Khả năng thích nghi - "Tấm hộ chiếu" của sinh viên trong thời đại số

Trường học và sinh viên cùng chuyển mình

Mới đây, tại Đại học Công nghiệp Hà Nội đã diễn ra cuộc thi PRO CEO 2026 với chủ đề “Quản trị trong kỷ nguyên AI”. Không còn là những bài thi lý thuyết đơn thuần, cuộc thi đặt sinh viên vào các tình huống quản trị thực tiễn, yêu cầu xây dựng chiến lược phát triển doanh nghiệp trong bối cảnh AI đang làm thay đổi cách vận hành của thị trường.

Các đội thi không chỉ trình bày dự án kinh doanh mà còn trực tiếp tham gia tranh biện với hai luồng quan điểm “Đồng ý” và “Không đồng ý” về tư duy quản trị trong thời đại AI. Từ lập luận, phản biện đến cách xử lý tình huống, tất cả đều đòi hỏi khả năng tư duy đa chiều và ứng biến linh hoạt - những kỹ năng ngày càng quan trọng với sinh viên hiện nay.

Theo TS. Trương Thanh Hằng - Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế, Đại học Công nghiệp Hà Nội, thông qua cuộc thi, nhà trường mong muốn tạo ra một thế hệ sinh viên biết làm chủ công nghệ để dẫn dắt tương lai. Không chỉ học kiến thức chuyên môn, sinh viên cần được va chạm với thực tế, kết nối với doanh nghiệp và rèn luyện khả năng giải quyết vấn đề trong môi trường liên tục biến động.

Sự thay đổi ấy cho thấy nhiều trường đại học hiện nay đang dần chuyển từ mô hình đào tạo thiên về truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực thực tiễn, tư duy đổi mới và khả năng thích nghi cho người học.

Không chỉ các trường đại học thay đổi, chính sinh viên cũng đang chủ động “xoay mình” để tìm kiếm hướng đi phù hợp trong một thế giới không còn nhiều lộ trình cố định.

Sau ba mùa tổ chức liên tiếp, TEDx VinUniversity 2026 - sự kiện do các bạn sinh viên Đại học VinUni tổ chức đã trở thành một không gian để người trẻ kết nối, trao đổi ý tưởng và khám phá những giới hạn mới của bản thân. Năm nay, với chủ đề “The Limitless Decade” và có sự tham gia chia sẻ của nhiều diễn giả nổi tiếng, chương trình khuyến khích thế hệ trẻ nhận ra rằng những giới hạn tưởng chừng không thể vượt qua đều có thể bị phá bỏ nếu có tư duy đúng đắn và tinh thần dấn thân. Theo Trưởng ban tổ chức Đặng Quang Uyên Khanh, trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức để hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, người trẻ cần đóng vai trò là lực lượng thúc đẩy đổi mới và sáng tạo. Những hoạt động như TEDx không chỉ giúp sinh viên tiếp nhận ý tưởng mới mà còn tạo động lực để họ chủ động kiến tạo cơ hội cho chính mình và cộng đồng xung quanh.

Đồng quan điểm về sự thay đổi tư duy của người trẻ hiện nay, ông Bùi Quý Phong - chuyên gia quản trị chiến lược, marketing và thương hiệu trải nghiệm cho rằng AI không còn đơn thuần là một công nghệ mới mà đang thay đổi hoàn toàn cách con người học tập, làm việc và vận hành cuộc sống. Vì thế, người trẻ không thể đứng ngoài làn sóng này.

Tuy nhiên, theo ông Phong, AI dù phát triển đến đâu cũng chỉ là công cụ dự đoán dựa trên dữ liệu có sẵn, còn tư duy và khả năng suy đoán của con người mới là yếu tố quyết định. Điều khác biệt của thế hệ trẻ hiện nay là dám trải nghiệm nhiều hơn, sẵn sàng thử sức ở nhiều lĩnh vực thay vì đi theo một lộ trình cố định như trước.

Ông Bùi Quý Phong nhắc tới khái niệm quen thuộc trong giới khởi nghiệp: “Fail Fast, Fail Cheap, Win Big” – thất bại nhanh, thất bại với chi phí thấp để tìm ra cơ hội lớn hơn. Theo ông, người trẻ hiện nay cần học cách thử nghiệm, trải nghiệm và liên tục điều chỉnh bản thân thay vì chỉ chọn một con đường an toàn rồi gắn bó cả đời. Quan trọng hơn, việc chọn nghề không nên chỉ dựa trên mức lương hay xu hướng thị trường. Điều cốt lõi vẫn là sự phù hợp với năng lực, đam mê và giá trị cá nhân của mỗi người.

Trong thời đại số, khi tri thức có thể được tìm thấy chỉ bằng vài cú nhấp chuột, việc “biết nhiều” không còn là lợi thế tuyệt đối. Điều quan trọng hơn là khả năng hiểu vấn đề, kết nối thông tin và đặt ra những câu hỏi đúng.

Từ học kiến thức đến học cách thích nghi

Theo doanh nhân Đỗ Hoài Nam - Đồng sáng lập Emotiv Systems tại Silicon Valley và UPGen, giáo dục đại học hiện nay cần thực hiện một cuộc chuyển đổi mạnh mẽ: Từ đào tạo những người giỏi ghi nhớ sang phát triển năng lực thích nghi và khả năng tìm ra hướng đi riêng cho mỗi cá nhân.

Ông cho rằng trong bối cảnh AI có thể tổng hợp thông tin nhanh hơn con người, giá trị cốt lõi của sinh viên nằm ở tư duy độc lập, khả năng nhìn ra “khe hở” trong tri thức và biết sử dụng công cụ để tạo ra giá trị cho xã hội.

Một trong những kỹ năng quan trọng nhất của người trẻ hiện nay chính là khả năng đặt câu hỏi đúng. Bởi trong thế giới đầy biến động, người thành công không hẳn là người có sẵn nhiều đáp án nhất, mà là người biết mình cần tìm điều gì, cần kết nối với ai và cần giải quyết vấn đề nào.

Đi cùng với đó là việc xây dựng “sense of purpose” – hiểu rõ mục tiêu sống và định hướng phát triển của bản thân. Đây được xem là yếu tố giúp nhiều sinh viên tránh rơi vào trạng thái mất phương hướng giữa vô vàn lựa chọn của thời đại số.

Đồng quan điểm, ông Bùi Quý Phong cho rằng, AI không biết xấu hổ nên nó có thể thử hàng triệu lần để tìm ra đáp án. Còn con người thì thường sợ sai, sợ thất bại nên tự giới hạn chính mình. Vì thế, người trẻ cần chủ động tham gia các cộng đồng học tập, hoạt động xã hội hay môi trường nghề nghiệp để tìm kiếm lời khuyên, mở rộng góc nhìn và gặp gỡ những người cùng chí hướng. Đây không chỉ là nơi tạo ra cơ hội nghề nghiệp mà còn giúp mỗi cá nhân hiểu mình hơn thông qua sự tương tác và phản hồi từ cộng đồng.

"Việc xây dựng hình ảnh cá nhân cũng cần được bắt đầu từ sớm, ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Không chỉ trên mạng xã hội mà cả trong đời sống thực, sự chuyên nghiệp, thái độ cầu tiến và khả năng kết nối sẽ trở thành “tài sản” quan trọng giúp sinh viên tạo dựng cơ hội cho tương lai", ông Phong cho hay.