Khi cuộc đua của các công ty chứng khoán không còn chỉ là môi giới

Nguồn thu từ hoạt động môi giới giảm dần tỷ trọng

Báo cáo “Tâm điểm ngành chứng khoán Việt Nam” do FiinRatings mới phát hành cho thấy, những năm gần đây, cơ cấu hoạt động của các công ty chứng khoán có nhiều thay đổi khi nguồn thu từ hoạt động môi giới dần giảm tỷ trọng, trong khi các hoạt động liên quan đến tín dụng, đặc biệt là cho vay ký quỹ (margin), ngày càng đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu doanh thu.

Theo số liệu thống kê, tổng dư nợ cho vay ký quỹ toàn thị trường đạt khoảng 412,6 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2025, tương đương quy mô dư nợ tín dụng của một ngân hàng thuộc nhóm 10 ngân hàng thương mại cổ phần lớn nhất hệ thống.

Trong đó, thị phần cho vay ký quỹ ngày càng tập trung vào nhóm công ty chứng khoán có ngân hàng thương mại nội địa hậu thuẫn. Tỷ trọng dư nợ của nhóm này tăng từ 24% năm 2019 lên gần 37% trong giai đoạn năm 2025 đến hết quý I-2026.

Theo số liệu thống kê, tốc độ mở rộng dư nợ cho vay của nhóm công ty này đã vượt nhóm công ty chứng khoán có vốn nước ngoài cũng như các công ty hoạt động độc lập trên thị trường.

Cùng với sự gia tăng quy mô cho vay, khoảng cách về chi phí huy động vốn giữa các nhóm công ty chứng khoán đã thu hẹp đáng kể nhờ việc đa dạng hóa các kênh huy động như vay bán buôn, phát hành trái phiếu và các giao dịch mua bán lại.

Trong bối cảnh đó, số liệu thống kê cho thấy, nhóm công ty chứng khoán có ngân hàng hậu thuẫn tiếp tục duy trì mức lợi suất cho vay ký quỹ thuộc nhóm cao của thị trường.

Nhóm doanh nghiệp này đồng thời sở hữu tệp khách hàng hình thành từ hệ sinh thái ngân hàng và hoạt động quản lý tài sản, qua đó tạo nguồn khách hàng cho hoạt động cho vay ký quỹ cũng như các dịch vụ tài chính khác.

Sự thay đổi về cơ cấu doanh thu cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của hoạt động tín dụng trong hoạt động kinh doanh của các công ty chứng khoán, thay cho nguồn thu phụ thuộc chủ yếu vào phí môi giới như giai đoạn trước.

Một nhóm công ty chứng khoán nắm giữ 65 nghìn tỷ đồng trái phiếu

Hiện, danh mục các công ty chứng khoán có sự hậu thuẫn của các ngân hàng chiếm tỷ lệ khá lớn. Có thể kể đến một số cái tên như CTCP Chứng khoán Kỹ Thương, CTCP Chứng khoán VPBank, Chứng khoán ACB, Chứng khoán MB, Chứng khoán Liên Việt, Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội SHS, Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam, CTCP Chứng khoán Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, Chứng khoán Tiên Phong, Chứng khoán Ngân hàng Công thương Việt Nam, Chứng khoán HD, Chứng khoán An Bình, Chứng khoán Agribank.

Theo số liệu thống kê của FiinRatings, nhóm công ty chứng khoán có ngân hàng hậu thuẫn cũng là nhóm ghi nhận quy mô tăng vốn chủ sở hữu và dư nợ vay lớn nhất trên thị trường.

Việc liên tiếp tăng vốn và mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn vay tạo điều kiện để các doanh nghiệp này mở rộng bảng cân đối kế toán trong bối cảnh các quy định mới, trong đó có Thông tư 102, đưa ra các yêu cầu chặt chẽ hơn về hệ số rủi ro và vốn khả dụng.

Mức độ nắm giữ trái phiếu ở các công ty chứng khoán đã tăng gần gấp đôi trong giai đoạn 2020- 2025, với giá trị tuyệt đối của danh mục tăng từ 50-145% trên tất cả các nhóm công ty chứng khoán.

Trong đó, đến cuối năm 2025, nhóm công ty chứng khoán có hậu thuẫn bởi ngân hàng nội địa nắm giữ danh mục trái phiếu khoảng 65 nghìn tỷ đồng, tương đương 41,1% vốn chủ sở hữu. Danh mục bao gồm trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu của các tổ chức tín dụng. Nhóm này có khả năng hấp thụ rủi ro tốt hơn nhờ nền tảng vốn lớn, nguồn vốn đa dạng và vai trò đáng kể trong hoạt động thu xếp, phân phối trái phiếu.

Nhóm công ty chứng khoán có vốn ngoại thiểu số ghi nhận tỷ lệ danh mục trái phiếu trên vốn chủ sở hữu cao nhất trong phần lớn giai đoạn 2020-2025, đồng thời sở hữu quy mô danh mục lớn thứ hai ngành. Việc kết hợp giữa quy mô danh mục lớn và tỷ lệ trái phiếu trên vốn chủ sở hữu cao khiến nhóm này nhạy cảm hơn với rủi ro tín dụng, sự thay đổi giá trị danh mục và điều kiện tái cấp vốn của tổ chức phát hành.

Nhóm công ty chứng khoán liên kết ngân hàng nội địa ghi nhận mức tăng tỷ trọng trái phiếu nhanh nhất trong các nhóm công ty chứng khoán nội địa, với tỷ lệ danh mục trái phiếu trên vốn chủ sở hữu tiệm cận các nhóm dẫn đầu vào năm 2025. Trong bối cảnh quy mô vốn còn hạn chế, việc mở rộng danh mục nhanh có thể làm gia tăng áp lực khi thị trường xuất hiện các sự kiện, diễn biến bất lợi.

Nhóm công ty chứng khoán do nước ngoài kiểm soát tiếp tục duy trì tỷ trọng và quy mô danh mục trái phiếu thấp nhất ngành. Điều này phù hợp với chiến lược đầu tư thận trọng và giúp hạn chế tác động từ biến động của thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Nhóm các công ty chứng khoán khác duy trì mức độ tập trung trái phiếu tương đối thấp so với vốn chủ, dù danh mục tăng trưởng khá nhanh từ nền thấp. Tuy nhiên, quy mô vốn nhỏ hơn và khả năng có sự tập trung vào một số tổ chức phát hành có thể khiến tác động của các sự kiện tín dụng bất lợi trở nên đáng kể hơn so với các công ty chứng khoán quy mô lớn.

Ngoài ra, nhóm công ty chứng khoán có ngân hàng hậu thuẫn duy trì mức xếp hạng tín nhiệm thuộc nhóm cao của ngành. Trong khi đó, các công ty chứng khoán quy mô nhỏ tiếp tục huy động thêm nguồn vốn để đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn tài chính mới.

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán tiếp tục thay đổi về cơ cấu hoạt động, nhóm công ty chứng khoán có ngân hàng hậu thuẫn đang gia tăng tỷ trọng trong hoạt động cho vay ký quỹ, mở rộng quy mô nguồn vốn và tăng hiện diện ở phân khúc khách hàng tổ chức. Những diễn biến này phản ánh xu hướng tập trung thị phần của nhóm doanh nghiệp có lợi thế về nguồn vốn và hệ sinh thái khách hàng trong giai đoạn từ năm 2025 đến quý I-2026.