Khoa học mở đường cho tương lai bền vững

Trong bối cảnh nhân loại bước vào giai đoạn chịu tác động ngày càng khốc liệt của biến đổi khí hậu, yêu cầu cấp bách về phát triển bền vững đã vượt ra khỏi phạm vi khoa học để trở thành trọng tâm của chính sách toàn cầu. Các số liệu cập nhật gần nhất cho thấy Trái đất nóng lên nhanh hơn mọi dự đoán, nồng độ khí CO₂ đạt mức cao kỷ lục, còn thiên tai cực đoan xảy ra dày đặc, gây tổn thất chưa từng có cho cộng đồng và hệ sinh thái. Viễn cảnh này đặt ra một câu hỏi lớn: Đâu là những động lực mới có thể đưa thế giới trở lại quỹ đạo an toàn?

Tại tọa đàm, các học giả quốc tế cùng phân tích những điểm nghẽn lớn nhất của tiến trình chuyển đổi xanh và đồng thời đưa ra các hướng tiếp cận chiến lược. Một trong những thông điệp nổi bật được nhấn mạnh là khả năng của khoa học mô phỏng và công nghệ số trong việc nâng cấp hiểu biết về hệ thống Trái đất. Mô hình “Bản sao kỹ thuật số của hệ thống Trái đất” – kết hợp dữ liệu vệ tinh, cảm biến thông minh và mô phỏng đa tỷ lệ – được đánh giá là công cụ then chốt để đánh giá rủi ro khí hậu, tối ưu hóa quy hoạch và thiết kế chính sách thích ứng.

Cùng với cảnh báo dựa trên số liệu khoa học, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo trong việc thay đổi cấu trúc năng lượng toàn cầu. Sự sụt giảm sâu của chi phí năng lượng mặt trời và gió đang tạo ra bước ngoặt lớn, đưa năng lượng tái tạo trở thành lựa chọn kinh tế cạnh tranh mà không cần trợ cấp. Đặc biệt, các mô hình thành công từ nhiều quốc gia cho thấy mục tiêu năng lượng sạch hoàn toàn có thể đạt trước thời hạn nếu đi kèm chính sách đúng và hệ sinh thái đổi mới mạnh.

Nhiều giải pháp được đưa ra để tăng tốc chuyển đổi, từ hiện đại hóa lưới điện, tích hợp hệ thống lưu trữ, đến mở rộng sản xuất vật liệu mới trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Các chuyên gia cho rằng sự công bằng trong chuyển dịch năng lượng là yếu tố không thể thiếu, nhất là khi gánh nặng biến đổi khí hậu đang đặt nặng lên những cộng đồng ít đóng góp vào phát thải.

Ở khía cạnh doanh nghiệp, tọa đàm nhấn mạnh tinh thần đổi mới liên tục là nền tảng của phát triển bền vững. Thay đổi tư duy vật liệu, áp dụng nguyên liệu tái chế và tái tạo, cùng với tối ưu hóa quy trình sản xuất bằng năng lượng sạch được xem là các hướng đi cần thiết cho những doanh nghiệp mong muốn giảm tác động môi trường mà vẫn duy trì hiệu quả kinh tế. Một trường hợp điển hình được nêu ra là việc thay thế vật liệu plastic trong sản phẩm bọc hàng hóa bằng vật liệu hoàn toàn từ giấy tái chế, giải pháp vừa giảm phát thải vừa tái định nghĩa cách ngành công nghiệp đóng gói vận hành.

Không chỉ bàn về công nghệ, tọa đàm cũng tập trung vào vấn đề “khép khoảng cách hành động” - thách thức lớn khi nhiều quốc gia có cam kết mạnh nhưng triển khai chậm. Các học giả cho rằng, chìa khóa nằm ở việc xây dựng hạ tầng phù hợp, xác lập cơ chế khuyến khích đầu tư tư nhân, đồng thời đẩy mạnh giáo dục và truyền thông để thúc đẩy sự tham gia của người dân. Bởi thực tế cho thấy gần một nửa dân số vẫn cảm nhận khoa học chưa ảnh hưởng đến đời sống hằng ngày, một rào cản lớn đối với sáng kiến xanh.

Tương lai của các ngành khó giảm phát thải như hàng không cũng được đặt lên bàn thảo luận. Nhiên liệu hàng không bền vững sản xuất từ ánh sáng mặt trời và không khí được đánh giá là hướng đi nhiều triển vọng, đáp ứng yêu cầu trung hòa carbon mà không phụ thuộc nguồn năng lượng hóa thạch. Các công nghệ tách nước và CO₂, sản xuất khí tổng hợp và tổng hợp nhiên liệu phản lực đang tiến gần hơn tới giai đoạn thương mại hóa, mở ra kỳ vọng thay đổi căn bản ngành hàng không trong dài hạn.

Bên cạnh các xu hướng toàn cầu, tọa đàm cũng gợi mở nhiều hướng tiếp cận cho Việt Nam. Việc tăng cường năng lực quan trắc, phân tích dữ liệu khí hậu và đưa yếu tố biến đổi khí hậu vào quy hoạch phát triển là điều được các nhà khoa học nhấn mạnh. Đồng thời, phát triển các mô hình thử nghiệm nhỏ – nhưng có tác động lớn được xem là con đường phù hợp để Việt Nam từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới xanh, trước khi mở rộng thành những chương trình quy mô quốc gia.

Các chuyên gia cũng đề xuất Việt Nam quan tâm hơn đến chiến lược đào tạo nguồn nhân lực cho đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong bối cảnh thế giới học thuật và thế giới sản xuất cần có nhiều cầu nối hơn. Việc nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong tiếp cận công nghệ, đầu tư nghiên cứu và tham gia chuỗi giá trị năng lượng sạch cũng được xem là điều kiện quan trọng để cải thiện sức chống chịu khí hậu.

Khép lại chuỗi “Khoa học vì cuộc sống”, tọa đàm “Khoa học và Đổi mới sáng tạo vì tương lai bền vững” mang đến một thông điệp xuyên suốt: Tương lai xanh không chỉ dựa vào công nghệ mà đòi hỏi ý chí chính trị, sự hợp tác đa bên và khả năng đổi mới liên tục. Khi khoa học được đặt ở trung tâm của hoạch định phát triển, các quốc gia sẽ có cơ hội xây dựng một mô hình tăng trưởng mới – vừa bảo vệ môi trường, vừa tạo động lực kinh tế, vừa bảo đảm an toàn cho các thế hệ tương lai.