Khám phá làng nghề thủ công chuyên “dát vàng” trên gỗ tại Hà Nội

Điểm đến giàu bản sắc văn hóa và nghề truyền thống

Nằm ở phía Tây Thủ đô Hà Nội, Sơn Đồng là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, có vị trí địa lý và giao thông thuận lợi. Sau sắp xếp, xã Sơn Đồng có 84 di tích, 14 lễ hội truyền thống, tiêu biểu như lễ hội làng Sơn Đồng, lễ hội đình Phương Viên, lễ hội làng Lại Yên...

Nổi bật trong bức tranh ấy là làng nghề điêu khắc, sơn mỹ nghệ Sơn Đồng – nơi lưu giữ những kỹ thuật chế tác thủ công tinh xảo, gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt. Theo tư liệu và các di tích còn lưu giữ, nghề điêu khắc, thủ công mỹ nghệ tại đây hình thành từ thời Tiền Lê, gắn với vị tướng Đào Trực, người được truyền tụng truyền nghề cho dân làng. Đền Thượng hiện là nơi thờ Tổ nghề, được xếp hạng di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia năm 1986.

Trải qua nhiều thế hệ, những người thợ Sơn Đồng đã tạo nên các sản phẩm có giá trị nghệ thuật, mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc, từ tượng thờ, đồ thờ đến các sản phẩm chạm khắc gỗ, sơn son thếp vàng. Dấu ấn của nghệ nhân Sơn Đồng còn hiện diện tại nhiều công trình văn hóa tiêu biểu của Thủ đô như: Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Khuê Văn Các, đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc, chùa Một Cột...

Theo Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Danh Sơn, điểm nổi bật, khác biệt của nghề thủ công mỹ nghệ Sơn Đồng là mỗi tác phẩm không chỉ đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn chạm khắc mà còn có kỹ thuật sơn son thếp vàng “độc nhất vô nhị”, được truyền từ đời này qua đời khác. Đây chính là sức hút riêng của làng nghề.

Cũng chính sự khác biệt và độc đáo này, ngày 17-1-2026, làng nghề Sơn Đồng được công nhận là “Làng thủ công thế giới về tác phẩm chạm khắc gỗ tâm linh và sơn mài mạ vàng”, trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Danh hiệu này mở ra cơ hội nâng cao vị thế thương hiệu, mở rộng quảng bá sản phẩm và tiếp cận thị trường trong nước, quốc tế.

Tại Hội nghị “Nâng cấp chất lượng dịch vụ và kết nối điểm đến du lịch của xã Sơn Đồng với các doanh nghiệp lữ hành trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2026” diễn ra ngày 22-10, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Đồng Trịnh Văn Khánh cho biết, địa phương xác định làng nghề thủ công mỹ nghệ là lợi thế nổi bật trong định hướng phát triển văn hóa gắn với du lịch.

Hiện, Sơn Đồng đang định hướng phát triển các sản phẩm du lịch kết hợp tham quan di tích, tìm hiểu lịch sử làng nghề, xem trình diễn kỹ thuật chạm khắc, sơn son thếp vàng và trực tiếp tham gia một số công đoạn thủ công đơn giản. Những cơ sở sản xuất có không gian giới thiệu, trưng bày sản phẩm cũng có thể trở thành điểm dừng chân để du khách tìm hiểu, lựa chọn và mua sắm sản phẩm lưu niệm.

Để phát triển du lịch hiệu quả

Tiềm năng và lợi thế đã rõ, song để Sơn Đồng trở thành điểm đến có khả năng đón khách thường xuyên, địa phương vẫn cần giải quyết nhiều hạn chế. Theo UBND xã Sơn Đồng, hệ thống công trình phụ trợ phục vụ du lịch như bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng còn thiếu; đường giao thông trong khu dân cư nhỏ hẹp, cảnh quan, trật tự đô thị và vệ sinh môi trường tại một số khu vực chưa đáp ứng yêu cầu. Hoạt động dịch vụ ăn uống, lưu trú còn hạn chế. Một khó khăn khác là hoạt động tham quan, trải nghiệm tại các cơ sở sản xuất còn mang tính tự phát, đơn lẻ, chưa hình thành chương trình thống nhất. Sự liên kết giữa làng nghề với doanh nghiệp lữ hành và các điểm du lịch khác của Hà Nội còn yếu…

Trưởng phòng Lữ hành, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phan Huy Cường cho rằng, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22-8-2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu đổi mới công tác quản lý, phát triển sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị du lịch. Trong định hướng phát triển du lịch Thủ đô, việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với đổi mới sản phẩm và mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp là những nhiệm vụ quan trọng. Với Sơn Đồng, yêu cầu trước mắt là xây dựng các chương trình tham quan có nội dung, lịch trình và chất lượng ổn định, phù hợp với nhu cầu của từng nhóm khách.

“Hiến kế” cho phát triển du lịch Sơn Đồng, TS. Phùng Quang Thắng, Phó Chủ tịch Thường trực Liên chi hội Lữ hành Việt Nam, đề xuất việc có thể làm ngay là cung cấp tư liệu và xây dựng bài thuyết minh chuẩn với các mức độ chuyên sâu phù hợp để doanh nghiệp, hướng dẫn viên nghiên cứu. Đồng thời, cần có bản đồ số du lịch của xã, kết nối với thành phố, giúp khách xác định điểm đến và chủ động di chuyển. TS. Phùng Quang Thắng đặc biệt lưu ý việc giữ không gian sản xuất trong nhà dân để tăng trải nghiệm cho du khách.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Trương Ngọc Anh, Giám đốc AA Hospitality, đề xuất xã cần khảo sát, xây dựng đề án phát triển du lịch toàn xã sau sáp nhập. Việc lựa chọn bản sắc, sản phẩm và quy hoạch cần dựa trên hạ tầng, khả năng đón khách. Đồng thời, từ đặc trưng mỹ nghệ dát vàng, địa phương có thể nghiên cứu ẩm thực dát vàng để mở rộng nhóm khách. Cách tiếp cận nên bắt đầu bằng những điểm đến, sản phẩm nhỏ nhưng tinh tế, tinh xảo, tạo ấn tượng.

Còn ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, đề xuất các cơ sở sản xuất cần phối hợp với doanh nghiệp lữ hành thiết kế tour, cho khách thực hành những công đoạn phù hợp, tạo thêm nguồn thu. Ngoài ra, ông Đạt cũng cho rằng xã cần nghiên cứu thị trường để phát triển sản phẩm nhỏ gọn, có tính ứng dụng, phù hợp làm quà, trang trí và hướng tới xuất khẩu; bồi dưỡng nghiệp vụ thuyết minh, hình thành đầu mối thông tin hỗ trợ du khách, doanh nghiệp. Hiệp hội sẵn sàng phối hợp truyền thông, xây dựng sản phẩm, đưa Sơn Đồng trở thành điểm đến du lịch làng nghề đặc trưng của Hà Nội.

Phát triển du lịch làng nghề không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền hay riêng ngành du lịch mà cần sự tham gia chủ động của nghệ nhân, hộ sản xuất, hiệp hội làng nghề và doanh nghiệp lữ hành. Với những giá trị văn hóa đặc sắc cùng lợi thế về đội ngũ nghệ nhân và hệ thống di tích, Sơn Đồng có cơ sở để từng bước hình thành điểm đến trải nghiệm nghề truyền thống của Hà Nội. Khi các nguồn lực được kết nối, sản phẩm được tổ chức chuyên nghiệp và chất lượng phục vụ được nâng cao, du lịch sẽ trở thành hướng phát triển bổ trợ hiệu quả cho sản xuất làng nghề, góp phần quảng bá bản sắc văn hóa địa phương, tạo sinh kế và nâng cao đời sống người dân.