm đi xuống.

Hiện giá xăng tại Mỹ ở mức 4,16 USD/gallon (khoảng 1,1 USD/lít), là tác động rõ rệt nhất của xung đột. Tuy nhiên, giá năng lượng tăng còn lan sang nhiều lĩnh vực khác. Nhiên liệu máy bay tăng vọt, buộc các hãng hàng không tìm cách bù đắp chi phí, trong khi ngành nông nghiệp chịu sức ép do chi phí vận chuyển và phân bón leo thang.

Đầu ngày 9-4, giá dầu Brent đã giảm hơn 15%, xuống gần 92 USD/thùng trước khi nhích lại quanh 95 USD, cho thấy áp lực giá có thể sớm hạ nhiệt.

Trước đó, giá dầu tăng mạnh trong một tháng qua do Eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới – gần như bị gián đoạn. Tuyến đường này kết nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và đóng vai trò then chốt đối với nguồn cung toàn cầu.

Giới chuyên gia cho rằng giá xăng có thể bắt đầu giảm theo xu hướng giá dầu, nhưng mức độ hạ nhiệt sẽ phụ thuộc vào tiến triển đàm phán và việc khôi phục lưu thông qua eo biển này.

Ông Jeffrey Roach, kinh tế trưởng tại LPL Financial, nhận định vẫn có cơ sở để lạc quan, nhưng kèm theo nhiều điều kiện.

“Chúng ta không thể bỏ qua các tác động lan tỏa lên kinh tế toàn cầu, vì vậy nhà đầu tư cần theo dõi rủi ro địa chính trị đối với giá bán buôn, tăng trưởng và điều kiện tài chính,” ông viết trong báo cáo ngày 9-4. “Lạm phát có thể vẫn ở mức cao trong tháng này, nhưng triển vọng đã cải thiện rõ rệt sau lệnh ngừng bắn.”

Trước đó, Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ cảnh báo có thể mất vài tháng để việc mở lại eo biển Hormuz thực sự kéo giảm giá năng lượng. Ngay cả khi tuyến vận tải được nối lại từ tháng 5, nguồn cung cũng chỉ phục hồi dần và có thể trở lại gần mức trước xung đột vào cuối năm 2026.

Ngay cả khi giá dầu giảm, giá xăng bán lẻ thường không hạ ngay lập tức. Hiện tượng này được các nhà kinh tế gọi là “tên lửa và lông vũ” – giá tăng nhanh như tên lửa nhưng giảm chậm như lông vũ.

Trong khi đó, giá nhiên liệu máy bay vẫn duy trì ở mức cao, đã tăng hơn 87% kể từ trước khi xung đột nổ ra, theo chỉ số của Hiệp hội các hãng hàng không Mỹ. Các hãng hàng không buộc phải tìm cách bù đắp chi phí, từ tăng giá vé đến thu thêm phí dịch vụ.

Một số hãng như Southwest, United, JetBlue và Delta đã tăng phí hành lý ký gửi trong những tuần gần đây.

Theo ông Robert Mann, Chủ tịch công ty tư vấn R.W. Mann & Co, việc tăng phí dịch vụ giúp các hãng hạn chế phải điều chỉnh giá vé quá mạnh.

Tuy nhiên, chi phí tăng và giá cả biến động có thể khiến người dân cân nhắc lại kế hoạch du lịch. “Đây là lúc nhiều người bắt đầu suy nghĩ lại, khi họ nhìn vào ngân sách và tự hỏi liệu có đủ khả năng chi trả hay không”, ông Dan Bubb, chuyên gia hàng không tại Đại học Nevada, Las Vegas, cho biết.

Không chỉ ngành hàng không, chi phí nhiên liệu cao còn đẩy giá vận chuyển hàng hóa tăng lên. Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng phụ phí nhiên liệu để bù đắp chi phí.

Amazon áp dụng phụ phí 3,5% đối với người bán bên thứ ba, trong khi Bưu điện Mỹ áp mức phí bổ sung 8% với một số dịch vụ chuyển phát. Giá dầu diesel hiện cao hơn hơn 2 USD/gallon (khoảng 0,53 USD/lít) so với cùng kỳ năm trước, đạt gần 5,67 USD/gallon (khoảng 1,5 USD/lít).

Chi phí vận chuyển tăng cũng kéo theo giá thực phẩm. Dịch vụ giao đồ ăn Blue Apron cho biết đã điều chỉnh giá thực đơn do chi phí logistics tăng.

“Điều này ảnh hưởng cả đến việc nguyên liệu được vận chuyển đến chúng tôi và cách chúng tôi giao bữa ăn tới khách hàng”, công ty cho biết.

Các chuyên gia dự báo giá thực phẩm, đặc biệt là các mặt hàng dễ hỏng như trái cây, sữa và thịt, có thể tăng trong những tháng tới khi chi phí năng lượng và phân bón dần được chuyển vào giá bán.

“Giá thực phẩm ở cấp bán lẻ thường có độ trễ nhất định”, ông David Ortega, chuyên gia kinh tế thực phẩm tại Đại học Bang Michigan, cho biết. “Điều đó không có nghĩa là chúng ta không chịu tác động, mà là tác động sẽ đến chậm hơn.”

Dù vậy, mức tăng giá được dự báo sẽ không nghiêm trọng như giai đoạn lạm phát năm 2022, khi xung đột Nga – Ukraine khiến giá hàng hóa tăng vọt.