Khơi thông nguồn lực từ tài nguyên đất đai

Đây không chỉ là giải pháp đột phá nhằm tháo gỡ những “nút thắt” vốn tồn đọng nhiều năm qua mà còn là bệ phóng quan trọng để Thủ đô khơi thông nguồn lực tài nguyên đất, phục vụ đắc lực cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và tái thiết đô thị.

Tháo gỡ các “điểm nghẽn” từ cơ chế đặc thù

Trong tiến trình đô thị hóa mạnh mẽ của Hà Nội, quản lý đất đai là một trong những lĩnh vực phức tạp, phát sinh nhiều bất cập nhất. Mặc dù thành phố đã siết chặt quản lý, song những vi phạm liên quan đến đất đai vẫn tồn tại. Đó là các trường hợp đất có nguồn gốc lịch sử phức tạp; đất nông, lâm trường giao khoán cho hộ gia đình; đất xen kẹt trong các khu dân cư; đất công bị sử dụng sai mục đích; các dự án giao đất không đúng thẩm quyền, giao đất nhưng chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý...

Bên cạnh đó, công tác bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng tại các dự án lớn, kéo dài qua nhiều năm thường xuyên bế tắc. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự thiếu đồng bộ, thay đổi liên tục của hệ thống chính sách pháp luật, các quy định của Luật Đất đai và các nghị định hướng dẫn qua các thời kỳ...

Theo các chuyên gia, nhiều vụ việc tồn đọng kéo dài không phải vì các cấp chính quyền thiếu quyết tâm xử lý mà chủ yếu do những “khoảng trống” pháp lý trước đây. Khuôn khổ pháp luật cũ còn hạn chế khiến nhiều nội dung vượt quá thẩm quyền của thành phố, dẫn đến quy trình xử lý phải báo cáo, xin ý kiến qua nhiều cấp trung gian, làm kéo dài thời gian giải quyết, giảm hiệu quả quản trị.

Trước bối cảnh đó, Luật Thủ đô năm 2026 chính là chìa khóa mở các nút thắt này. Tinh thần cốt lõi của luật là chuyển dịch căn bản từ cơ chế “xin - cho” sang cơ chế chủ động quyết định và tự chịu trách nhiệm. Luật đã trao cho Hà Nội những thẩm quyền vượt trội, đặc thù để xử lý dứt điểm các vướng mắc có tính lịch sử. Cụ thể, thành phố được trao quyền linh hoạt xử lý những vi phạm đất đai cũ, giải quyết các trường hợp đất dịch vụ và đất giao không đúng thẩm quyền.

Đáng chú ý, đối với công tác tái thiết đô thị, Luật cho phép thành phố điều chỉnh mục đích sử dụng một phần diện tích các khu chung cư cũ sang thành đất công cộng và không gian xanh. Cơ chế này vừa giúp xây dựng diện mạo đô thị hiện đại, vừa bảo đảm hài hòa lợi ích cốt lõi giữa Nhà nước, người dân và nhà đầu tư. Đặc biệt, trong trường hợp xuất hiện vướng mắc với quy định của những luật chuyên ngành hiện hành, Hà Nội còn được phép thí điểm cơ chế đặc thù để xử lý kịp thời bài toán cấp bách về phát triển đô thị.

Nâng cao năng lực thực thi, tạo nguồn lực phát triển

Để cơ chế đặc thù, vượt trội của Luật Thủ đô năm 2026 nhanh chóng đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của cả hệ thống chính trị của thành phố, cùng tư duy quản trị hiện đại, minh bạch.

Về giải pháp triển khai, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, các nghị quyết đang trình HĐND thành phố xem xét giữ vai trò quy định các nguyên tắc, cơ chế và thẩm quyền xử lý chung. Do mỗi vụ việc tồn đọng có nguồn gốc, hoàn cảnh và điều kiện pháp lý khác nhau, thành phố không thể đưa từng trường hợp cụ thể vào nghị quyết chung.

“Ngay sau khi các nghị quyết triển khai Luật Thủ đô năm 2026 được thông qua, UBND thành phố sẽ chỉ đạo phối hợp với các cơ quan chuyên môn rà soát, đánh giá kỹ từng nhóm vấn đề cụ thể để xây dựng các nghị quyết chuyên đề hoặc quyết định chuyên biệt nhằm giải quyết dứt điểm tồn tại kéo dài. Tất cả vướng mắc đất đai ở cấp xã, phường sẽ được rà soát, phân loại khoa học. Nội dung nào cần HĐND thành phố quyết nghị, UBND thành phố sẽ kịp thời báo cáo; nội dung nào thuộc thẩm quyền của UBND thành phố theo Luật Thủ đô, UBND thành phố sẽ chủ động quyết định và tổ chức thực hiện ngay”, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, việc Luật Thủ đô năm 2026 mở ra cơ chế phân quyền mạnh mẽ vừa là cơ hội lớn, vừa là áp lực đòi hỏi Hà Nội phải nâng cao năng lực thực thi và trách nhiệm giải trình.

Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam Trần Ngọc Chính phân tích, Hà Nội đang triển khai hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược, phát triển đô thị vệ tinh và cải tạo chung cư cũ. Do đó, việc sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai mang ý nghĩa quyết định đối với tốc độ tăng trưởng của Thủ đô. Bên cạnh việc khẩn trương ban hành đầy đủ quy trình, hướng dẫn thực hiện để tránh lúng túng trong áp dụng, một nhiệm vụ then chốt mang tính bứt phá là phải đẩy mạnh số hóa dữ liệu đất đai. Khi toàn bộ thông tin đất đai được cập nhật đồng bộ, minh bạch trên hệ thống cơ sở dữ liệu thống nhất, thời gian xử lý hồ sơ sẽ được rút ngắn đáng kể, hạn chế tối đa tranh chấp, khiếu kiện...

Sự ra đời của Luật Thủ đô năm 2026 cùng hệ thống nghị quyết triển khai đồng bộ đang được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mình lịch sử cho Hà Nội. Khi những “nút thắt” đất đai được tháo gỡ dứt điểm, nguồn lực nội sinh của Thủ đô sẽ được khơi thông, tạo dư địa phát triển mang tính bứt phá cho Hà Nội.