Khuyến khích đảng viên làm giàu hợp pháp, chính đáng

Tinh thần xuyên suốt của quy định là khuyến khích đảng viên phát huy năng lực, tham gia đầu tư kinh doanh hợp pháp, làm giàu chính đáng, đóng góp cho xã hội; đồng thời bảo đảm tuân thủ pháp luật, không lợi dụng tư cách đảng viên hoặc quyền lực công để vụ lợi, chủ động kiểm soát xung đột lợi ích và thực hiện nghiêm trách nhiệm nêu gương.

Chuyển từ tư duy “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện”

Cách đây 20 năm, ngày 28-8-2006, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đã ban hành Quy định số 15-QĐ/TW về đảng viên làm kinh tế tư nhân. Quy định được ban hành đánh dấu sự thay đổi tư duy của Đảng, đó là thừa nhận và cho phép đảng viên được làm kinh tế tư nhân.

Thực tế trong 20 năm triển khai thực hiện Quy định số 15-QĐ/TW đã đạt được những kết quả tích cực, số đảng viên làm kinh tế tư nhân tăng hơn 5 lần, từ hơn 35.000 người năm 2006 lên 187.000 người năm 2026. Đặc biệt, nhận thức về đảng viên làm kinh tế tư nhân có chuyển biến tích cực; đội ngũ đảng viên, doanh nhân là đảng viên đã có nhiều đóng góp về sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và bảo đảm an sinh xã hội.

Tuy nhiên, theo số liệu và đánh giá của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, với hơn 5,6 triệu đảng viên của toàn Đảng hiện nay, mức độ tham gia của đảng viên vào phát triển kinh tế tư nhân còn chưa như kỳ vọng.

Số liệu cho thấy, trong 5,6 triệu đảng viên trên toàn quốc, tỷ lệ đảng viên làm kinh tế tư nhân chỉ chiếm 3,31%. Thống kê tại thời điểm ngày 31-12-2025, số đảng viên là chủ doanh nghiệp tư nhân chỉ chiếm khoảng 4,59% số đảng viên trong các đơn vị kinh tế tư nhân và khoảng 0,15% tổng số đảng viên toàn Đảng.

Nguyên nhân được xác định là do Quy định số 15-QĐ/TW chủ yếu quy định đối với đảng viên ngoài khu vực công tham gia kinh tế tư nhân; nhiều quy định cho đảng viên làm kinh tế tư nhân còn chưa thực sự rõ, chưa phân định đầy đủ quyền, giới hạn và trách nhiệm theo địa vị pháp lý, chức vụ, vị trí công tác. Phương thức quản lý chủ yếu dựa trên hình thức đứng tên, chưa chú trọng đầy đủ quyền kiểm soát, mức độ chi phối, quản lý, điều hành và lợi ích thực tế; cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích chưa được quy định đồng bộ.

Đáng chú ý, việc quy định đảng viên trong khu vực công làm kinh tế tư nhân còn rất hạn chế, trong khi đây là khu vực có lực lượng đảng viên đông đảo nhất. Số liệu thống kê cho thấy, đảng viên là viên chức trong khu vực sự nghiệp công lập chiếm 20,8% trong tổng số đảng viên; đảng viên trong khu vực công sau khi thôi giữ chức vụ, nghỉ hưu chiếm khoảng 18,5%; đảng viên là cán bộ, công chức chiếm trên 98% tổng số lượng cán bộ, công chức; đảng viên là viên chức chiếm trên 85% tổng số lượng viên chức.

Trên cơ sở làm rõ cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế, tổng kết thực tiễn qua 20 năm thực hiện Quy định số 15-QĐ/TW và yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, Hội nghị lần thứ tư, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Quy định số 224-QĐ/TW, ngày 14-10-2026 về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh nhằm thay thế Quy định số 15-QĐ/TW. Theo đó, Quy định số 224-QĐ/TW có nội hàm rộng hơn, bám sát hoạt động đầu tư kinh doanh trên thực tiễn và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Một trong những quan điểm nổi bật của Quy định số 224-QĐ/TW là đổi mới tư duy, chuyển từ tư duy “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện” để đảng viên làm giàu hợp pháp, chính đáng, đóng góp cho đất nước, mở rộng sự tham gia của đảng viên trong khu vực công.

Đặc biệt, Quy định số 224-QĐ/TW nêu rõ yêu cầu phải gắn việc phát huy vai trò đảng viên trong phát triển kinh tế với giữ vững bản chất của Đảng; trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, việc đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh không làm thay đổi bản chất giai cấp công nhân của Đảng; xây dựng Đảng trong khu vực ngoài nhà nước và liêm chính công vụ.

Đầu tư, kinh doanh phải gắn với giữ gìn tư cách đảng viên

Điểm đáng chú ý là Trung ương ban hành Quy định số 224-QĐ/TW có mối liên hệ trực tiếp với việc triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4-5-2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân; đồng thời phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28-7-2026 Hội nghị lần thứ ba, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam. Đó là kinh tế tư nhân phải thực sự trở thành một động lực quan trọng nhất và có những bước phát triển mạnh mẽ, đột phá hơn nữa trong nền kinh tế.

Theo Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị, Quy định số 224-QĐ/TW thể hiện bước đổi mới quan trọng trong tư duy và phương thức quản lý đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh, từ quy định giới hạn chung sang xác lập rõ quyền, giới hạn và trách nhiệm theo từng nhóm; khuyến khích phát huy nguồn lực hợp pháp của đảng viên, đồng thời kiểm soát chặt chẽ xung đột lợi ích và việc sử dụng quyền lực công, nguồn lực công.

Một trong những nội dung đáng chú ý được nêu trong Quy định số 224-QĐ/TW là quyền tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh theo từng nhóm đảng viên. Cụ thể có 6 nhóm, đó là: Đảng viên ngoài khu vực công; đảng viên là cán bộ, công chức; đảng viên là viên chức; đảng viên đang công tác, phục vụ trong Quân đội nhân dân, Công an nhân dân; đảng viên là người quản lý doanh nghiệp nhà nước, người đại diện phần vốn nhà nước; đảng viên sau khi thôi giữ chức vụ, thôi công tác, nghỉ hưu.

Nhìn chung, Quy định số 224-QĐ/TW đã mở rộng hơn nhiều quyền tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh của từng nhóm đảng viên so với Quy định số 15-QĐ/TW trước đây; tuy nhiên phạm vi tham gia đầu tư, kinh doanh đã được xác định phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Ví dụ như đối với nhóm đảng viên là viên chức, Quy định số 224-QĐ/TW đã mở rộng quyền rất lớn cho viên chức được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, trong khi Quy định số 15-QĐ/TW trước đây việc này là không được. Một số vị trí viên chức còn được quản lý, điều hành và được tạm rời vị trí công tác để đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, đầu tư chi phối, quản lý, điều hành tổ chức kinh tế.

Đối với đảng viên sau khi thôi giữ chức vụ, thôi công tác, nghỉ hưu được khuyến khích phát huy chuyên môn, kinh nghiệm, tri thức và các nguồn lực hợp pháp để khởi nghiệp, đầu tư kinh doanh, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Yêu cầu trong kiểm soát xung đột lợi ích cũng là một nội dung được đặc biệt quan tâm. Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho biết, Quy định số 224-QĐ/TW nhấn mạnh yêu cầu việc nhận diện, đánh giá xung đột lợi ích; trách nhiệm của đảng viên khi phát sinh xung đột lợi ích hoặc khi cấp có thẩm quyền phát hiện và yêu cầu; trách nhiệm của cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định biện pháp kiểm soát xung đột lợi ích; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức liên quan trong chia sẻ, khai thác, sử dụng thông tin, dữ liệu, hồ sơ quản lý theo thẩm quyền.

Có thể thấy, Quy định số 224-QĐ/TW có tinh thần xuyên suốt là khuyến khích đảng viên làm kinh tế nhưng đồng thời phải nâng cao yêu cầu về đạo đức, kỷ luật và trách nhiệm nêu gương. Đó là đảng viên làm kinh tế phải nêu gương chấp hành pháp luật, tôn trọng quyền, lợi ích chính đáng của người lao động; đồng thời góp phần thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, củng cố sự gắn bó của nhân dân, người lao động với Đảng và Nhà nước.

Để bảo đảm thực hiện Quy định số 224-QĐ/TW hiệu quả thực chất trong bối cảnh hiện nay, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu: “Thực hiện quy định về đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh phải khuyến khích làm giàu chính đáng, tạo việc làm, đóng góp cho xã hội, gắn với giữ gìn tư cách đảng viên. Quyền và giới hạn tham gia của từng đối tượng phải đúng quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Kiểm soát xung đột lợi ích phải làm rõ người thực sự chi phối, hưởng lợi; ngăn việc dùng chức vụ, thông tin, nguồn lực công để vụ lợi hoặc tạo đặc quyền từ tư cách đảng viên. Đảng viên làm kinh tế cần nêu gương tuân thủ pháp luật, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động. Nội dung cần sửa đổi pháp luật phải được thể chế hóa và thực hiện theo hiệu lực của văn bản tương ứng”.

Tựu trung, đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh theo quy định mới trước hết cần tuân thủ nghiêm ngặt Quy định những điều đảng viên không được làm; đồng thời gương mẫu thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, trách nhiệm với Nhà nước, xã hội, môi trường, người lao động, người tiêu dùng; giữ gìn đạo đức kinh doanh, xây dựng văn hóa kinh doanh lành mạnh, thực hành kinh doanh có trách nhiệm để tạo ra của cải vật chất cho xã hội, góp phần nâng cao đời sống nhân dân.