Khai thác tăng trưởng từ doanh nghiệp nhà nước

Vai trò quan trọng trong nền kinh tế

Hiện nay, DNNN nắm giữ nhiều nguồn lực quan trọng của quốc gia trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, hạ tầng, viễn thông, tài chính, vận tải, khai khoáng và quốc phòng, an ninh. Theo Bộ Tài chính, mặc dù chỉ có khoảng 695 DN (đến cuối năm 2025) nhưng khu vực này đang quản lý tổng tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu hơn 2,02 triệu tỷ đồng; năm 2025 đạt doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế khoảng 261.000 tỷ đồng. 100 DNNN có số nộp ngân sách lớn nhất đã đóng góp 425.800 tỷ đồng trong năm 2025, tương đương khoảng 16% tổng thu ngân sách quốc gia. Trong đó, khối DNNN như PetroVietnam, Viettel, EVN… chiếm tỷ trọng cao trong việc đóng góp nguồn thu ổn định cho ngân sách quốc gia. Những con số này cho thấy quy mô nguồn lực đáng kể của khu vực DNNN trong nền kinh tế.

Vai trò của DNNN đã được Chính phủ, chỉ rõ “xác định rõ nhiệm vụ và sứ mệnh của DNNN là thúc đẩy cho nền kinh tế nước ta phát triển nhanh, mạnh mẽ hơn nữa nhưng phải bền vững, góp phần thực hiện mục tiêu chiến lược 100 năm (phấn đấu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; tới năm 2045 là nước phát triển, thu nhập cao.

Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ Quốc gia, quy mô nguồn lực rất lớn, nhưng vốn và tài sản chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành năng lực đầu tư, dự án mới và sức lan tỏa. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao, kinh tế nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy “nắm giữ nguồn lực” sang phát huy năng lực dẫn dắt, kiến tạo và tạo động lực tăng trưởng mới.

Theo TS. Cấn Văn Lực, cần tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn của khu vực kinh tế nhà nước, đặc biệt là DNNN. Một trong những yêu cầu quan trọng là tiếp tục hoàn thiện thể chế, phân định rõ chức năng sở hữu, quản lý nhà nước, nhiệm vụ chính trị và hoạt động kinh doanh; đồng thời xử lý tình trạng thất thoát, lãng phí, tiêu cực và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn lực kinh tế nhà nước.

Phát huy vai trò dẫn dắt và tạo độ lan tỏa

Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026 của Bộ Tài chính, công tác phát triển DNNN tiếp tục được triển khai đồng bộ cả về hoàn thiện thể chế, quản lý vốn nhà nước và nâng cao hiệu quả hoạt động của DN.

DNNN liên tục được cơ cấu lại, giảm mạnh về số lượng. Bộ Tài chính triển khai đồng thời 9 đề án thuộc thẩm quyền Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và 3 đề án thuộc thẩm quyền Bộ Tài chính liên quan đến cơ chế quản lý tài chính, cơ cấu lại DN và chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập thành DN. Cùng với đó, Bộ đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo giao chỉ tiêu tăng trưởng giai đoạn 2026-2030 và năm 2026 đối với DNNN. Đến nay, 100% bộ, cơ quan ngang bộ và hơn 80% địa phương đã hoàn thành việc báo cáo giao mục tiêu tăng trưởng.

Các chuyên gia cho rằng, DNNN cần tiếp tục phát triển trong những ngành then chốt như năng lượng, logistics, tài chính - ngân hàng, công nghệ, viễn thông, hạ tầng số và khoáng sản chiến lược. Đây là những lĩnh vực có tính nền tảng và khả năng tạo tác động lan tỏa lớn tới các khu vực khác của nền kinh tế. Một yêu cầu khác được đặt ra là DNNN cần trở thành lực lượng thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thay vì chỉ tập trung vào hoạt động sản xuất, kinh doanh truyền thống.

TS. Nguyễn Văn Trúc, Cục Khởi nghiệp - DN công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng DNNN không nên làm thay hay bao cấp, mà cần góp phần tạo thị trường công nghệ, giảm rủi ro ban đầu và mở đường cho khu vực tư nhân tham gia. Theo đó, DNNN có thể đóng vai trò “khách hàng đầu tiên”, tạo địa điểm thử nghiệm, hợp đồng ban đầu và uy tín để các công nghệ mới được kiểm chứng, hoàn thiện và nhân rộng.

Cách tiếp cận này cho thấy vai trò dẫn dắt của DNNN trong giai đoạn mới không nằm ở việc làm thay khu vực tư nhân, mà ở khả năng mở đường, chia sẻ rủi ro và tạo điều kiện để các nguồn lực xã hội cùng tham gia.

Tại hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng DN vào tháng 7 vừa qua, Chủ tịch Tập đoàn Công nghiệp năng lượng Việt Nam (PetroVietnam) Lê Ngọc Sơn kiến nghị Chính phủ sớm trình Quốc hội thông qua Luật Dầu khí, hoàn thiện Luật Điện lực theo hướng đồng bộ, khả thi. Tổ chức quản lý phát triển điện gió ngoài khơi theo mô hình tương đồng với quản lý hoạt động dầu khí ngoài khơi; xác định rõ cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm.

Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel Tào Đức Thắng đề nghị Chính phủ sớm ban hành danh mục DNNN để phát huy vai trò dẫn dắt về công nghệ, phát triển chuỗi cung ứng trong nước, mở rộng thị trường quốc tế. Từ đó làm chủ các công nghệ chiến lược, tạo ra các sản phẩm, tham gia các dự án trọng điểm quốc gia; Có giải pháp phát huy vai trò của DNNN với tư cách là người mua lớn, người đặt hàng lớn để tạo ra thị trường cho DN trong nước…

Năm 2026, Bộ Tài chính sẽ trình Chính phủ một danh mục có thể định hình lại cục diện khu vực DNNN trong nhiều năm tới: Danh mục DNNN mạnh, quy mô lớn. Đồng thời triển khai kế hoạch giám sát trực tiếp đối với cơ quan đại diện chủ sở hữu trong hoạt động quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại DN theo Quyết định số 854/QĐ-BTC ngày 7-4-2026. Bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển DNNN (Bộ Tài chính) cho biết, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục chỉ đạo các tập đoàn, tổng công ty nhà nước quyết tâm hoàn thành các chỉ tiêu tăng trưởng được giao; đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm quốc gia; phát huy vai trò lực lượng chủ lực trong bảo đảm an ninh năng lượng, ổn định các thị trường thiết yếu và đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số theo định hướng của Chính phủ.