Kỷ niệm 22 năm Ngày Doanh nhân Việt Nam (13/10/2004 - 13/10/2026):Doanh nghiệp Việt nâng tầm bằng công nghệ và tri thức

Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trò chuyện với Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Hà Nội (HANSIBA) Nguyễn Vân.

Đổi mới tư duy tiếp cận công nghệ

- Thưa ông, ông đánh giá thế nào về những cơ hội để nâng cao hàm lượng công nghệ, tri thức và giá trị gia tăng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay?

- Chúng ta đang bước vào giai đoạn mà khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Nếu trước đây, lợi thế của doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu đến từ nguồn lao động, chi phí sản xuất và khả năng đáp ứng đơn hàng, thì hiện nay, những lợi thế này không còn đủ để bảo đảm tăng trưởng bền vững. Doanh nghiệp muốn phát triển phải dựa nhiều hơn vào năng suất, công nghệ, chất lượng quản trị và khả năng sáng tạo.

Đây chính là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam thay đổi mô hình phát triển. Chúng ta có thị trường trong nước quy mô lớn, lực lượng lao động trẻ, khả năng tiếp cận công nghệ ngày càng thuận lợi và một hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo đang từng bước hình thành.

Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây và tự động hóa đang giúp doanh nghiệp tiếp cận những công cụ mà trước đây chỉ các tập đoàn lớn mới có điều kiện đầu tư. Vấn đề quan trọng là doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy làm ra sản phẩm sang làm chủ quy trình tạo ra giá trị. Trong đó, tri thức, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ phải trở thành những tài sản quan trọng.

- Theo ông, đâu là những lĩnh vực mà doanh nghiệp Việt Nam có thể tập trung để tạo ra bước chuyển về chất lượng tăng trưởng?

- Cơ hội có ở nhiều lĩnh vực, nhưng doanh nghiệp không nên chạy theo mọi xu hướng công nghệ mà cần lựa chọn những lĩnh vực phù hợp với năng lực, thị trường và lợi thế của mình. Ví dụ, đối với công nghiệp chế biến, chế tạo, việc ứng dụng robot, hệ thống quản trị sản xuất thông minh, cảm biến và phân tích dữ liệu có thể giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí, hạn chế sai lỗi và sử dụng hiệu quả nguyên liệu.

Trong nông nghiệp, công nghệ số có thể hỗ trợ quản lý vùng trồng, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và dự báo nhu cầu thị trường. Khi kết hợp với công nghệ chế biến sâu, doanh nghiệp không chỉ bán nguyên liệu thô mà có thể tạo ra những sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn cao, mang thương hiệu riêng và có giá trị lớn hơn.

Đối với các doanh nghiệp dịch vụ, công nghệ cho phép cá nhân hóa sản phẩm, nâng cao trải nghiệm khách hàng và mở rộng thị trường với chi phí thấp hơn… Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được tích hợp vào quy trình vận hành gắn với năng lực của người lao động và mục tiêu kinh doanh cụ thể.

Liên kết nguồn lực, xây dựng năng lực sáng tạo dài hạn

- Một trong những hạn chế của doanh nghiệp Việt Nam là năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D), trong khi việc làm chủ công nghệ đòi hỏi nguồn lực lớn, doanh nghiệp cần làm gì để khắc phục điểm nghẽn này, thưa ông?

- Doanh nghiệp cần thay đổi nhận thức về đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D), coi đây là hoạt động thiết thực để nâng cao năng suất, cải tiến sản phẩm và tối ưu quy trình, không nhất thiết đòi hỏi phòng thí nghiệm quy mô lớn. Đồng thời, cần xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo, khuyến khích người lao động đề xuất sáng kiến, bố trí nguồn lực ổn định và lựa chọn lộ trình công nghệ phù hợp, tránh đầu tư dàn trải, chạy theo phong trào.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác với viện nghiên cứu, trường đại học để giải quyết các bài toán cụ thể là giải pháp tiết kiệm nguồn lực, tận dụng tri thức và cơ sở vật chất sẵn có. Việc tiếp nhận công nghệ từ đối tác trong và ngoài nước cũng cần gắn với học hỏi, cải tiến, từng bước làm chủ công nghệ, hạn chế phụ thuộc vào nhà cung cấp.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đào tạo kỹ năng số, phân tích dữ liệu, quản trị công nghệ và giải quyết vấn đề; đồng thời thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao, tạo môi trường thuận lợi để người lao động phát huy năng lực và gắn bó lâu dài.

- Vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị những gì để tận dụng cơ hội nâng cao giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu trong thời gian tới?

- Thứ nhất, doanh nghiệp cần xác định rõ chiến lược phát triển dựa trên công nghệ và tri thức, lựa chọn sản phẩm, thị trường và công đoạn có khả năng tạo ra giá trị cao.

Thứ hai, đầu tư có trọng tâm cho công nghệ, nhân lực và quản trị, coi đổi mới sáng tạo là hoạt động thường xuyên chứ không phải nhiệm vụ nhất thời.

Thứ ba, mở rộng hợp tác với các đối tác trong hệ sinh thái, từ doanh nghiệp lớn, nhà cung cấp công nghệ đến viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức hỗ trợ.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần quan tâm đến tiêu chuẩn quốc tế, yêu cầu về môi trường, khả năng truy xuất nguồn gốc, bảo mật dữ liệu và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng… là những điều kiện ngày càng quan trọng để tiếp cận thị trường và trở thành đối tác của các tập đoàn đa quốc gia.

Điều quyết định là doanh nghiệp có dám thay đổi mô hình kinh doanh, đầu tư dài hạn và kiên trì xây dựng năng lực cốt lõi hay không bởi đây là nền tảng để nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng sức chống chịu của nền kinh tế và khẳng định vị thế doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, bảo hộ sở hữu trí tuệ, gắn ưu đãi với kết quả cụ thể như tăng năng suất, làm chủ công nghệ và thương mại hóa sản phẩm; đồng thời, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận quỹ hỗ trợ, nguồn vốn, tư vấn và chuyển giao công nghệ. Việc chia sẻ hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm, dữ liệu và chuyên gia sẽ giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm chi phí đổi mới sáng tạo.

- Trân trọng cảm ơn ông!