Houthis và thế cờ mới ở Biển Đỏ

Nếu các bước tiến này được củng cố, Houthis không chỉ mở rộng đáng kể phạm vi kiểm soát dọc bờ biển phía Tây Yemen, mà còn tiến sát và gia tăng khả năng gây sức ép đối với một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới: Eo biển Bab al-Mandab.

Điều đáng lo nằm ở vị trí chiến lược của Mocha và Perim. Mocha nằm cách eo biển Bab al-Mandab khoảng 80km, trong khi đảo Perim nằm giữa eo biển, chia tuyến hàng hải qua khu vực thành hai luồng.

Bab al-Mandab là cửa ngõ phía Nam của Biển Đỏ, nối Vịnh Aden và Ấn Độ Dương với Biển Đỏ, qua đó kết nối với Địa Trung Hải thông qua kênh đào Suez. Đây là tuyến hàng hải quan trọng đối với vận chuyển dầu mỏ, khí đốt và hàng hóa giữa châu Á, Trung Đông và châu Âu.

Nếu Mocha tạo cho Houthis một bàn đạp trên đất liền, thì Perim lại đem đến vị trí có giá trị đặc biệt để quan sát và gây sức ép lên tàu thuyền qua eo biển.

Việc kiểm soát hai địa bàn này không chỉ mở rộng ảnh hưởng của Houthis tại Yemen mà còn làm gia tăng rủi ro đối với một mắt xích quan trọng của thương mại và năng lượng toàn cầu.

Bởi Bab al-Mandab là cửa ngõ phía Nam của Biển Đỏ, bất ổn tại đây có thể nhanh chóng trở thành vấn đề của cả khu vực, thậm chí tác động trực tiếp tới các tuyến hàng hải và dòng chảy năng lượng quốc tế. Chỉ cần các hãng vận tải phải tính đến khả năng tàu bị tấn công, chi phí bảo hiểm tăng hoặc phải chuyển hướng đã có thể tác động đáng kể tới chuỗi cung ứng và thị trường năng lượng toàn cầu.

Đây chính là ý nghĩa chiến lược của việc Houthi tiến xuống phía Nam dọc bờ biển Yemen. Trong nhiều năm, lực lượng này đã chứng minh khả năng sử dụng tên lửa và máy bay không người lái để đe dọa tàu thuyền cũng như các mục tiêu năng lượng trong khu vực. Nếu những năng lực đó được đặt trong một không gian địa lý thuận lợi hơn, khả năng gây sức ép lên Bab al-Mandab sẽ trở nên đáng kể hơn.

Với Saudi Arabia, đây là một đòn giáng mạnh, khi làm gia tăng nguy cơ Houthis siết chặt kiểm soát tuyến hàng hải qua Bab al-Mandab. Riyadh không chỉ phải đối mặt với một đối thủ có khả năng tấn công từ Yemen, mà còn chứng kiến lực lượng này tiến gần hơn tới tuyến hàng hải có ý nghĩa quan trọng đối với thương mại và xuất khẩu năng lượng của khu vực. Trong bối cảnh eo biển Hormuz cũng đang chịu sức ép, tầm quan trọng của Bab al-Mandab càng được đẩy lên cao.

Hai eo biển nằm ở hai đầu bán đảo Arab nhưng có mối liên hệ chiến lược chặt chẽ. Hormuz là cửa ngõ của Vịnh Ba Tư, trong khi Bab al-Mandab là cửa ngõ phía Nam của Biển Đỏ. Trong trường hợp các lực lượng thân Iran đồng thời có khả năng gây sức ép tại cả hai khu vực, Tehran sẽ có thêm một công cụ đáng kể để tác động tới hoạt động vận tải năng lượng và tính toán chiến lược của Mỹ cùng các đồng minh.

Điều đó không có nghĩa Houthis đã có thể kiểm soát tuyệt đối Bab al-Mandab. Khoảng cách giữa việc chiếm một hòn đảo và duy trì quyền kiểm soát một tuyến hàng hải quốc tế là rất lớn. Houthis còn phải đối mặt với khả năng phản ứng quân sự từ Saudi Arabia, Mỹ và các lực lượng trong khu vực. Việc biến Bab al-Mandab thành một chiến trường thường trực cũng có thể khiến nhóm này phải trả giá đắt.

Nhưng đây lại là điểm đáng chú ý: Houthis không nhất thiết phải phong tỏa hoàn toàn Bab al-Mandab để đạt được lợi ích chiến lược. Chỉ cần tạo ra cảm giác rằng tuyến đường này không còn an toàn như trước, nhóm này đã có thể làm tăng chi phí vận tải, bảo hiểm và năng lượng, đồng thời buộc các đối thủ phải phân tán nguồn lực để bảo vệ hàng hải.

Diễn biến tại Mocha và Perim cũng phơi bày những hạn chế của lực lượng Chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn. Việc các đơn vị Chính phủ phải rút lui để tái tổ chức cho thấy khả năng duy trì một tuyến phòng thủ thống nhất dọc bờ biển phía Tây vẫn còn yếu. Những chia rẽ chính trị và quân sự trong phe chống Houthis tiếp tục tạo khoảng trống mà nhóm này có thể khai thác.

Trong khi đó, Houthis đang cho thấy họ có thể biến những lợi thế quân sự cục bộ thành sức ép địa chính trị. Kiểm soát thêm lãnh thổ ven Biển Đỏ không chỉ giúp nhóm củng cố vị thế trong cuộc nội chiến Yemen, mà còn tạo thêm đòn bẩy trong cuộc đối đầu rộng lớn hơn giữa Iran với Mỹ và các đồng minh trong khu vực.

Nếu Houthis tiếp tục củng cố các vị trí mới và mở rộng ảnh hưởng về phía Bab al-Mandab, cuộc chiến ở Yemen sẽ càng khó được xem là một cuộc xung đột nội bộ đơn thuần. Nó có thể trở thành một mắt xích trực tiếp trong cuộc cạnh tranh quyền lực tại Trung Đông, nơi những tuyến hàng hải nhỏ hẹp lại có khả năng tác động tới thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu.

Bab al-Mandab vì thế đang đứng trước một bước ngoặt. Điều đáng lo không chỉ là nguy cơ tàu thuyền bị tấn công, mà là nguy cơ một điểm nghẽn chiến lược từng được xem là tuyến vận tải tương đối ổn định nay trở thành công cụ mặc cả của các bên trong xung đột.