“Lá phổi” giữ môi trường sinh thái bền vững của Thủ đô

Bứt phá từ những mô hình chất lượng cao

Không còn là những cánh đồng thô, các mô hình nông nghiệp đa giá trị ứng dụng công nghệ cao kết hợp du lịch sinh thái đang trở thành giải pháp cốt lõi để tái cấu trúc không gian và phát triển kinh tế tuần hoàn bền vững. Quá trình đô thị hóa làm diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp là tất yếu, song điều này lại thúc đẩy tư duy tạo ra giá trị gia tăng cao trên đơn vị đất đai.

Theo thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố hiện có hơn 400 mô hình nông nghiệp đa giá trị, đóng góp 40% tổng giá trị sản xuất của toàn ngành. Đơn cử, tại xã Đan Phượng, mô hình trồng hoa lan hồ điệp ứng dụng công nghệ cao của Công ty cổ phần Đầu tư phát triển nông nghiệp công nghệ cao Toàn Cầu được triển khai từ nhiều năm nay. Khởi đầu từ 5ha, đến nay mô hình đã được nhân rộng lên gần 35ha với 15 khu nhà kính hiện đại. Nhờ công nghệ tự động điều khiển nhiệt độ để làm chủ thời gian hoa nở, doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu nghiêm ngặt từ Mỹ, Đài Loan, Chi-lê, cung ứng cho thị trường hàng chục triệu cây hoa lan mỗi năm...

Một điển hình khác là mô hình tận dụng bãi bồi sông Hồng dưới chân cầu Nhật Tân, nông trại nho sinh thái đô thị rộng 4ha của anh Vũ Văn Lực, xã Vĩnh Thanh - địa phương đang có tốc độ đô thị hóa nhanh của Hà Nội. Anh Lực đã thuần hóa thành công các giống nho đen không hạt Nhật Bản phù hợp thổ nhưỡng Bắc Bộ. Mô hình vừa bán sản phẩm vừa mở cửa cho khách tham quan, hái quả tại vườn, giúp đa dạng nguồn thu từ kinh tế nông nghiệp ven đô...

Hay như điểm du lịch sinh thái ven sông Hồng rộng hơn 420ha sở hữu 3 làng nghề truyền thống (sinh vật cảnh Hồng Vân, sơn mài Hạ Thái, mây tre đan Ninh Sở): Lấy người dân làm chủ thể phát triển du lịch cộng đồng, mỗi năm, xã Hồng Vân đón hơn 100 nghìn lượt khách, mang về doanh thu hơn 20 tỷ đồng/năm. Theo Chủ tịch UBND xã Hồng Vân Lê Tuấn Dũng, việc duy trì mô hình nông nghiệp xen đô thị đang là hướng đi phù hợp trong quy hoạch mới...

Tái cấu trúc không gian theo chiến lược phân vùng

Sự phát triển của nông nghiệp trong cấu trúc đô thị mới không phải là lĩnh vực tách biệt, mà là bộ phận hữu cơ cấu thành mô hình tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn của Thủ đô. Để giải quyết mâu thuẫn giữa “phát triển hạ tầng bê tông” và “gìn giữ không gian sinh thái”, ngành Nông nghiệp Hà Nội đang thực hiện phân vùng quy hoạch với 3 vùng cốt lõi, lấy giá trị gia tăng và tính bản địa làm trọng tâm.

Theo nhận định của các chuyên gia, đô thị hóa là tất yếu nhưng trong bối cảnh đô thị hóa, Hà Nội vẫn rất cần nông nghiệp và những khoảng không gian xanh. Việc quy hoạch nông nghiệp lúc này cần phân định rất rõ 3 phân vùng chiến lược trong bối cảnh tái cấu trúc đô thị tầm nhìn 100 năm, đó là: Vùng nội đô, vùng ven đô và vùng ngoại ô.

Theo quy hoạch định hướng, vùng nội đô là các phường lõi trung tâm, quỹ đất hạn chế, mục tiêu không đặt vào năng suất mà tập trung hoàn toàn vào giá trị văn hóa, giải trí, điều hòa vi khí hậu. Điển hình như các vùng trồng quất cảnh nghệ thuật Tứ Liên, đào Nhật Tân, hay trà sen Hồ Tây. Các không gian này đóng vai trò điều tiết, tạo điểm nhấn xanh cho không gian đô thị.

Vùng ven đô sẽ phát triển nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế tuần hoàn. Đây là dải lụa xanh bao bọc thành phố - nơi chịu áp lực chuyển đổi đất mạnh nhất nhưng cũng là nơi ứng dụng công nghệ số mạnh mẽ nhất, giảm 40% chi phí phân bón hóa học và giải quyết tận gốc bài toán môi trường.

Vùng ngoại ô sẽ tập trung phát triển nông nghiệp quy mô lớn và du lịch sinh thái trục cảnh quan. Mô hình được phát triển ở các xã xa trung tâm, giữ vai trò “lá phổi xanh” lớn nhất của Thủ đô. Nơi đây quy hoạch các vùng chuyên canh lúa đặc sản, cây ăn quả, trang trại chăn nuôi an toàn sinh học. Đây cũng là địa bàn trọng điểm phát triển mô hình du lịch canh nông gắn với làng nghề truyền thống thuộc các xã: Hồng Vân, Dân Hòa, Bình Minh...

Đồng quan điểm chiến lược phân vùng, PGS.TS Đặng Văn Đông (Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu rau quả Việt Nam) bổ sung thêm: “Tăng trưởng của nông nghiệp Hà Nội không còn dựa vào mở rộng diện tích hay tăng năng suất theo chiều rộng. Điểm cốt lõi là phải chuyển hẳn sang mô hình phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, tạo ra sản phẩm chất lượng cao, giá trị lớn hơn trên một đơn vị đất đai”.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường khẳng định, định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với kinh tế nông nghiệp đô thị là bài toán lớn của Hà Nội giai đoạn 2026-2030 theo định hướng của thành phố. Việc hợp nhất quản lý nông nghiệp và môi trường dưới mô hình chính quyền địa phương 2 cấp giúp Sở bố trí nguồn lực đồng bộ, khuyến khích thử nghiệm có kiểm soát các công nghệ, quy trình, mô hình kinh doanh mới. Qua đó, nông nghiệp không chỉ tạo ra dòng tiền mà còn là hạ tầng thiết yếu để xử lý môi trường, giúp Hà Nội chuyển mình thành đô thị tuần hoàn xanh, sạch, văn minh... Như vậy, bài toán nông nghiệp xen đô thị của Hà Nội đã tìm thấy lời giải từ tư duy phân vùng khoa học và trợ lực của công nghệ. Những vành đai xanh tuần hoàn từ các xã, phường đã, đang và tiếp tục gìn giữ không gian sinh thái bền vững cho Thủ đô.