Không im lặng trước bạo lực gia đình

Năm 2025, cả nước ghi nhận 2.074 vụ bạo lực gia đình xảy ra tại 1.941 hộ. Những con số ấy đặt ra yêu cầu không chỉ xử lý hành vi vi phạm khi bạo lực đã xảy ra, mà quan trọng hơn là phải nhận diện từ sớm, ngăn chặn kịp thời, bảo vệ và hỗ trợ người bị bạo lực.

Nhận diện đúng để ngăn bạo lực từ sớm

Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 xác định bạo lực gia đình là hành vi cố ý của thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục và kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình.

Vì vậy, bạo lực không chỉ biểu hiện qua hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập hay đe dọa. Các hành vi lăng mạ, chì chiết, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cưỡng ép chứng kiến bạo lực; bỏ mặc người cần được chăm sóc; cô lập thành viên khỏi các quan hệ xã hội hợp pháp; cưỡng ép quan hệ tình dục, kết hôn, ly hôn; kiểm soát tài sản, thu nhập nhằm tạo sự lệ thuộc… cũng có thể là hành vi bạo lực gia đình.

Một đứa trẻ thường xuyên phải chứng kiến bạo lực giữa cha mẹ; người cao tuổi bị bỏ mặc, ngược đãi, thiếu sự quan tâm, chăm sóc; một người bị kiểm soát thu nhập, ngăn cản giao tiếp với người thân… đều có thể đang phải chịu những tổn thương cần được phát hiện và can thiệp. Pháp luật cũng nghiêm cấm việc kích động, xúi giục, cưỡng ép người khác thực hiện hành vi bạo lực gia đình; trả thù, đe dọa người giúp đỡ, người báo tin, tố giác; cản trở việc phát hiện, xử lý; dung túng, bao che hành vi bạo lực gia đình.

Luật Phòng, chống bạo lực gia đình quy định cá nhân khi phát hiện bạo lực gia đình có trách nhiệm báo tin, tố giác tới cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền; đồng thời tham gia bảo vệ, hỗ trợ người bị bạo lực gia đình phù hợp với điều kiện và khả năng của mình. Gia đình cũng cần chủ động phối hợp với chính quyền, cộng đồng trong phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý bạo lực. Bạo lực có thể xảy ra sau cánh cửa mỗi gia đình, nhưng việc lên tiếng và ngăn chặn bạo lực là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Bảo vệ người bị bạo lực gia đình phải được đặt lên trước

Khi bạo lực gia đình xảy ra, yêu cầu trước hết là kịp thời chấm dứt hành vi và bảo đảm an toàn cho người bị bạo lực. Pháp luật quy định các biện pháp ngăn chặn, bảo vệ và hỗ trợ như: Buộc chấm dứt hành vi; yêu cầu người có hành vi bạo lực đến trụ sở Công an xã; cấm tiếp xúc theo quy định; bố trí nơi tạm lánh, hỗ trợ nhu cầu thiết yếu; chăm sóc, điều trị; tư vấn tâm lý, kỹ năng ứng phó; trợ giúp pháp lý, trợ giúp xã hội và các hỗ trợ cần thiết khác.

Việc bảo vệ người bị bạo lực đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, kịp thời giữa chính quyền cấp xã, Công an, cơ sở y tế, cơ sở trợ giúp xã hội, tổ hòa giải và các tổ chức tại cộng đồng. Sự phối hợp cần được thực hiện xuyên suốt từ tiếp nhận, xác minh thông tin, ngăn chặn hành vi đến chăm sóc sức khỏe, tư vấn tâm lý, trợ giúp pháp lý, nhằm bảo đảm người bị bạo lực gia đình được bảo vệ và hỗ trợ liên tục.

Hòa giải có thể góp phần tháo gỡ mâu thuẫn, tranh chấp giữa các thành viên gia đình khi mới phát sinh. Tuy nhiên, khi sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm của một người bị đe dọa, việc ngăn chặn hành vi và bảo đảm an toàn cho người bị bạo lực phải được ưu tiên.

Phát hiện bạo lực gia đình, báo tin ở đâu?

Theo Điều 19 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022, người dân có thể báo tin, tố giác tới các địa chỉ:

- Ủy ban nhân dân cấp xã nơi xảy ra hành vi bạo lực gia đình;

- Cơ quan Công an hoặc Đồn Biên phòng gần nơi xảy ra hành vi;

- Cơ sở giáo dục nơi người bị bạo lực là người học;

- Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố, Trưởng ban Công tác Mặt trận tại khu dân cư nơi xảy ra hành vi;

- Người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội cấp xã nơi xảy ra hành vi bạo lực gia đình.

- Tổng đài điện thoại quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình.

Việc báo tin, tố giác có thể thực hiện bằng hình thức gọi điện, nhắn tin, gửi đơn, thư hoặc trực tiếp thông báo. Không nhất thiết phải chờ chính người bị bạo lực lên tiếng mới tiến hành các biện pháp can thiệp. Khi phát hiện trẻ em bị đánh đập, phụ nữ bị hành hung, người cao tuổi bị ngược đãi hoặc bất kỳ thành viên gia đình nào đang bị xâm hại hay đứng trước nguy cơ bị xâm hại, người chứng kiến cần kịp thời thông báo tới cơ quan, cá nhân có thẩm quyền. Mỗi thông tin được báo kịp thời có thể góp phần ngăn chặn bạo lực, hạn chế hậu quả và bảo vệ an toàn cho người đang có nguy cơ bị xâm hại.

Phòng ngừa từ gia đình và cộng đồng

Phòng ngừa bạo lực gia đình bắt đầu từ cách ứng xử trong mỗi gia đình: Giải quyết bất đồng bằng đối thoại, tôn trọng và chia sẻ thay vì xúc phạm, đe dọa hay áp đặt. Trẻ em cần được lớn lên trong môi trường không bạo lực; người cao tuổi, người khuyết tật và người phụ thuộc cần được quan tâm, chăm sóc và bảo vệ.

Cộng đồng chính là “vòng bảo vệ” gần nhất. Giáo viên, cán bộ Hội Phụ nữ, tổ trưởng dân phố hay người hàng xóm nếu kịp thời nhận ra những dấu hiệu bất thường đều có thể góp phần ngăn chặn bạo lực, không để vụ việc kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng hơn. Vì vậy, xây dựng gia đình văn hóa cần được thể hiện bằng những hành động cụ thể: Bình đẳng, yêu thương, tôn trọng và giải quyết mâu thuẫn không bằng bạo lực.

Hà Nội xây “điểm tựa” phòng, chống bạo lực từ cộng đồng

Tại Hà Nội, số vụ bạo lực gia đình được phát hiện có xu hướng giảm, từ 331 vụ năm 2014 xuống 263 vụ năm 2017 và 24 vụ năm 2024. Năm 2025, thành phố ghi nhận 19 hộ có bạo lực gia đình, tương ứng 19 vụ. Những con số này cho thấy chuyển biến tích cực, song công tác phòng ngừa, phát hiện và hỗ trợ từ cơ sở vẫn cần được duy trì thường xuyên, liên tục.

Năm 2026, Hà Nội tiếp tục triển khai Tháng hành động quốc gia về phòng, chống bạo lực gia đình từ ngày 1-6 đến 30-6 với chủ đề “Chấm dứt bạo lực, vun đắp yêu thương”, kết hợp truyền thông với phát hiện, xử lý vi phạm và củng cố các mô hình hỗ trợ tại cộng đồng. Từ những “điểm tựa” ở khu dân cư, Hà Nội hướng tới xây dựng mạng lưới đủ gần để phát hiện, đủ nhanh để can thiệp và không để người bị bạo lực đơn độc khi cần được bảo vệ.

Xác định phòng, chống bạo lực gia đình là “một nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài”, cần sự quản lý của Nhà nước, sự tham gia của toàn xã hội và mỗi người dân, Hà Nội tiếp tục duy trì các câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững, nhóm phòng, chống bạo lực và mô hình “Địa chỉ tin cậy tại cộng đồng”; đồng thời nâng cao kỹ năng nhận diện, can thiệp và hỗ trợ cho đội ngũ ở cơ sở.

Cách làm này đang được cụ thể hóa tại các địa bàn dân cư. Tại phường Phú Lương, cùng với tuyên truyền pháp luật, hướng dẫn kỹ năng nhận diện, phòng ngừa và xử lý tình huống bạo lực gia đình, địa phương còn đưa nội dung phòng, chống bạo lực đến các tổ dân phố, trường học và hội viên phụ nữ.

Mới đây, ngày 21-8-2026, phường tiếp tục tổ chức tập huấn Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Bình đẳng giới và ký cam kết xây dựng tổ dân phố không có bạo lực gia đình. Hoạt động này góp phần đưa trách nhiệm phòng ngừa bạo lực đến gần cộng đồng, để những dấu hiệu bất thường được nhận diện và can thiệp sớm ngay từ cơ sở.

Để mỗi mái ấm thực sự là nơi an toàn

Phòng, chống bạo lực gia đình không thể chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng hay hoạt động trong một Tháng hành động, mà là trách nhiệm thường xuyên của mỗi cá nhân, gia đình, cộng đồng và toàn xã hội.

Khi bạo lực được nhận diện sớm, người bị bạo lực biết nơi tìm kiếm hỗ trợ, người chứng kiến không thờ ơ và cơ quan có trách nhiệm kịp thời vào cuộc, hành vi bạo lực sẽ có cơ hội được ngăn chặn, những tổn thương và hậu quả đáng tiếc có thể được hạn chế.

Không im lặng, không dung túng trước bạo lực gia đình và không để người bị bạo lực phải đơn độc - đó không chỉ là yêu cầu của pháp luật mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân, để mỗi gia đình thực sự trở thành nơi yêu thương, bình đẳng và an toàn cho mọi thành viên.