Hoàn thiện Luật Xuất bản để đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho biết, với chức năng tư vấn, phản biện và giám định xã hội, VUSTA luôn xác định việc tham gia xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để đội ngũ trí thức, nhà khoa học đóng góp ý kiến đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản - dự án luật có tác động lớn đến đời sống văn hóa, tinh thần và sự phát triển tri thức của đất nước.

Theo PGS.TS Phạm Ngọc Linh, sau 13 năm thi hành, Luật Xuất bản 2012 đã khẳng định vai trò quan trọng trong định hướng và phát triển ngành xuất bản. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, đặc biệt là sự bùng nổ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi phương thức sản xuất, lưu trữ, phát hành và tiếp cận xuất bản phẩm. Xuất bản số, xuất bản xuyên biên giới, ấn phẩm đa phương tiện và AI đặt ra những yêu cầu mới mà hành lang pháp lý hiện hành chưa bao quát đầy đủ.

Việc sửa đổi luật trở nên cấp thiết nhằm chuyển từ tư duy tiền kiểm sang hậu kiểm; hoàn thiện hành lang pháp lý cho xuất bản số, công nghiệp nội dung; tăng cường bảo vệ quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường mạng; đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện để ngành xuất bản phát triển hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế.

Góp ý tại hội thảo, Thạc sĩ Bùi Thị Thu Hằng, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Tri thức, đánh giá việc sửa đổi Luật Xuất bản là yêu cầu cần thiết nhằm khắc phục những điểm nghẽn trong thực tiễn, kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế tư nhân. Theo bà Hằng, dự án luật lần này có phạm vi điều chỉnh rất lớn khi sửa đổi 27 trong tổng số 54 điều của Luật Xuất bản năm 2012, bãi bỏ một số điều, đồng thời bổ sung nhiều quy định mới liên quan đến hệ sinh thái xuất bản, mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông, xuất bản điện tử, dịch vụ trung gian phát hành và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tạo lập xuất bản phẩm. Vì vậy, bà đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc phương án xây dựng Luật Xuất bản mới thay vì chỉ sửa đổi, bổ sung một số điều. Theo bà, việc ban hành một đạo luật mới sẽ bảo đảm tính hệ thống và thống nhất của các quy định, đồng thời tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý nhà nước, các nhà xuất bản, cơ sở in, đơn vị phát hành, người dân trong quá trình tổ chức thực hiện.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Hữu Giới, Chủ tịch Hội Thư viện Việt Nam, dự thảo đã bám sát yêu cầu thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ điểm nghẽn và thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động xuất bản. Ông đề nghị bổ sung các giải pháp phát triển ngành xuất bản trở thành một ngành công nghiệp văn hóa mạnh; hoàn thiện các khái niệm như "hệ sinh thái xuất bản", "liên kết xuất bản"; đồng thời tăng chế tài xử lý các hành vi in lậu, in giả, vi phạm bản quyền để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

TS Nguyễn Đăng Quang, nguyên Phó Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục cho rằng, cần tiếp tục rà soát, làm rõ một số khái niệm trong dự thảo để bảo đảm tính minh bạch và khả năng áp dụng. Ông cũng đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể hơn đối với xuất bản phẩm điện tử, xuất bản phẩm giả và phạm vi điều chỉnh đối với các sản phẩm nội dung trên nền tảng số nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh phát triển mạnh của môi trường số.