Kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026: Bản lĩnh điều hành trong bối cảnh nhiều biến động

Điều hành chủ động, giữ vững ổn định vĩ mô

Thế giới bước vào năm 2026 với hàng loạt “biến số” mới. Xung đột tại Trung Đông khiến giá dầu có thời điểm tăng gần 50% so với cuối năm trước, kéo theo chi phí logistics và vận tải biển leo thang. Nhiều nền kinh tế lớn giảm tốc; các tổ chức quốc tế đồng loạt điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng toàn cầu. Đối với một nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, những biến động ấy nhanh chóng truyền dẫn vào trong nước thông qua giá nguyên liệu, tỷ giá, chi phí sản xuất, thị trường xuất khẩu và tâm lý đầu tư.

Trong bối cảnh đó, việc duy trì đà tăng trưởng cao đã là thách thức; giữ được ổn định kinh tế vĩ mô còn khó khăn hơn. Thực tế cho thấy, bức tranh kinh tế - xã hội sáu tháng đầu năm có nhiều gam màu sáng. Ngoài tốc độ tăng trưởng GDP đạt 8,18%, tổng thu ngân sách nhà nước đạt khoảng 67,7% dự toán năm; chỉ số sản xuất công nghiệp tiếp tục tăng khá; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng duy trì đà tăng; xuất khẩu trở thành điểm sáng với mức tăng trên 21%; vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục cải thiện… An sinh xã hội được bảo đảm, đời sống người dân tiếp tục được cải thiện, tạo nền tảng củng cố niềm tin của thị trường và cộng đồng doanh nghiệp.

Điều đáng ghi nhận hơn cả là các cân đối lớn của nền kinh tế tiếp tục được giữ vững. Bình quân sáu tháng đầu năm, CPI tăng 4,38%, song lạm phát vẫn được kiểm soát trong bối cảnh áp lực giá năng lượng, vận tải và nguyên vật liệu thế giới gia tăng. Thị trường tiền tệ, tỷ giá cơ bản ổn định; nguồn cung hàng hóa thiết yếu được bảo đảm, không xảy ra tình trạng thiếu hàng hay sốt giá trên diện rộng.

Những kết quả ấy không đến từ yếu tố thuận lợi của chu kỳ kinh tế, mà phản ánh bản lĩnh điều hành của Chính phủ.

Ngay từ đầu năm, Chính phủ đã lựa chọn cách tiếp cận chủ động thay vì phản ứng. Chính sách tài khóa tiếp tục mở rộng có trọng tâm thông qua các giải pháp miễn, giảm thuế, phí, đặc biệt là đối với xăng dầu nhằm giảm áp lực chi phí đầu vào cho doanh nghiệp; trong khi chính sách tiền tệ được điều hành linh hoạt để vừa hỗ trợ tăng trưởng tín dụng, vừa kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính.

Điểm đáng chú ý là Chính phủ không điều hành theo từng sự vụ mà chuyển mạnh sang điều hành theo kịch bản. Những rủi ro về giá dầu, thương mại quốc tế, tỷ giá hay nguồn cung nguyên liệu đều được theo dõi sát và xây dựng phương án ứng phó từ sớm. Chính sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách tài khóa, tiền tệ, điều hành giá, thương mại và an sinh xã hội đã tạo nên “dư địa điều hành” trong bối cảnh dư địa chính sách ngày càng thu hẹp.

Theo TS Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia, điểm tích cực của nền kinh tế không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng mà còn ở việc các động lực phục hồi đang trở nên cân bằng hơn. Đầu tư công tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt; đầu tư tư nhân có tín hiệu cải thiện; xuất khẩu lấy lại đà tăng trưởng, trong khi tiêu dùng trong nước tiếp tục là “bệ đỡ” quan trọng của nền kinh tế. Đặc biệt, niềm tin của doanh nghiệp đang từng bước được củng cố khi môi trường đầu tư, kinh doanh được cải thiện và các chính sách hỗ trợ được triển khai kịp thời.

Theo TS Cấn Văn Lực, trong bối cảnh dư địa chính sách không còn nhiều, điều hành sáu tháng cuối năm cần tập trung vào nâng cao hiệu quả thực thi và tháo gỡ điểm nghẽn hơn là mở rộng các gói hỗ trợ.

Ở góc độ khác, TS Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính (Học viện Tài chính) cho rằng, thành công của công tác điều hành giá nằm ở việc Việt Nam đã hạn chế được sự truyền dẫn của lạm phát nhập khẩu. Trong bối cảnh giá dầu, nguyên vật liệu và chi phí logistics tăng mạnh, việc sử dụng linh hoạt các công cụ thuế, điều hành giá và chính sách tiền tệ đã góp phần kiểm soát kỳ vọng lạm phát, giữ ổn định tâm lý thị trường - yếu tố có ý nghĩa không kém các chỉ tiêu kinh tế.

Khơi thông động lực mới, tạo nền tảng cho chặng tăng tốc

Nếu 6 tháng đầu năm là giai đoạn “giữ nhịp”, thì sáu tháng cuối năm sẽ là giai đoạn tăng tốc để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên. Tuy nhiên, nhìn sâu vào bức tranh kinh tế cho thấy những động lực tăng trưởng vẫn chưa thật sự đồng đều. Tiêu dùng nội địa đã phục hồi nhưng chưa tạo được sức bật đủ lớn; giải ngân đầu tư công ở một số địa phương còn chậm; khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chịu áp lực về vốn, chi phí sản xuất và thị trường; năng suất lao động, đổi mới công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo TS Nguyễn Thị Quỳnh Hoa, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, những biến động địa chính trị nhiều khả năng sẽ còn kéo dài, khiến thương mại toàn cầu, giá năng lượng và chuỗi cung ứng tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro. Điều đó đòi hỏi Việt Nam không chỉ ứng phó linh hoạt với các cú sốc ngắn hạn mà còn phải nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế thông qua đa dạng hóa thị trường, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và cải cách thể chế.

Đó cũng là lý do Chính phủ thời gian qua không chỉ tập trung vào các giải pháp hỗ trợ trước mắt mà đồng thời đẩy mạnh những cải cách có tính nền tảng như triển khai Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển khoa học - công nghệ, hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh và khơi thông các nguồn lực cho tăng trưởng. Đây được xem là những động lực mới giúp nền kinh tế nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh trong trung và dài hạn.

PGS.TS Phạm Tiến Hưng, Học viện Tài chính nhận định rằng, mục tiêu tăng trưởng cao chỉ có thể đạt được nếu tiếp tục duy trì sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ. Trong bối cảnh áp lực lạm phát, tỷ giá và chi phí đầu vào vẫn hiện hữu, sự chủ động trong điều hành sẽ quyết định khả năng vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong bức tranh chung ấy, Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những đầu tàu tăng trưởng của cả nước. 6 tháng đầu năm, GRDP của Thủ đô ước tăng 8,22%; thu ngân sách tiếp tục dẫn đầu cả nước; thương mại - dịch vụ, du lịch và thu hút đầu tư duy trì kết quả tích cực. Việc triển khai Luật Thủ đô, thúc đẩy các cơ chế đặc thù, cải thiện môi trường đầu tư và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang tạo thêm dư địa phát triển cho Thủ đô, đồng thời lan tỏa động lực tới Vùng Thủ đô và Đồng bằng sông Hồng.

Đóng góp của Hà Nội không chỉ nằm ở quy mô GRDP hay tỷ trọng thu ngân sách, mà còn ở vai trò tiên phong trong cải cách thể chế, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và thu hút các dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Đây là những yếu tố góp phần củng cố sức bật chung của nền kinh tế.

Chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Vì vậy, kết quả đạt được trong nửa đầu năm cần được nhìn nhận là nền tảng để tăng tốc, chứ chưa phải là cơ sở để chủ quan. Tiếp tục phát huy bản lĩnh điều hành, kiên định phối hợp hiệu quả các chính sách vĩ mô, đẩy mạnh cải cách thể chế và khơi thông mọi nguồn lực cho đầu tư, sản xuất sẽ là chìa khóa để Việt Nam hoàn thành mục tiêu tăng trưởng năm 2026, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển 2026-2030.