Lan tỏa giá trị đạo học Việt Nam từ di sản 950 năm

Trao đổi với phóng viên, TS Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám cho biết, chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám được triển khai toàn diện từ đầu năm 2026, không chỉ trong khuôn viên di tích mà còn mở rộng tới nhiều địa phương và một số quốc gia. Đây cũng là bước chuẩn bị quan trọng cho hành trình phát huy giá trị Văn Miếu - Quốc Tử Giám, hướng tới dấu mốc 1.000 năm thành lập Quốc Tử Giám.

Tôn vinh truyền thống đạo học, tri ân các bậc tiền nhân

* Năm 2026 đánh dấu 950 năm thành lập Quốc Tử Giám - trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam. Nhìn lại chặng đường triển khai các hoạt động kỷ niệm từ đầu năm đến nay, đâu là những dấu ấn nổi bật và thông điệp mà Trung tâm muốn gửi gắm?

- Thực hiện ý kiến chỉ đạo của thành phố Hà Nội và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, từ đầu năm 2026 đến nay, chúng tôi đã triển khai 10 nhóm nhiệm vụ, trong đó có 9 nhóm phục vụ trực tiếp lễ kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám và một nhóm hướng tới dấu mốc 1.000 năm. Với tổng số 72 nhiệm vụ cụ thể, đến nay, chúng tôi đã hoàn thành 50 nhiệm vụ.

Hai hoạt động trọng tâm là Hội thảo khoa học cấp quốc gia "950 năm Quốc Tử Giám - Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước", tổ chức ngày 12-11, và Lễ kỷ niệm cấp quốc gia "950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam", diễn ra lúc 19h30 ngày 14-11.

Các hoạt động được triển khai liên tục từ đầu năm, đồng thời mở rộng ra ngoài không gian di tích, đến nhiều địa phương và một số quốc gia như Pháp, Đức, Nga... Nội dung phong phú, từ phát huy giá trị di sản, trưng bày, triển lãm, hội thảo khoa học đến các chương trình nghệ thuật. Qua đó, góp phần đưa giá trị của Quốc Tử Giám đến gần hơn với công chúng.

Chúng tôi đã nỗ lực tổ chức lực lượng, huy động các nguồn lực để bảo đảm các hoạt động được triển khai xuyên suốt, có sự phân bổ hợp lý và tạo được những điểm nhấn.

* Quốc Tử Giám là biểu tượng tiêu biểu của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài. Thông qua chuỗi hoạt động kỷ niệm, Trung tâm mong muốn lan tỏa những giá trị cốt lõi nào của đạo học Việt Nam tới cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ và bạn bè quốc tế?

- Chúng tôi mong muốn tôn vinh những giá trị tốt đẹp của đạo học Việt Nam, tri ân các bậc tiền nhân đã có công sáng lập, xây dựng và phát triển Quốc Tử Giám, đồng thời quảng bá những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục đặc sắc của di tích đến công chúng trong nước và bạn bè quốc tế.

Trải qua gần một thiên niên kỷ, Quốc Tử Giám không chỉ là biểu tượng của nền giáo dục Việt Nam mà còn là nơi kết tinh những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đặc biệt là tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài. Những giá trị ấy vẫn mang tính thời sự sâu sắc, nhất là trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, coi tri thức và con người là động lực quan trọng cho sự phát triển.

Thông qua các hoạt động kỷ niệm, chúng tôi kỳ vọng những giá trị của đạo học Việt Nam tiếp tục được khơi dậy, lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ. Đây cũng là dịp để chỉnh trang cảnh quan, hoàn thiện không gian di tích, nâng cao chất lượng phục vụ khách tham quan. Qua đó, từng bước đưa Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành không gian văn hóa gần gũi, hấp dẫn, có sức lan tỏa trong đời sống đương đại.

* Từ di sản 950 năm, giá trị của Quốc Tử Giám không chỉ nằm ở những dấu tích lịch sử mà còn ở những bài học về giáo dục, nhân tài và phát triển đất nước. Cần có cách tiếp cận như thế nào để truyền thống đạo học tiếp tục được kế thừa, phát huy trong xã hội hiện đại?

- Trước mắt, chúng tôi tập trung kết nối ba khu vực nội tự, Vườn Giám và Hồ Văn, hình thành một chỉnh thể không gian thống nhất. Đây là định hướng nhằm phát huy tổng thể giá trị di tích, tăng cường liên kết giữa các khu vực, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ và trải nghiệm của công chúng.

Cùng với đó, chúng tôi tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới xây dựng trung tâm điều hành thông minh tại di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Đây sẽ là công cụ quan trọng hỗ trợ công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản một cách hiệu quả, đồng bộ.

Một định hướng quan trọng khác là đưa Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành không gian văn hóa có sức lan tỏa rộng rãi, không chỉ đối với Hà Nội và cả nước mà còn vươn tầm quốc tế. Chúng tôi mong muốn nơi đây trở thành điểm hội tụ, kết nối các nền văn hóa, đồng thời là không gian sáng tạo, thu hút các tổ chức, cá nhân và cộng đồng sáng tạo cùng tham gia kiến tạo những giá trị mới trên nền tảng di sản.

Đưa Hồ Văn trở thành không gian công nghiệp văn hóa

* Một trong những định hướng đáng chú ý nhân dịp kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám là thành lập Trung tâm Công nghiệp văn hóa Hồ Văn. Ông có thể chia sẻ mục tiêu và những giá trị mới mà mô hình này hướng tới trong việc phát huy tiềm năng của di sản?

- Trong các nhiệm vụ kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám, có một nhiệm vụ quan trọng là đưa Trung tâm Công nghiệp văn hóa Hồ Văn vào vận hành. Việc triển khai cần tuân thủ các quy định của pháp luật và Luật Thủ đô.

Sự ra đời của Trung tâm Công nghiệp văn hóa Hồ Văn tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc phát triển các hoạt động công nghiệp văn hóa trong khuôn viên di sản. Trung tâm hướng tới 11 lĩnh vực công nghiệp văn hóa, với các nguồn lực đầu tư và cơ chế huy động nguồn lực xã hội tham gia hoạt động trong thời gian tới.

Chúng tôi mong muốn sự ra đời của Trung tâm trở thành tiền đề, điều kiện quan trọng để tập trung phát triển khu vực Hồ Văn, đưa nơi đây thực sự trở thành không gian công nghiệp văn hóa hoạt động hiệu quả, bền vững, tạo ra những sản phẩm và giá trị văn hóa mới. Qua đó, khách tham quan, công chúng Thủ đô và du khách quốc tế khi đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám sẽ có thêm không gian tương tác, trải nghiệm.

* Trung tâm sẽ có những giải pháp gì để thu hút các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tham gia, đồng thời bảo đảm hài hòa giữa khai thác giá trị di sản và yêu cầu bảo tồn?

- Việc thành lập Trung tâm Công nghiệp văn hóa Hồ Văn không chỉ nhằm tạo ra một không gian hoạt động mới mà còn mở ra cơ hội huy động các nguồn lực xã hội tham gia sáng tạo, phát triển sản phẩm văn hóa trên nền tảng di sản.

Chúng tôi xác định việc kết nối các tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp cần được thực hiện trên cơ sở quy định của pháp luật, đặc biệt là những quy định liên quan đến bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Các hoạt động sáng tạo phải phù hợp với không gian, đặc trưng và giá trị lịch sử, văn hóa của di sản, bảo đảm không ảnh hưởng đến công tác bảo tồn.

* Hướng tới dấu mốc 1.000 năm Quốc Tử Giám, Trung tâm xác định những định hướng, nhiệm vụ trọng tâm nào để kết nối các không gian di tích, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển hoạt động sáng tạo và từng bước đưa Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành không gian văn hóa có sức lan tỏa trong nước và quốc tế?

- Kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám là cơ hội để chúng tôi nhìn nhận rõ hơn những giá trị di sản đang có, đồng thời xác định những công việc cần tiếp tục triển khai trong thời gian tới, hướng tới kỷ niệm 1.000 năm.

Chúng tôi sẽ tiếp tục tập trung kết nối các không gian, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển hoạt động sáng tạo trên nền tảng di sản. Mục tiêu là để Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là nơi lưu giữ những dấu ấn lịch sử mà còn là không gian văn hóa có sức sống trong đời sống đương đại, nơi các tổ chức, cá nhân có thể gặp gỡ, giao lưu, sáng tạo và cùng tạo ra những giá trị mới.

Đó cũng là cách để những giá trị được hun đúc qua 950 năm tiếp tục được phát huy, trở thành nền tảng cho chặng đường phát triển tiếp theo, hướng tới dấu mốc 1.000 năm Quốc Tử Giám.

* Trân trọng cảm ơn ông về những chia sẻ!