Hợp nhất pháp luật hàng hải và đường thủy, cắt giảm 54 thủ tục hành chính

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, Chính phủ trình Quốc hội dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), thay thế Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 và Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004. Dự thảo gồm 21 chương, 318 điều, hướng tới thống nhất quản lý, hiện đại hóa hạ tầng, phát triển vận tải đa phương thức và thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là hợp nhất, tái cấu trúc các quy định về kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa và cảng cạn; thống nhất khung pháp lý về đầu tư, khai thác, quản lý cảng biển, cảng thủy nội địa, bến thủy nội địa, gắn với kết nối logistics, vận tải đa phương thức.

Dự thảo bổ sung cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược đối với các dự án bến cảng lớn, cảng thủy nội địa đầu mối; chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển đội tàu, cảng, công nghiệp hàng hải, logistics, chuyển đổi xanh và ứng dụng khoa học, công nghệ. Đáng chú ý, đề xuất tầm nhìn quy hoạch 100 năm đối với kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa và cảng cạn.

Các quy định về tàu thuyền, đăng ký, đăng kiểm, thuyền viên, vận tải hàng hóa, hành khách và dịch vụ hàng hải cũng được sửa đổi theo hướng thống nhất, hiện đại. Dự thảo bổ sung cơ sở pháp lý cho người điều khiển tàu thuyền từ xa, tàu lặn, thủy phi cơ, phương tiện phục vụ du lịch và ứng dụng công nghệ tự động hóa trong hoạt động hàng hải, đường thủy.

Đặc biệt, dự thảo quy định rõ việc tách bạch các khoản thu của hãng tàu; hãng tàu chỉ được áp dụng và thu phụ thu khi đã có thỏa thuận rõ ràng trong hợp đồng với khách hàng. Đồng thời, bổ sung cơ chế quản lý giá dịch vụ xếp dỡ container tại cảng thủy nội địa, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh.

Về cải cách hành chính, dự kiến bãi bỏ 54 thủ tục hành chính, sửa đổi, bổ sung 46 thủ tục và không phát sinh thủ tục mới; cắt giảm tối đa 7/9 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Dự thảo cũng tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong quản lý đường thủy nội địa.

Chính phủ đề nghị Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI và xem xét thông qua tại kỳ họp thứ ba (tháng 5-2027). Để tránh khoảng trống pháp luật trong thời gian chuyển tiếp từ ngày 1-3-2027, Chính phủ đề xuất Quốc hội ban hành nghị quyết kéo dài thời gian áp dụng một số quy định hiện hành về phân định thẩm quyền, phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) trên cơ sở hợp nhất các quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát phạm vi điều chỉnh, làm rõ cơ sở của một số chính sách mới, đánh giá đầy đủ tác động, nhất là đối với ngân sách nhà nước, khả năng huy động nguồn lực thực hiện.

Về nội dung dự thảo, cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định được bổ sung và kế thừa từ pháp luật hiện hành.

Theo đó, chỉ nên bổ sung những nội dung nhằm nội luật hóa các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, quy định những vấn đề đặc thù của lĩnh vực hàng hải, đường thủy nội địa. Đối với những nội dung đã được quy định trong pháp luật có liên quan, trường hợp cần thiết có thể áp dụng phương thức dẫn chiếu.

Đối với chính sách phát triển hàng hải và đường thủy tại Chương II, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc bổ sung các chính sách đặc thù ngay trong dự thảo Bộ luật nhằm tạo đột phá, thúc đẩy phát triển lĩnh vực này.

Tuy nhiên, do đây là những cơ chế, chính sách mới, quan trọng, cơ quan thẩm tra đề nghị báo cáo cấp có thẩm quyền theo đúng quy định, đánh giá đầy đủ tác động đến ngân sách nhà nước và khả năng huy động nguồn lực để triển khai thực hiện.

Về kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy và cảng cạn, Ủy ban đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ lý do chỉ cho phép cảng thủy nội địa tiếp nhận tàu biển, tàu sông Việt Nam mà không áp dụng đối với tàu biển nước ngoài. Đồng thời, cần thuyết minh rõ cơ sở đề xuất quy định tầm nhìn quy hoạch dài hạn 100 năm, tính từ đầu thời kỳ quy hoạch.

Đối với quy định tại khoản 4 Điều 22 của dự thảo Bộ luật, Ủy ban đề nghị cân nhắc để bảo đảm hài hòa quyền, lợi ích giữa nhà nước và nhà đầu tư, qua đó khuyến khích nhà đầu tư bỏ vốn cải tạo, nâng cấp bến cảng biển trong quá trình hoạt động, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng, khai thác công trình.

Về công nghiệp hàng hải, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu, thể chế hóa yêu cầu phát triển các trung tâm cơ khí chuyên ngành, đẩy mạnh liên kết chuỗi sản xuất và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Đây được xác định là nền tảng hỗ trợ các ngành hàng hải, đóng tàu, năng lượng ngoài khơi và những ngành, lĩnh vực biển mới theo tinh thần Nghị quyết số 20-NQ/TW.

Đối với quy định về dịch vụ bảo đảm an toàn hàng hải, đường thủy tại Điều 266, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận định, kinh doanh dịch vụ bảo đảm hàng hải là hoạt động đặc thù, liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, an toàn và an ninh hàng hải.

Vì vậy, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành việc giới hạn phạm vi doanh nghiệp được cung cấp một số dịch vụ này. Tuy nhiên, đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung đánh giá tác động của quy định.

Về quy định nhà chức trách hàng hải Việt Nam được để lại một phần số tiền phí thu theo quy định của Chính phủ tại Điều 261, đa số ý kiến trong Ủy ban tán thành.

Theo cơ quan thẩm tra, lĩnh vực hàng hải có tính đặc thù, gắn trực tiếp với nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh, có mức độ quốc tế hóa cao. Do đó, cần xây dựng đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn, năng lực ngoại ngữ, được đào tạo và thường xuyên cập nhật kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp.