Làm nông nghiệp không cần đất

Trong một khu nhà xưởng rộng vài trăm mét vuông ở xã Đông Anh, Hà Nội, những "cánh đồng" đông trùng hạ thảo đang được nuôi trồng trong phòng kín với quy trình kiểm soát nghiêm ngặt. Mô hình này cho thấy một hướng đi mới của nông nghiệp đô thị.

Từ vài trăm mét vuông đến giá trị của cả héc-ta

Tại khu nhà xưởng rộng khoảng 700m², các phòng nuôi cấy được kiểm soát chặt chẽ về nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng. Tại đây, đông trùng hạ thảo - một loại dược liệu có giá trị cao được nuôi trồng hoàn toàn theo quy trình khép kín.

Ông Ngô Quốc Hưng, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Dược liệu công nghệ cao KOVI cho biết, mỗi tháng, đơn vị cung cấp ra thị trường khoảng 30.000 hộp đông trùng hạ thảo tươi. Với diện tích chỉ 700m², giá trị tạo ra tương đương vài héc-ta canh tác truyền thống.

Không dừng lại ở sản phẩm tươi, hợp tác xã còn phát triển các dòng sản phẩm chế biến như nấm khô, cao chiết xuất và các chế phẩm từ dược liệu. Sản phẩm đã đạt OCOP 4 sao của Hà Nội, nhà xưởng đạt tiêu chuẩn HACCP.

Điều đáng chú ý là toàn bộ quá trình sản xuất gần như không phụ thuộc vào đất nông nghiệp. Thay vào đó là công nghệ, quy trình và môi trường nuôi cấy được kiểm soát chặt chẽ - một cách làm nông rất khác so với phương thức truyền thống.

Thực tế tại địa phương cho thấy, sự xuất hiện của những mô hình như KOVI không phải ngẫu nhiên. Theo ông Trần Quốc Hoàng, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Đông Anh, quá trình đô thị hóa và phát triển hạ tầng khiến diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, việc sản xuất theo cách truyền thống gặp nhiều khó khăn, thậm chí có nơi không còn đất để canh tác.

Trước thực tế đó, Phòng Kinh tế xã đã tham mưu phát triển các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, sử dụng ít diện tích đất nhưng tạo ra giá trị kinh tế lớn, đồng thời khuyến khích xây dựng các sản phẩm OCOP và mô hình sản xuất mới.

Ở góc độ chuyên gia, PGS.TS Đào Thế Anh, Chủ tịch Hội Khoa học phát triển nông thôn Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, nông nghiệp của các đô thị lớn như Hà Nội không thể tiếp tục phát triển theo tư duy sản xuất truyền thống.

Theo ông Đào Thế Anh, nông nghiệp đô thị cần chuyển sang tư duy kinh tế nông nghiệp hiện đại, gắn sản xuất với khoa học - công nghệ, thị trường và chuỗi giá trị, qua đó nâng cao giá trị gia tăng của nông sản.

Lối ra cho người nông dân mất đất

Sự thay đổi trong phương thức sản xuất cũng mở ra những cơ hội mới cho lao động nông thôn. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Dược liệu công nghệ cao KOVI hiện có khoảng 15 lao động, trong đó nhiều người trước đây làm nông nghiệp nhưng không còn đất canh tác.

Chị Hà Thị Xoan, ở thôn Lộc Hà cho biết, trước đây gia đình chị làm nông nhưng diện tích đất nông nghiệp dần thu hẹp. Từ năm 2022, chị bắt đầu làm việc tại hợp tác xã. “Ban đầu tôi làm những công việc đơn giản, vừa làm vừa học thêm kỹ thuật. Môi trường làm việc ở đây có máy móc, công nghệ hỗ trợ nên công việc thuận lợi hơn. So với làm nông trước đây, thu nhập hiện nay ổn định hơn”, chị Xoan chia sẻ.

Nếu như trước đây nông nghiệp gắn chặt với diện tích đất, thì nay, giá trị lại được quyết định bởi công nghệ và khả năng kiểm soát quy trình sản xuất. Với cùng một diện tích nhỏ, mô hình có thể tạo ra giá trị kinh tế cao hơn nhiều lần so với canh tác truyền thống.

Theo ông Trần Quốc Hoàng, các mô hình nông nghiệp công nghệ cao không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn có tính bền vững lâu dài, đặc biệt phù hợp trong bối cảnh quỹ đất nông nghiệp ngày càng hạn chế.

Từ một mô hình nuôi trồng đông trùng hạ thảo trong phòng kín, câu chuyện của KOVI phản ánh rõ xu hướng chuyển đổi của nông nghiệp đô thị. Như các chuyên gia nhận định, nông nghiệp trong giai đoạn mới không còn chỉ là câu chuyện sản xuất đơn thuần, mà là quá trình tái cấu trúc dựa trên tri thức, công nghệ và khả năng tạo giá trị.

Trong bối cảnh đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, những mô hình “làm nông không cần đất” có thể chưa thay thế hoàn toàn phương thức truyền thống, mở ra một hướng đi tất yếu, nơi giá trị không còn được đo bằng diện tích, mà bằng hiệu quả và chất lượng.