Kiểm tra bằng đề chung với học sinh lớp 5,9,12: Đánh giá khách quan, nâng cao chất lượng giáo dục

Tạo thang đo chung giữa các nhà trường

Theo Thông tư số 89/2026/TT-BGDĐT về quy định đánh giá học sinh tiểu học, THCS và THPT, có hiệu lực từ ngày 1-12-2026, Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì xây dựng, thẩm định, cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho các cơ sở giáo dục trên địa bàn đối với một số môn học đánh giá bằng điểm số do sở lựa chọn. Việc kiểm tra được thực hiện vào cuối học kỳ I và cuối năm học đối với học sinh lớp 5; cuối học kỳ I và cuối học kỳ II đối với học sinh lớp 9, lớp 12.

Đề kiểm tra phải phù hợp với yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông, thống nhất giữa các cơ sở giáo dục cùng cấp học. Nhà trường tổ chức coi, chấm, tổng hợp kết quả, bảo đảm khách quan, công bằng, thực chất; đồng thời chủ động ra đề đối với các môn học, thời điểm kiểm tra và khối lớp còn lại.

Ủng hộ quy định này, nhà giáo Đặng Bá Văn, Hiệu trưởng Trường THCS Mỹ Đức (xã Mỹ Đức, Hà Nội) cho biết, sau sáp nhập, trường có quy mô lớp 9 tương đối lớn, với 24 lớp và hơn 1.000 học sinh. Dù nhà trường và đội ngũ giáo viên đã nỗ lực, chất lượng giáo dục tại địa bàn xa trung tâm vẫn còn khoảng cách so với các trường nội thành. Kết quả thi vào lớp 10 tại khu vực này nhiều năm đạt mức trung bình, điểm chuẩn các trường THPT công lập thuộc nhóm thấp trên địa bàn thành phố.

Theo ông Văn, việc có đề chung sẽ giúp các trường nhìn nhận rõ hơn chất lượng dạy và học, thay vì chỉ dựa vào kết quả kiểm tra do từng trường tự tổ chức.

“Nên có thang đo chung để đánh giá, chuẩn hóa. Không thể vì điều kiện khó khăn hay lo chất lượng thấp mà e ngại hay né tránh. Tất cả cùng học chương trình Giáo dục phổ thông 2018 nên phải đáp ứng chuẩn đầu ra về kiến thức, kỹ năng”, ông Văn chia sẻ.

Cùng quan điểm, nhà giáo Đào Thị Thu Trang, Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Long (Hà Nội) cho rằng, kiểm tra bằng đề chung đối với học sinh cuối cấp là cần thiết. Kết quả giúp nhà trường có thêm căn cứ đối chiếu chất lượng, nhận diện những nội dung học sinh chưa nắm vững để điều chỉnh hoạt động dạy học.

Với học sinh, đề chung cũng là dịp để làm quen với yêu cầu kiểm tra thống nhất. Tạ Anh Duy, học sinh lớp 9 tại phường Cầu Giấy mong muốn được kiểm tra bằng đề chung, coi đây là cơ hội tập dượt trước kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10. Tuy nhiên, em băn khoăn vì không biết sẽ kiểm tra chung ở một số môn hay tất cả các môn.

Tại Hà Nội, kiểm tra bằng đề chung không phải việc hoàn toàn mới. Nhiều năm qua, học sinh lớp 11 và lớp 12 đã tham gia các đợt khảo sát chung trên địa bàn thành phố. Năm học 2026-2027, Hà Nội còn dự kiến triển khai khảo sát chất lượng bằng đề chung đối với học sinh lớp 4 và lớp 7. Việc mở rộng hình thức này tạo thêm cơ sở để ngành Giáo dục nhận diện những điểm mạnh, hạn chế trong chất lượng dạy học giữa các nhà trường và địa bàn.

Không tạo áp lực thành tích

Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Long (Hà Nội) Đào Thị Thu Trang bày tỏ, đề chung mới chỉ chuẩn hóa một phần của quá trình đánh giá. Hiệu quả còn phụ thuộc vào cách tổ chức kiểm tra, chấm bài, tổng hợp kết quả và sử dụng dữ liệu sau kiểm tra.

Với học sinh lớp 12, kết quả kiểm tra chung giúp nhà trường đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu chương trình sau 12 năm học, từ đó xác định những nội dung cần củng cố trước khi các em bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT và giai đoạn học tập tiếp theo

Với học sinh lớp 5, lớp 9, nhà trường cần đặc biệt chú ý cách đặt mục tiêu và sử dụng kết quả, tránh để áp lực thành tích từ quản lý chuyển xuống giáo viên rồi dồn lên học sinh.

Theo bà Trang, học sinh tiểu học đang trong quá trình hình thành, phát triển các phẩm chất và năng lực cốt lõi. Vì vậy, cần đánh giá sự tiến bộ của các em một cách toàn diện, không để điểm số trở thành thước đo duy nhất.

Đặc biệt, sau mỗi đợt kiểm tra, nhà trường không nên chỉ dừng ở việc thống kê điểm trung bình hay tỷ lệ học sinh khá, giỏi. Điều cần thiết là phân tích những nội dung học sinh chưa nắm vững, nguyên nhân dẫn đến hạn chế và cách khắc phục. Từ đó, giáo viên có thể điều chỉnh phương pháp giảng dạy, bổ sung kiến thức còn thiếu và hỗ trợ phù hợp với từng nhóm học sinh.

Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý giáo dục Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường THPT Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) cho rằng, cần thay đổi nhận thức về mục tiêu học tập: Học để phát triển bản thân, chứ không phải chỉ để đi thi hay đạt điểm cao.

Theo ông, nâng cao chất lượng giáo dục phải là mục tiêu của tất cả nhà trường, không chỉ những trường chất lượng cao. Việc kiểm tra định kỳ bằng đề chung theo phạm vi từng địa phương, phù hợp với đối tượng học sinh, là một trong những giải pháp góp phần thực hiện mục tiêu đó.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm cũng nhấn mạnh, công tác kiểm soát phải được thực hiện chặt chẽ từ khâu ra đề đến tổ chức kiểm tra và chấm bài. Những trường hợp vi phạm cần bị xử lý nghiêm để bảo đảm tính khách quan và uy tín của kết quả đánh giá.

Đề chung có thể tạo động lực để giáo viên và học sinh nỗ lực hơn, đồng thời giúp các nhà trường nhìn lại chất lượng dạy học. Nhưng mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra một cuộc đua điểm số giữa các trường, mà là phát hiện đúng những vấn đề cần khắc phục để nâng cao chất lượng giáo dục.