Ký ức một thời hoa lửa của cán bộ đi B

Ký ức không quên

Sáng 17-7, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước khai mạc Trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B. Với hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc quý giá, trưng bày đưa công chúng trở về một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc qua những lá đơn tình nguyện, những cuốn nhật ký thấm đẫm lý tưởng cách mạng, những bức thư, bức ảnh gia đình và những kỷ vật được cán bộ đi B mang theo hoặc gửi lại trước ngày lên đường.

Có mặt tại buổi trưng bày, hàng trăm cựu giáo chức từng được điều động đi B năm xưa có dịp sống lại ký ức một thời hoa lửa. Ở tuổi ngoài 70, ông Dương Ngọc Tấn, quê ở Chương Mỹ (Hà Nội) vẫn nhớ rõ ngày nhận lệnh rời bục giảng để lên đường vào chiến trường. Năm 1969, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, sau khi nhận lệnh điều động vào chiến trường B2, chàng thanh niên trẻ đã bước vào hành trình 10 tháng hành quân.

Nhắc lại chặng đường vào Nam, ông Dương Ngọc Tấn cho biết, cuộc hành quân bộ từ Bắc vào Nam kéo dài tới 10 tháng. “Mỗi người một ba lô nặng khoảng 40kg, chưa kể súng đạn, tài liệu, cứ thế mà đi, vừa hành quân vừa tránh càn, tránh bom đạn. Những năm 1969–1970, chiến tranh vô cùng ác liệt, nhưng tinh thần của cả đoàn vẫn rất kiên định. Trong suốt hành trình, tình đồng đội là điểm tựa lớn nhất. Có những đồng đội bị sốt rét nặng, tôi cùng những người khỏe hơn phải thay nhau cõng, dìu đi. Hành trình ấy, chúng tôi cũng chứng kiến không ít mất mát, hy sinh”, ông Tấn xúc động.

Sau 10 tháng, đoàn của ông đến được khu vực chiến trường. Ông Tấn được phân công về một địa bàn thuộc vùng giải phóng, tham gia công tác giáo dục. Nhiệm vụ khi đó không chỉ là dạy học mà còn tham gia nhiều công việc khác như vận chuyển lương thực, hỗ trợ dân công. Người cựu giáo chức kể, có lần, ông thoát chết trong gang tấc khi đang đi công tác: “Tôi vừa rời khỏi một địa điểm khoảng 200m thì nơi đó bị đánh bom. Quay lại thì nhiều đồng chí đã bị thương, có người hy sinh. Chúng tôi phải lập tức đưa người bị thương đi cấp cứu”.

Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, việc dạy học cũng diễn ra trong hoàn cảnh đặc biệt. Lớp học đặt trong hầm, sinh hoạt cũng ở dưới hầm để tránh bom. Có khi đang dạy thì tất cả thầy, trò phải tạm dừng vì địch bắn phá. Dù vậy, hoạt động giáo dục vẫn được duy trì, vì đây là nhiệm vụ quan trọng.

Những năm tháng ấy, theo ông Tấn, thầy và trò không chỉ đối mặt với bom đạn mà còn thường xuyên đối mặt cái đói, bệnh tật. “Nhiều khi thầy trò gặp nhau dọc đường, chia nhau từng chút lương thực. Có lần tôi được một người quen cho 5 cân gạo, tôi lại nhờ đồng đội chuyển tiếp để cứu đói cho học sinh. Nhưng ký ức khiến tôi day dứt nhất là những học sinh không qua khỏi vì bệnh tật trong hoàn cảnh chiến tranh. Có em bị sốt nặng, không cứu được. Những lúc như thế, thầy trò chỉ biết nén đau mà tiếp tục”, thầy giáo Tấn xúc động kể lại.

Tổ quốc trên hết

Từng xung phong đi B, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội, nguyên Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội Phạm Quang Nghị xúc động nhớ lại: “Khi ấy, không ai dám chắc mình còn sống để trở về. Vì vậy, việc hôm nay có thể nhìn lại những tài liệu như lý lịch, đơn tình nguyện, giấy chứng nhận đoàn viên… khiến ký ức như ùa về. Không chỉ là câu chuyện cá nhân, những kỷ vật ấy còn gợi lại hình ảnh đồng đội, chiến trường và một giai đoạn lịch sử đặc biệt”.

Nhắc lại quyết định lên đường năm xưa, đồng chí Phạm Quang Nghị cho biết, dù là con một, đồng chí vẫn tình nguyện ra chiến trường với suy nghĩ giản dị: “Tổ quốc là trên hết”.

Theo đồng chí, trong hơn 72.000 hồ sơ, hiện vật mà cơ quan lưu trữ đang quản lý, hồ sơ, câu chuyện của của ông chỉ là một phần rất nhỏ. Dù cuộc kháng chiến chống Mỹ đã lùi xa, những kỷ vật ấy vẫn giữ nguyên giá trị, không chỉ với người trong cuộc mà còn với các thế hệ hôm nay và mai sau. Việc gìn giữ, bảo quản hồ sơ, hiện vật vì thế mang ý nghĩa lâu dài, góp phần lưu giữ ký ức lịch sử của dân tộc.

Theo nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị, hơn nửa thế kỷ trôi qua, chứng kiến đất nước đổi thay, điều còn mãi chính là giá trị của những ký ức và kỷ vật – những minh chứng sống động cho cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc. Trong bối cảnh đất nước hòa bình, phát triển, việc nhìn lại quá khứ càng giúp mỗi người thêm trân trọng những giá trị đã phải đánh đổi bằng máu và nước mắt.

Không chỉ tái hiện một phần ký ức của dân tộc, trưng bày "Thanh xuân gửi lại" còn là lời tri ân đối với những người đã dành trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc. Những chứng tích lịch sử chân thực tại trưng bày đã và đang góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp đạo lý "Uống nước, nhớ nguồn", "Đền ơn, đáp nghĩa" cho thế hệ hôm nay và mai sau.