Khi ánh nắng bị “thần thánh hóa” thành phương thuốc chữa bệnh

Từ thói quen dưỡng sinh đến những quan niệm sai lệch

Tìm kiếm từ khóa “phơi nắng chữa bệnh” trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp nhiều video chia sẻ kinh nghiệm tắm nắng mỗi ngày nhằm bổ sung vitamin D, cải thiện xương khớp, tăng sức đề kháng. Tài khoản Nguyễn Thế chia sẻ: “Tắm nắng là một trong vài thói quen mỗi ngày của mình. Vì mình không sợ đen da, chỉ lo thiếu Vitamin D”.

Anh Nguyễn Quang Hùng (54 tuổi, phường Bồ Đề) cũng thường xuyên kết hợp tắm biển với phơi nắng. “Vài tháng tôi lại vào Đà Nẵng, Nha Trang một tuần chỉ để tắm biển và tắm nắng. Tôi thấy tắm nắng không chỉ làm cho tôi có làn da nâu đẹp mà còn tốt cho sức khỏe”, anh Hùng chia sẻ. Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hạnh (58 tuổi, phường Cầu Giấy, Hà Nội) duy trì thói quen đi bộ dưới nắng buổi sáng để cải thiện sức khỏe xương khớp, song cho rằng việc tiếp xúc với ánh nắng cần có mức độ.

Thực tế, ánh nắng có những lợi ích nhất định nhưng không phải “phương thuốc” có thể điều trị mọi bệnh lý. TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam cho biết, ánh nắng mặt trời giúp da tổng hợp vitamin D. Đây là vitamin cần thiết để cơ thể hấp thu canxi, phospho, duy trì sức khỏe xương và chức năng cơ. Tuy nhiên, khả năng tổng hợp vitamin D phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cường độ tia UVB, thời điểm tiếp xúc, mùa, màu da và tuổi tác.

Cần phân biệt rõ lợi ích của ánh sáng tự nhiên với những tuyên bố về khả năng chữa bệnh. Ánh sáng tự nhiên có thể góp phần điều hòa nhịp sinh học, hỗ trợ giấc ngủ; vitamin D tham gia duy trì chức năng miễn dịch. Tuy nhiên, những tác động này không đồng nghĩa với việc phơi nắng có thể chữa mất ngủ, đau xương khớp hay giúp cơ thể thải độc như một số nội dung trên mạng xã hội quảng bá.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tia UVB giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, cần thiết cho sức khỏe xương và hệ cơ. Tuy nhiên, tổ chức này cũng khuyến cáo cần áp dụng các biện pháp bảo vệ khi chỉ số UV từ mức 3 trở lên, đặc biệt hạn chế tiếp xúc với ánh nắng vào thời điểm giữa trưa.

Điều này cho thấy, lợi ích của vitamin D không thể được sử dụng làm lý do để khuyến khích mọi người chủ động phơi nắng kéo dài. Việc tiếp xúc với ánh nắng cần được cân nhắc dựa trên cả nhu cầu của cơ thể và nguy cơ từ tia cực tím.

Đáng chú ý, tiếp xúc quá mức với tia UV tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với làn da. BS Trần Tháp Long, Phòng khám chuyên khoa da liễu Jade cho biết, trong ánh nắng có ba loại tia cực tím chính gồm UVA, UVB và UVC. Trong đó, UVA chiếm khoảng 95% lượng bức xạ UV chiếu xuống mặt đất, có khả năng xuyên sâu vào da, góp phần gây sạm da, tàn nhang, phá hủy collagen và thúc đẩy quá trình lão hóa. Tia UVB vừa kích thích tổng hợp vitamin D, vừa có thể gây cháy nắng, đỏ rát, bong tróc và tổn thương tế bào da. Tiếp xúc quá mức với tia này làm tăng nguy cơ ung thư da.

Hiểu đúng lợi ích, tránh biến phơi nắng thành phương pháp điều trị

Nhiều người cho rằng chỉ cần chọn đúng khung giờ và thời lượng, phơi nắng có thể giúp cơ thể tổng hợp vitamin D mà không gây hại cho da. Tuy nhiên, theo BS Trần Tháp Long, thời điểm tiếp xúc với ánh nắng cần được cân nhắc dựa trên khu vực địa lý, mùa và điều kiện thời tiết.

Tại miền Bắc, vào mùa hè, người dân nên ưu tiên hoạt động ngoài trời trước 10 giờ hoặc sau 15 giờ. Một số khuyến nghị đề cập thời lượng phơi nắng khoảng 10-15 phút mỗi lần, vài lần trong tuần, nhưng đây không phải công thức chung. Khả năng tổng hợp vitamin D còn phụ thuộc vào màu da, tuổi tác và diện tích da tiếp xúc. Vì vậy, không nên kéo dài thời gian phơi nắng với suy nghĩ càng lâu càng có lợi.

Đặc biệt, người dân cần theo dõi chỉ số UV thay vì chỉ dựa vào cảm giác nắng nóng. Theo WHO, khi chỉ số UV từ mức 3 trở lên, cần chủ động bảo vệ da và mắt; từ mức 8 trở lên, nên hạn chế hoạt động ngoài trời vào giữa trưa và tìm nơi có bóng râm. Do đó, phơi nắng trước 9 giờ hoặc sau 16 giờ cũng không mặc nhiên an toàn.

BS Trần Tháp Long khuyến cáo, khi hoạt động ngoài trời, người dân nên mặc quần áo chống nắng, đội mũ rộng vành, đeo kính râm có khả năng chống UVA, UVB và sử dụng kem chống nắng phổ rộng SPF từ 30 trở lên. Kem chống nắng cần được thoa lại theo hướng dẫn, nhất là sau khi đổ nhiều mồ hôi hoặc tiếp xúc với nước. Đây là biện pháp bảo vệ da, không phải cách để kéo dài thời gian tiếp xúc với ánh nắng.

Từ góc độ y học cổ truyền, BSCKII Nguyễn Thị Phương Thảo, Bệnh viện Châm cứu Trung ương cho biết, ánh nắng được nhìn nhận như một yếu tố tự nhiên có thể hỗ trợ dưỡng sinh, làm ấm cơ thể. Theo lý luận y học cổ truyền, với một số người có biểu hiện hàn chứng, hàn thấp, đau nhức tăng khi gặp lạnh và giảm khi được làm ấm, môi trường ấm áp có thể giúp cải thiện cảm giác đau mỏi, co cứng.

Tuy nhiên, làm ấm cơ thể không đồng nghĩa với điều trị khỏi bệnh. Chưa có cơ sở khoa học đủ mạnh để khẳng định phơi nắng có thể chữa khỏi thoái hóa khớp, thoát vị đĩa đệm, viêm khớp dạng thấp hay các bệnh mạn tính khác. Người có biểu hiện âm hư, nhiệt chứng, đang viêm cấp tính hoặc mắc bệnh tự miễn nhạy cảm với ánh sáng, điển hình như lupus ban đỏ hệ thống, càng cần thận trọng, tránh tự ý phơi nắng với mục đích điều trị.

Vậy làm thế nào để bổ sung vitamin D mà không phải đánh đổi bằng những tổn thương do tia cực tím? Theo TS.BS Trương Hồng Sơn, người dân nên duy trì chế độ ăn đa dạng, tăng cường các thực phẩm như cá béo, lòng đỏ trứng, gan động vật và thực phẩm được tăng cường vitamin D. Người có nguy cơ thiếu hụt nên được nhân viên y tế đánh giá, tư vấn trước khi sử dụng chế phẩm bổ sung, tránh tự ý dùng liều cao.

Ánh nắng vẫn là một phần tự nhiên của đời sống và có những lợi ích nhất định đối với sức khỏe. Tuy nhiên, giữa việc tận dụng ánh sáng tự nhiên một cách hợp lý và coi phơi nắng như một phương pháp điều trị là khoảng cách rất lớn. Vì vậy người dân cần hiểu đúng tình trạng cơ thể mình cũng như phương pháp chăm sóc sức khỏe khoa học và tìm đến tư vấn y tế khi cần thiết.