Hoàn thiện hạ tầng pháp quy, tạo nền tảng phát triển điện hạt nhân an toàn

Đây cũng là thông điệp xuyên suốt tại Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII diễn ra ngày 30-7 tại Quảng Ninh. Sự kiện do Cục An toàn bức xạ và hạt nhân phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh tổ chức.

Hoàn thiện hạ tầng pháp quy để bảo đảm an toàn hạt nhân

Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, chương trình điện hạt nhân không chỉ là một dự án năng lượng mà còn là nhiệm vụ chiến lược gắn với an ninh năng lượng quốc gia, nâng cao năng lực khoa học - công nghệ và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, một cơ quan pháp quy đủ mạnh, đội ngũ chuyên gia có trình độ cao và đặc biệt là văn hóa an toàn được hình thành trong toàn bộ hệ thống quản lý cũng như các đơn vị tham gia chương trình điện hạt nhân. Đây là những điều kiện tiên quyết để bảo đảm mọi hoạt động hạt nhân được triển khai an toàn, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Tại hội nghị, Bộ trưởng cũng đề nghị các đại biểu tập trung đánh giá việc thi hành Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025; chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng cơ quan pháp quy độc lập; nâng cao năng lực thanh tra, giám sát, thẩm định và chuẩn bị hạ tầng pháp quy phục vụ chương trình điện hạt nhân. Đồng thời, các ý kiến cũng tập trung vào phát triển nguồn nhân lực, tăng cường chuyển đổi số và mở rộng hợp tác quốc tế để đáp ứng các tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA).

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho rằng, thành công của một chương trình điện hạt nhân luôn được xây dựng trên ba trụ cột là hệ thống pháp luật đầy đủ, cơ quan pháp quy đủ năng lực và đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao. Quan trọng hơn cả là nguyên tắc không đánh đổi an toàn lấy tiến độ hoặc lợi ích kinh tế trước mắt phải được quán triệt trong suốt quá trình phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam.

Đại diện IAEA cũng đánh giá cao những bước tiến của Việt Nam trong xây dựng hạ tầng pháp quy hạt nhân, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam trong đào tạo nhân lực, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và nâng cao năng lực kỹ thuật của cơ quan quản lý. Theo IAEA, trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị triển khai các dự án điện hạt nhân, việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý độc lập, minh bạch và đủ năng lực là điều kiện tiên quyết để bảo đảm an toàn và củng cố niềm tin của xã hội.

Chuẩn bị năng lực quản lý cho giai đoạn phát triển mới

Một nội dung trọng tâm khác của hội nghị là đánh giá kết quả công tác quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân giai đoạn 2024-2026, đồng thời xác định định hướng phát triển đến năm 2035, tầm nhìn 2050.

Theo báo cáo của Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, những năm gần đây hệ thống pháp luật tiếp tục được hoàn thiện; hoạt động cấp phép, thẩm định được đổi mới theo hướng quản lý dựa trên rủi ro; công tác thanh tra, kiểm tra, ứng phó sự cố và hợp tác quốc tế được tăng cường. Bên cạnh đó, chuyển đổi số từng bước được đẩy mạnh trong quản lý nhà nước, góp phần nâng cao hiệu quả giám sát và giảm thời gian xử lý thủ tục hành chính.

Đối với các địa phương, đặc biệt là những địa bàn có hoạt động công nghiệp, cảng biển và giao thương quốc tế như Quảng Ninh, công tác bảo đảm an toàn bức xạ ngày càng có ý nghĩa quan trọng. Lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh cho biết địa phương sẽ tiếp tục đầu tư cho hệ thống quan trắc phóng xạ môi trường, nâng cao năng lực ứng phó sự cố, tăng cường phối hợp với các bộ, ngành và chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Trong khuôn khổ hội nghị, nhiều tham luận chuyên sâu cũng được trình bày nhằm chia sẻ kinh nghiệm quản lý và giới thiệu các giải pháp công nghệ mới phục vụ phát triển điện hạt nhân. Đáng chú ý, ông Sergey Salata, Giám đốc kỹ thuật, Công ty Star Energy Việt Nam, đã giới thiệu Ý tưởng và Chương trình thí điểm SMR STAR tại Việt Nam (SMR STAR Concept and Pilot Program in Vietnam). Theo phần trình bày, mô hình lò phản ứng mô-đun siêu nhỏ (Micro SMR) có ưu điểm giảm quy mô đầu tư ban đầu, triển khai theo từng giai đoạn và tạo điều kiện nâng cao năng lực của cơ quan pháp quy cũng như đội ngũ kỹ thuật trong quá trình chuẩn bị phát triển điện hạt nhân.

Bên cạnh đó, các phiên chuyên đề còn có sự tham gia của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, Tập đoàn Điện lực Việt Nam cùng ông Franck Conan, đại diện Công ty Bertin Technologies; ông Lê Văn Nghi, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ thử không phá hủy QIS tập trung trao đổi về pháp quy hạt nhân, triển khai dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1, ứng dụng bức xạ trong y tế và công nghiệp, cũng như các giải pháp phát hiện, đo kiểm bức xạ và thử nghiệm không phá hủy.

Các đại biểu nhận định, quá trình tái khởi động chương trình điện hạt nhân không chỉ đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn mà còn cần một hệ thống quản lý hiện đại, minh bạch và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Trong đó, hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường hợp tác quốc tế và chủ động tiếp cận các công nghệ mới sẽ là những yếu tố quyết định để Việt Nam triển khai thành công chương trình điện hạt nhân, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và hướng tới mục tiêu phát triển xanh, bền vững.