Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Trung: Những thông điệp phía sau nghi lễ

Theo tuyên bố của Nhà Trắng được Hãng tin Reuters dẫn lại, hai nước đạt đồng thuận về các khuyến nghị áp dụng mức thuế ưu đãi hơn đối với 30 tỷ USD hàng hóa “không nhạy cảm” theo mỗi chiều thương mại. Danh mục gồm nông sản, gỗ và mỹ phẩm xuất khẩu từ Mỹ, cùng một số mặt hàng nhập khẩu vào Mỹ như thiết bị gia dụng nhỏ, đồ chơi và đồ trang trí.

Việc chọn những mặt hàng này cho thấy hai bên đã tìm được một phạm vi có thể đạt đồng thuận. Giảm thuế có thể tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời duy trì động lực thương lượng. Tuy nhiên, các tuyên bố được công bố chưa nêu mức giảm hay ngày áp dụng cụ thể, do đó vẫn cần chờ để đánh giá tác động.

Thỏa thuận đạt được trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh đang tìm kiếm một thỏa thuận thương mại rộng hơn. Trước chuyến thăm, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết, hai bên đã gia hạn thêm 2 tháng thỏa thuận đình chiến thương mại, vốn dự kiến hết hạn ngày 10-11. Khoảng thời gian này tạo thêm dư địa để các cuộc đàm phán tiếp tục, thay vì phải giải quyết ngay toàn bộ những bất đồng còn tồn tại.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết, hai nước cũng nhất trí thành lập một hội đồng thương mại và phát triển kết quả từ các cuộc đàm phán trước đó tại Kuala Lumpur (Malaysia). Cơ chế này có thể tạo thêm một kênh để hai bên xử lý những vấn đề chưa được giải quyết trong các cuộc thương lượng về thuế quan. Vai trò thực tế của hội đồng sẽ rõ hơn sau khi hai bên công bố cơ chế và phương thức vận hành cụ thể.

Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Trung kéo dài 3 ngày (từ ngày 23 đến 25-9-2026) ghi dấu bằng các cuộc tiếp xúc cấp cao giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Dấu ấn ngoại giao cá nhân thể hiện rõ hơn những đột phá lớn được công bố. Thỏa thuận thuế quan được giới chuyên môn nhận định vừa là kết quả của chuyến thăm, vừa là điểm khởi đầu cho giai đoạn thương lượng tiếp theo.

Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đánh giá cao kết quả chuyến thăm, cho rằng cuộc gặp đã “mở ra một chương mới trong quan hệ Trung Quốc - Mỹ”. Nhận định ấy thể hiện kỳ vọng của Bắc Kinh, còn phép thử trước mắt là liệu ưu đãi thuế có được triển khai và tạo thuận lợi cho các cuộc thương lượng tiếp theo hay không.

Nếu thỏa thuận thuế quan xử lý một phần vấn đề kinh tế hiện hữu, thì đối thoại AI hướng tới lĩnh vực đang phát triển nhanh và còn nhiều điều chưa được xác định. Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết, hai bên sẽ trao đổi về lợi ích, rủi ro của công nghệ này. Vòng thảo luận tiếp theo dự kiến diễn ra vào tháng 11-2026.

Hai nước còn nhất trí thiết lập một kênh liên lạc dành cho các sự cố liên quan đến AI. Đây là bước chuẩn bị có ý nghĩa đối với một công nghệ có thể tạo ra tình huống bất thường trước khi các bên kịp xác định nguyên nhân. Một đầu mối trao đổi rõ ràng có thể giúp chính phủ hai nước kiểm tra thông tin và làm rõ sự việc khi xảy ra sự cố.

Tuy vậy, các tuyên bố hiện chưa công bố chi tiết về kênh liên lạc sẽ vận hành như thế nào, ai được quyền kích hoạt hoặc loại sự cố nào thuộc phạm vi xử lý... Vì thế, vòng thảo luận vào tháng 11-2026 sẽ là dịp để hai bên cụ thể hóa sự nhất trí về nguyên tắc thành những cơ chế phối hợp thực tế.

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Mỹ cũng mở thêm cơ hội duy trì tiếp xúc ở các diễn đàn đa phương. Theo thông tin hai bên công bố, Mỹ và Trung Quốc nhất trí hỗ trợ nhau trong việc đăng cai các hội nghị thượng đỉnh lãnh đạo APEC và G20. Hai nhà lãnh đạo dự kiến tham dự các cuộc họp do bên kia đăng cai.

Các cuộc gặp sắp tới có thể tạo thêm dịp đánh giá tiến độ thực hiện thỏa thuận thuế quan và đối thoại AI. Duy trì tiếp xúc cấp cao có thể không bảo đảm mọi khác biệt sẽ được thu hẹp nhưng giúp những vấn đề còn bỏ ngỏ tiếp tục nằm trên bàn thương lượng.

Về đối ngoại, hai nhà lãnh đạo nhất trí rằng, Iran cần thực hiện cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân. Hai nước cũng cho rằng không quốc gia hay thực thể nào được thu phí quá cảnh trên các tuyến đường thủy quốc tế. Những điểm chung ấy cho thấy Washington và Bắc Kinh vẫn có thể trao đổi về các vấn đề vượt ra ngoài quan hệ song phương.

Khép lại chuyến thăm Mỹ sau 3 ngày của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, hai nước đã xác định được những lĩnh vực có thể cùng hành động. Thuế quan có một bước tiến với nhóm hàng hóa cụ thể; AI có lịch đối thoại và một kênh liên lạc dự kiến. Giá trị lâu dài của chuyến thăm sẽ phụ thuộc vào cách những cam kết đó được thực hiện trong các tháng tới.