Làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu của danh nhân Tô Hiến Thành trong hồ sơ trình UNESCO

Khảo sát, thu thập nhiều tư liệu về danh nhân Tô Hiến Thành

Phát biểu tại tọa đàm, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Xuân Tài cho biết, trong quá trình chuẩn bị và xây dựng hồ sơ, thành phố Hà Nội nhận được sự đồng hành của các tỉnh, thành phố Hải Phòng, Ninh Bình, Thanh Hóa cùng sự hỗ trợ, cung cấp thông tin liên quan đến danh nhân của các địa phương trong cả nước. Đặc biệt, các chuyên gia, nhà khoa học đã tư vấn, cung cấp nhiều tư liệu quan trọng, những cứ liệu xác thực về đóng góp của danh nhân Tô Hiến Thành.

Cơ quan quản lý văn hóa cùng các chuyên gia, nhà khoa học uy tín đã tiến hành khảo sát những địa điểm di tích thờ tự, trường học, đường phố mang tên Tô Hiến Thành tại nhiều tỉnh, thành phố; đồng thời thu thập tư liệu tại các thư viện chuyên ngành, thư viện quốc gia và tìm kiếm những nguồn tư liệu, công trình nghiên cứu của nước ngoài về danh nhân.

Trên cơ sở kết quả khảo sát, thu thập được, tổ biên soạn hồ sơ, với sự đồng hành và hỗ trợ của các chuyên gia, đã hoàn thành dự thảo gồm hồ sơ viết, phim tư liệu, báo cáo điền dã, báo cáo thống kê hệ thống tư liệu, di tích, địa điểm thờ tự, trường học và đường phố liên quan đến danh nhân Tô Hiến Thành.

Là thành viên tham gia xây dựng dự thảo hồ sơ đề nghị UNESCO vinh danh cùng kỷ niệm 850 năm ngày mất danh nhân Tô Hiến Thành, bà Phạm Thị Lan Anh, Trưởng phòng Di sản Văn hóa (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội), cho biết đoàn công tác gồm đại diện cơ quan quản lý văn hóa và các nhà khoa học đã khảo sát các công trình công cộng như tượng đài, việc đặt tên đường phố tại các tỉnh, thành phố. Kết quả xác nhận có 3/4 số tỉnh, thành phố trong cả nước có tuyến đường mang tên Tô Hiến Thành.

Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương cũng tổ chức ghi hình, khảo sát tại 6 tỉnh, thành phố, qua đó tìm kiếm, thu thập nhiều tư liệu liên quan đến việc thờ tự và phong tặng danh hiệu tại các di tích gắn với danh nhân Tô Hiến Thành. Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu đã tiếp cận những tài liệu liên quan đến danh nhân tại Đại học Chicago (Hoa Kỳ). Thành phố cũng xây dựng website cung cấp thông tin về danh nhân Tô Hiến Thành, giao UBND xã Ô Diên vận hành, góp phần giới thiệu, lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với danh nhân.

Việc chuẩn bị hồ sơ đề nghị UNESCO vinh danh cùng kỷ niệm 850 năm ngày mất danh nhân Tô Hiến Thành là một trong những nhiệm vụ quan trọng được Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đưa vào Chương trình hành động số 08-CTr/TU ngày 17-3-2026, thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Theo dự thảo hồ sơ, các nội dung tập trung làm rõ tiểu sử, những đóng góp của Tô Hiến Thành trong các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, quốc phòng và những đánh giá của quốc tế về danh nhân.

Làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu của hồ sơ

Tại tọa đàm, PGS.TS Trần Đức Cường, nguyên Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, nhận định danh nhân Tô Hiến Thành là nhân vật nổi bật trong lịch sử Việt Nam. Nhiều công trình sử học, trong đó có "Đại Việt sử ký toàn thư", đã ghi nhận và đánh giá cao nhân cách của ông.

Theo PGS.TS Trần Đức Cường, nhóm nghiên cứu trước đó đã tiến hành khảo sát khoảng 50 di tích. Qua quá trình tiếp cận tư liệu, hồ sơ, các nhà nghiên cứu nhận thấy trường hợp danh nhân Tô Hiến Thành có nhiều nguồn tài liệu giá trị, tạo thuận lợi cho việc xây dựng hồ sơ.

Đóng góp ý kiến tại tọa đàm, nhà sử học Lê Văn Lan cho rằng, để hồ sơ về danh nhân Tô Hiến Thành đáp ứng các tiêu chí của UNESCO, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ giá trị nổi bật toàn cầu của danh nhân, làm rõ những đóng góp không chỉ có ý nghĩa đối với Việt Nam mà còn có giá trị đối với cộng đồng quốc tế.

Đồng quan điểm, PGS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, nhấn mạnh những đóng góp của danh nhân Tô Hiến Thành trong lịch sử dân tộc Việt Nam rất nổi bật. Vì vậy, hồ sơ trình UNESCO cần làm nổi bật giá trị văn hóa của danh nhân, những phương diện có thể thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế như văn hóa, giáo dục, tinh thần nhân ái và sức lan tỏa của danh nhân qua việc được nhiều địa phương thờ phụng.

Từ kinh nghiệm tham gia xây dựng các hồ sơ di sản trình UNESCO, Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia đánh giá, bộ hồ sơ được chuẩn bị công phu, có nhiều tư liệu và giá trị. Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý góp ý, hồ sơ cần làm rõ hơn những mối liên hệ và đóng góp có ý nghĩa quốc tế của danh nhân, đồng thời gắn những giá trị này với các mục tiêu phát triển bền vững toàn cầu của UNESCO, trong đó có nội dung về yêu chuộng hòa bình, mục tiêu xóa nghèo và xây dựng nền giáo dục có chất lượng.

Sau tọa đàm, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tiếp tục tiếp nhận ý kiến góp ý của Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, Văn phòng UNESCO Việt Nam tại Hà Nội và các nhà khoa học để hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm quy định, trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trước ngày 15-10-2026.

Sau khi được Hội đồng cấp Bộ phê duyệt, hồ sơ sẽ tiếp tục được hoàn thiện và gửi Ban Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam trước ngày 1-11-2026 để tiến hành vận động các nước có thư ủng hộ hồ sơ, đồng thời hoàn thiện thủ tục trình UNESCO trước ngày 1-12-2026.