Khám phá ngôi nhà cổ và câu đối vua ban ở Lại Đà

Men theo những con ngõ lát gạch nghiêng đỏ au, Trưởng thôn Lại Đà Ngô Duy Dũng kể rằng, ngôi làng này đã tồn tại hàng trăm năm bên dòng sông Đuống. Theo tư liệu địa phương, Lại Đà xưa có tên Cối Giang Trang, thuộc vùng Đông Ngàn của xứ Kinh Bắc. Từ vùng lau sậy ngập nước, người dân các dòng họ Vương, Lường, Ngô, Nguyễn đã khai khẩn, dựng làng, tạo nên miền quê trù phú ven sông.

Lại Đà nổi tiếng là vùng đất hiếu học. Đình làng hiện thờ Trạng nguyên Nguyễn Hiền - vị trạng nguyên đầu tiên của nước ta thời Trần. Đây cũng là quê hương của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, niềm tự hào của người dân địa phương.

Điều khiến nhiều du khách ấn tượng nhất là hệ thống đường gạch nghiêng vừa được phục dựng. Những viên gạch đỏ xếp chéo uốn quanh các ngõ nhỏ tạo cảm giác như bước vào một thước phim làng quê Bắc Bộ xưa.

Hiện, thôn có khoảng 18 tuyến đường lát gạch nghiêng cùng hệ thống cổng ngõ được chỉnh trang đồng bộ, tạo diện mạo riêng cho ngôi làng ven đô. Một trong những điểm được nhiều du khách tìm đến là ngôi nhà cổ của ông Ngô Quý Cảnh, năm nay đã 85 tuổi. Nằm sâu trong ngõ xóm 9, căn nhà gỗ gần trăm năm tuổi hiện lên trầm mặc với mái ngói rêu phong, cột gỗ sẫm màu và khoảng sân nhỏ giữ nguyên nếp xưa.

Ngôi nhà được xây dựng từ năm 1929, trải qua nhiều biến động nhưng phần khung gỗ ở mái vẫn gần như nguyên vẹn. “Bom từng rơi gần đây nhưng nhà vẫn còn. Hệ khung, hoành, dui đều làm theo kiểu nêm gỗ ngày xưa”, ông Cảnh kể.

Bên trong ngôi nhà, nhiều đồ vật cổ vẫn được gìn giữ cẩn thận. Nổi bật nhất là đôi câu đối chữ Hán được treo trang trọng ở gian chính. Nội dung được phiên âm là: “Kim thư thừa Đế giản bách niên cương tính vị tiền văn - Dao khôn xuất Nho môn, nhất tiết băng sương năng hậu phúc”. Dịch nghĩa: “Bảng vàng được vua ban, cả trăm năm làng xóm chưa từng nghe thấy bao giờ” và “Người phụ nữ xuất thân gia đình Nho giáo, giữ tiết hạnh thanh cao nên để lại phúc đức cho đời sau”.

Theo ông Cảnh, đây là đôi câu đối do vua Bảo Đại ban tặng cho bà nội ông là cụ Nguyễn Thị Thi. Nội dung câu đối ca ngợi đức hạnh của người phụ nữ xưa: Góa chồng sớm nhưng ở vậy nuôi con ăn học thành tài, sống nền nếp và để lại phúc đức cho con cháu. “Khi đôi câu đối được ban về làng, dân làng mở ăn khao suốt cả tháng”, ông Cảnh kể.

Không gian trong nhà vẫn giữ nguyên lối bài trí truyền thống của gia đình Bắc Bộ với bàn thờ tổ tiên, hoành phi, câu đối cổ và bộ trường kỷ gỗ đã sẫm màu theo năm tháng.

Cùng tham quan ngôi nhà, anh Park Ji-hoon, du khách Hàn Quốc, liên tục ghi lại hình ảnh những con ngõ gạch đỏ và không gian cổ kính. “Tôi thích sự yên bình ở đây. Những con đường gạch đỏ và ngôi nhà gỗ cũ khiến tôi có cảm giác như đang xem một bộ phim cổ”, anh chia sẻ.

Ngoài nhà cổ, Lại Đà còn lưu giữ nhiều di tích như đình làng, chùa Cảnh Phúc và miếu thờ Thánh mẫu Tiên Dung. Trước sân đình, cây bồ đề cổ thụ vẫn tỏa bóng xanh như chứng nhân cho bao thế hệ làng quê ven sông Đuống.

Giữa nhịp sống hiện đại, Lại Đà vẫn giữ được những con đường gạch đỏ, mái nhà cũ và nhịp sống chậm rãi. Một khoảng không gian đủ để người ta tìm lại ký ức về làng quê Bắc Bộ xưa ngay giữa lòng Hà Nội hôm nay...