Khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng nông nghiệp

Trong bối cảnh đất đai, nguồn vốn, liên kết chuỗi, ứng dụng công nghệ vẫn là những điểm nghẽn, việc khơi thông nguồn lực, tổ chức lại sản xuất và nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị trở nên cấp thiết.

Nhiều điểm nghẽn cần được tháo gỡ

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có trên 50.000 doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, trong tổng số gần một triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Dù xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 9 tháng năm 2026 ước đạt 56,3 tỷ USD, nhưng tốc độ tăng trưởng của ngành vẫn thấp hơn nhiều lĩnh vực khác. Tỷ trọng đóng góp của nông nghiệp trong Tổng sản phẩm nội địa (GDP) đạt 12,34% năm 2024, giảm xuống 11,2% năm 2025 và dự kiến còn khoảng 10,38% năm 2026. Những con số trên cho thấy dư địa phát triển của nông nghiệp còn rất lớn, song để khai thác hiệu quả cần thay đổi cách tiếp cận. Thay vì chỉ quan tâm đến sản lượng, ngành Nông nghiệp cần hướng tới giá trị gia tăng, hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Một trong những rào cản lớn của nông nghiệp hiện nay là việc quản lý đất đai. Dù Luật Đất đai đã có quy định về tích tụ, tập trung đất nông nghiệp, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều vướng mắc. Đáng chú ý, doanh nghiệp muốn phát triển mô hình nông nghiệp quy mô lớn vẫn phải thực hiện nhiều thủ tục, trong khi nhu cầu chuyển đổi cơ cấu sản xuất ngày càng lớn. Cùng với đó, liên kết chuỗi giá trị cũng là điểm nghẽn. Việt Nam còn thiếu những doanh nghiệp đủ lớn để dẫn dắt thị trường, trong khi sự phân chia lợi ích giữa các khâu trong chuỗi chưa thực sự hài hòa.

Theo Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp (Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam) Ngô Xuân Chinh, logistics vẫn là điểm nghẽn lớn của nông nghiệp Việt Nam. Hiện tại, hạ tầng nông thôn còn hạn chế làm tăng chi phí vận chuyển, trong khi hệ thống chuỗi lạnh chưa được đầu tư đồng bộ, khiến nhiều mặt hàng tươi sống như trái cây, rau hoa gặp khó khi tiếp cận các thị trường xa. Ngoài ra, việc tiếp cận tín dụng cũng là trở ngại đối với doanh nghiệp và người nông dân.

Ở góc độ địa phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, sản xuất nông nghiệp của Hà Nội còn những khó khăn do sản xuất nhỏ lẻ, phân tán; hạ tầng sản xuất, chế biến, bảo quản chưa đồng bộ; diện tích sản xuất tiếp tục thu hẹp. Công tác truy xuất nguồn gốc còn hạn chế do thiếu thiết bị, hạ tầng công nghệ. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong nông nghiệp chưa đồng đều, còn hạn chế về nhân lực, kinh phí và hạ tầng kỹ thuật…

Về phía doanh nghiệp, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nafoods Group Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, ngành Nông nghiệp vẫn chịu sức ép lớn từ yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu. Các thị trường châu Âu và Mỹ liên tục nâng tiêu chuẩn kỹ thuật. Trong khi đó, việc phụ thuộc vào một số thị trường cũng khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro khi chính sách nhập khẩu thay đổi...

Chuyển mạnh từ sản lượng sang giá trị

Để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng của ngành Nông nghiệp năm 2026 là đạt tốc độ tăng trưởng GDP toàn ngành khoảng 3,7% đến 4% và kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt trên 74 tỷ USD, cần chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế. Trong đó, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và tổ chức sản xuất theo chuỗi phải trở thành những khâu quan trọng của quá trình tạo giá trị.

Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Hoàng Văn Hồng cho rằng, kinh tế tuần hoàn cũng mở ra hướng phát triển mới khi phụ phẩm nông nghiệp được coi là nguồn tài nguyên thay vì chất thải. Việc tận dụng rơm rạ, phụ phẩm trồng trọt, chăn nuôi để sản xuất phân bón, thức ăn chăn nuôi, năng lượng hoặc các sản phẩm mới không chỉ giảm lãng phí, mà còn tạo thêm giá trị cho ngành. Bên cạnh đó, chuyển đổi số và quản lý dữ liệu giống, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc cần được đẩy mạnh. Đây là cơ sở để doanh nghiệp kiểm soát chất lượng sản phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh. Công tác quản lý, công nhận mã số vùng trồng cần được đẩy nhanh trên cơ sở tăng cường trao đổi với các thị trường nhập khẩu.

Còn theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường, trong thời gian tới, Hà Nội tập trung phát triển trồng trọt theo hướng sinh thái, hiện đại, giá trị gia tăng cao, thích ứng với biến đổi khí hậu; đẩy mạnh khoa học, công nghệ, cơ giới hóa, chuyển đổi số và các quy trình canh tác tiên tiến. Cùng với đó, thành phố tiếp tục phát triển nông nghiệp hữu cơ, giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới tham gia thị trường tín chỉ các-bon; tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, phát triển vùng sản xuất tập trung, chuyên canh gắn với truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và nhu cầu thị trường. Trong chăn nuôi, thủy sản và thú y, Hà Nội định hướng phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, an toàn sinh học, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số…

Từ yêu cầu tăng trưởng của lĩnh vực nông nghiệp, việc khơi thông nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn và nâng giá trị gia tăng đang là hướng đi quan trọng. Khi đất đai, nguồn vốn, hạ tầng, công nghệ và thị trường được kết nối hiệu quả hơn, nông nghiệp sẽ có thêm điều kiện phát triển theo hướng hiện đại, bền vững.