Lan tỏa những “mạch xanh” giữa lòng Thủ đô

Những “trạm xanh” từ cộng đồng dân cư

Ô nhiễm nhựa đang trở thành một trong những thách thức môi trường nghiêm trọng nhất đối với nhân loại. Tại Việt Nam, mỗi năm phát sinh khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa, tương đương hơn 30 tỷ túi nilon. Con số ấy đặt ra áp lực lớn cho các đô thị đông dân như Hà Nội trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị của cả nước với tốc độ đô thị hóa nhanh, mật độ dân cư cao, hệ thống thương mại - dịch vụ phát triển mạnh.

Trước thực trạng đó, thành phố đã ban hành nhiều kế hoạch, giải pháp cụ thể nhằm giảm phát thải nhựa, thúc đẩy phân loại rác tại nguồn và hình thành thói quen tiêu dùng bền vững trong cộng đồng. Hưởng ứng lời kêu gọi của thành phố, nhiều mô hình trong nhân dân đã ra đời, bền bỉ hoạt động và từng bước lan tỏa thành phong trào rộng khắp.

Tại khu tập thể Thanh Xuân Bắc, dự án Tagom - viết tắt của “tái chế” và “thu gom” do chị Nguyễn Thùy Linh và các cộng sự đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của những người yêu môi trường mỗi cuối tuần. Từ vài trăm kilôgam rác ban đầu, đến nay Tagom đã thu gom khoảng 5-10 tấn rác mỗi tháng, với hàng trăm người dân tham gia định kỳ.

Điều đáng quý không chỉ nằm ở con số thu gom, mà ở cách làm bài bản, bền bỉ. Mỗi đợt thu gom đều có tài liệu hướng dẫn chi tiết, chia sẻ rộng rãi qua mạng xã hội để người dân nắm rõ cách phân loại trước khi mang đến điểm tập kết. Thay vì “gom cho xong”, Tagom kiên trì hướng dẫn phân loại rác tại nguồn, giúp hình thành thói quen mới trong đời sống đô thị.

Không dừng ở đó, tinh thần “chúng ta cùng gom” còn được lan tỏa qua nhiều hoạt động sáng tạo như chương trình “Đổi rác lấy quà” phối hợp cùng Aeon Mall, “Tắt đèn bật ý tưởng”, hay các buổi hướng dẫn phân loại rác trong trường học. Mới đây, Tagom triển khai chương trình “Gom ngọt ngào, gửi sẻ chia” nhằm thu gom bánh kẹo sau Tết để gửi tặng trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

Chương trình thu hút 11 đội, nhóm, câu lạc bộ môi trường tại các trường đại học như: Đại học Ngoại ngữ, Đại học Mỏ - Địa chất, Đại học Hà Nội, Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội)… tạo nên 15 điểm thu gom bánh kẹo trên địa bàn thành phố. Với cách tổ chức khoa học, hiệu quả, hoạt động không chỉ giảm lãng phí mà còn lan tỏa lối sống xanh đầy nhân văn.

Song song với Tagom, nhiều mô hình khác cũng đang bền bỉ “gieo mầm xanh” giữa lòng Thủ đô. Tại ngõ 603 Lạc Long Quân, Green Gem Shop - cửa hàng “đón đồ cũ, lan tỏa năng lượng xanh” thuộc tổ chức Keep Vietnam Clean do “ông Tây nhặt rác” James Joseph Kendall sáng lập đã trở thành địa chỉ quen thuộc của những người yêu môi trường. Cửa hàng chuyên nhận, tặng và bán lại quần áo, giày dép, phụ kiện, đồ chơi… với giá chỉ vài chục nghìn đồng để gây quỹ cho hoạt động môi trường. Mô hình này không chỉ giảm rác thải mà còn khuyến khích cộng đồng kéo dài vòng đời sản phẩm, thực hành tiêu dùng bền vững.

Một sáng kiến đáng chú ý khác là Green Life - dự án của nhóm học sinh, sinh viên Hà Nội ra đời cách đây 6 năm. Với ý tưởng “đổi quần áo cũ lấy cây xanh”, nhóm đã thu gom, phân loại và tái chế gần 600 tấn rác, trong đó 54% là nhựa. Mỗi món đồ cũ được giặt sạch, sắp xếp lại để bán gây quỹ; đồng thời, dự án còn sản xuất các sản phẩm thân thiện môi trường như nước giặt, nước rửa bát từ bồ kết, bồ hòn… Những sáng kiến nhỏ nhưng bền bỉ ấy đang góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng của người trẻ.

Vì một Hà Nội xanh

Không chỉ trong khu dân cư, phong trào giảm phát thải nhựa còn lan tỏa mạnh mẽ tại các trường học, bệnh viện và chợ dân sinh - những nơi gắn bó trực tiếp với đời sống hằng ngày của người dân.

Tại nhiều trường học trên địa bàn thành phố, việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường đã trở thành nhiệm vụ thường xuyên. Trong quá trình học tập, sinh hoạt tại trường giáo viên, học sinh sử dụng bình nước cá nhân, chai thủy tinh thay cho chai nhựa. Các “Ngày hội đổi rác lấy quà”, “Góc tái chế sáng tạo” được tổ chức định kỳ, giúp học sinh hiểu rằng bảo vệ môi trường bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất. Chính từ mái trường, mầm xanh ý thức được ươm trồng, lan tỏa về từng gia đình.

Tại các bệnh viện, phong trào giảm rác thải nhựa được triển khai đồng bộ. Từ khu hành chính đến phòng khám, nhà ăn, nhiều bộ phận sử dụng túi giấy, bình cá nhân, khay inox thay cho đồ nhựa dùng một lần. Hệ thống phân loại rác tại nguồn được bố trí khoa học; cán bộ y tế được tập huấn định kỳ; bệnh nhân và người nhà được khuyến khích cùng tham gia giữ gìn vệ sinh.

Trong khi đó, tại các chợ dân sinh - nơi từng được xem là “điểm nóng” về rác thải nhựa, những thay đổi tích cực cũng đang dần hình thành. Chợ Đồng Xuân, khu chợ truyền thống lâu đời của Hà Nội, đã triển khai mô hình “Chợ không rác thải” với sự phối hợp giữa Công ty Cổ phần Đồng Xuân, Tổ chức PRX (Pháp) và Trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng. Hàng trăm tiểu thương được tập huấn phân loại rác, sử dụng túi sinh học, thay thế hộp xốp bằng hộp giấy.

Sau thời gian triển khai, không gian chợ trở nên sạch sẽ hơn, khách hàng hài lòng hơn, việc phân loại rác dần trở thành thói quen tự nhiên. Mô hình không chỉ nâng cao nhận thức cộng đồng mà còn góp phần xây dựng văn hóa chợ văn minh, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong thương mại truyền thống.

Bà Hà Thị Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đồng Xuân, cho biết, sau thời gian triển khai, đến nay, tiểu thương đã nhận thấy hiệu quả rõ rệt. Không gian chợ sạch hơn, khách hàng hài lòng hơn, việc phân loại rác cũng trở nên tự nhiên như một phần công việc hằng ngày”. Mô hình này không chỉ nâng cao nhận thức cộng đồng mà còn góp phần xây dựng văn hóa chợ văn minh, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong thương mại truyền thống.

Song hành với chính sách của thành phố, các tổ chức xã hội và doanh nghiệp cũng tích cực đồng hành. Hơn 83% siêu thị và trung tâm thương mại tại Hà Nội đã chuyển sang sử dụng túi tự hủy sinh học và các sản phẩm thân thiện với môi trường thay cho túi nilon khó phân hủy. Nhiều siêu thị cũng đã ngừng cung cấp ống hút nhựa, thay thế bằng ống hút làm từ giấy, tre, hoặc gạo.

Hội Liên hiệp Phụ nữ Hà Nội phát động các mô hình “Chi hội phụ nữ sử dụng làn khi đi chợ”, “Đổi phế liệu giữ màu xanh”, thu hút hàng nghìn hộ dân tham gia. Quỹ “Vì Tương Lai Xanh” của Vingroup tài trợ Giải thưởng “Trường học Sinh thái ASEAN”, khuyến khích sáng tạo trong học đường. Các tổ chức như CECR, PRX Việt Nam tiếp tục mở rộng mô hình “Chợ không rác thải” trên nhiều địa bàn...

Những phong trào, chính sách và hành động cụ thể ấy đang góp phần tạo nên diện mạo mới cho Hà Nội - một đô thị chuyển mình theo hướng xanh, sạch, bền vững và quan trọng hơn cả là sự thay đổi trong nhận thức của mỗi người.