Hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mới trong lĩnh vực chứng khoán

Khơi thông dòng vốn trên thị trường chứng khoán

Đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) cho rằng, để thị trường vận hành linh hoạt, hội nhập quốc tế sâu rộng, dự thảo Luật cần tiếp tục hoàn thiện một số quy định theo hướng giảm rào cản hành chính, khuyến khích đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn hệ thống.

Đại biểu đề xuất 3 nhóm vấn đề cần xem xét.

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mới trong lĩnh vực chứng khoán. Đại biểu đề nghị bổ sung quy định theo hướng tổ chức, cá nhân tham gia cơ chế thử nghiệm được miễn trừ trách nhiệm dân sự và hành chính đối với thiệt hại phát sinh từ yếu tố khách quan của công nghệ, nếu đã tuân thủ đầy đủ quy trình và biện pháp kiểm soát rủi ro được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế bảo hiểm rủi ro công nghệ nhằm chủ động bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Thứ hai, xem xét quy định về xác nhận của kiểm toán đối với các khoản ngoại trừ trong điều kiện chào bán chứng khoán. Đại biểu đề nghị bỏ yêu cầu bắt buộc phải có xác nhận của tổ chức kiểm toán về ảnh hưởng của khoản ngoại trừ.

Thay vào đó, cần nghiên cứu cơ chế cho phép Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tiếp nhận báo cáo tài chính có ý kiến ngoại trừ nếu giá trị khoản ngoại trừ không vượt quá 5% tổng tài sản hoặc vốn chủ sở hữu của tổ chức phát hành; đồng thời, yêu cầu doanh nghiệp giải trình chi tiết và cam kết lộ trình khắc phục.

Thứ ba, điều chỉnh tiêu chuẩn đối với người đại diện theo pháp luật của công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ. Đại biểu đề nghị chỉ áp dụng yêu cầu bắt buộc về chứng chỉ hành nghề phù hợp đối với tổng giám đốc, giám đốc và các phó tổng giám đốc trực tiếp phụ trách chuyên môn.

Đối với người đại diện theo pháp luật không trực tiếp điều hành nghiệp vụ, cần xem xét áp dụng tiêu chuẩn linh hoạt hơn, tập trung vào năng lực hành vi dân sự và trình độ đại học trở lên thuộc các ngành kinh tế, tài chính, ngân hàng hoặc luật.

Cơ bản thống nhất với nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (Đoàn Hà Nội) tập trung góp ý quy định tại Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán. Theo đại biểu, thời gian thử nghiệm cần căn cứ vào mức độ rủi ro, phạm vi thử nghiệm, tiêu chí đánh giá và điều kiện gia hạn.

Vì thế, đại biểu đề nghị rà soát đồng bộ dự thảo Luật và nghị định, bảo đảm nghị định cụ thể hóa quy định của luật, không tự đặt ra ngoại lệ. Nếu cần cơ chế đặc thù, phải quy định rõ phạm vi và giới hạn ngay trong luật.

Đại biểu đề nghị làm rõ thẩm quyền cho phép thử nghiệm các nội dung chưa được pháp luật quy định hoặc khác với quy định hiện hành. Hoàn thiện Điều 6a và nghị định hướng dẫn, xác định rõ phạm vi thử nghiệm, thẩm quyền quyết định và cơ chế kiểm soát, bảo đảm phù hợp với quy định tại khoản 6 Điều 21 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo đại biểu Nguyễn Phương Thủy, cơ chế miễn, loại trừ trách nhiệm phải có điều kiện rõ ràng, bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật, tránh hình thành những ngoại lệ thiếu nhất quán giữa các lĩnh vực.

Đồng thời, phân biệt thiệt hại phát sinh do rủi ro khách quan dù chủ thể đã tuân thủ đầy đủ điều kiện thử nghiệm, thực hiện nghĩa vụ cảnh báo, báo cáo và biện pháp kiểm soát với thiệt hại do vi phạm, che giấu rủi ro hoặc không thực hiện các biện pháp cần thiết.

Trường hợp chủ thể tuân thủ đầy đủ yêu cầu thử nghiệm, trách nhiệm cần được xem xét trên cơ sở các quy định pháp luật liên quan. Ngược lại, nếu hệ thống trí tuệ nhân tạo có lỗi nghiêm trọng mà doanh nghiệp vẫn tiếp tục sử dụng, không thể mặc nhiên miễn trách nhiệm chỉ vì đang tham gia thử nghiệm.

Đại biểu cũng lưu ý cần phân biệt rõ trách nhiệm hành chính, dân sự và hình sự; việc được miễn một loại trách nhiệm không đồng nghĩa đương nhiên được miễn các loại trách nhiệm khác.

Tháo gỡ vướng mắc khi thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp

Đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn thành phố Huế) cho rằng, cùng với việc thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng, thị trường vốn cần tiếp tục phát triển để trở thành kênh huy động nguồn lực quan trọng, song hành với tín dụng ngân hàng. Đại biểu đề nghị sửa đổi Luật Chứng khoán nhằm tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp, bảo đảm đồng bộ giữa pháp luật về chứng khoán và pháp luật về quản lý, sử dụng vốn nhà nước.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị phân biệt rõ giữa việc công khai thông tin phục vụ đấu giá thoái vốn và bản chất của hoạt động chào bán chứng khoán ra công chúng. Việc công bố thông tin đấu giá không đồng nghĩa với phát hành, chào bán rộng rãi cổ phiếu mới cho công chúng.

Đại biểu cũng đề nghị phân định rõ hoạt động phát hành thêm cổ phần để tăng vốn với việc chuyển nhượng cổ phần hiện hữu nhằm thoái vốn. Theo đó, thoái vốn là giao dịch giữa chủ sở hữu hiện hữu và nhà đầu tư mới, không làm thay đổi vốn điều lệ của doanh nghiệp.

Đại biểu cho rằng việc công khai thông tin phục vụ thoái vốn cần được xem xét theo hướng phù hợp với bản chất giao dịch, bảo đảm hài hòa giữa pháp luật chứng khoán và pháp luật về quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp.

Đồng thời, để bảo vệ nhà đầu tư, đại biểu đề nghị quy định rõ yêu cầu bắt buộc trong bản công bố thông tin đấu giá đối với doanh nghiệp đang thua lỗ phải có cảnh báo về tình trạng tài chính của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, nhà đầu tư có đầy đủ thông tin để đánh giá và tự chịu trách nhiệm về rủi ro khi tham gia đấu giá.

Về điều kiện đăng ký hoạt động lưu ký của ngân hàng, đại biểu Trần Anh Tuấn (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) cơ bản đồng tình với việc cắt giảm các điều kiện, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Tuy nhiên, đối với điều kiện về vốn tối thiểu, đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ hơn do hoạt động lưu ký liên quan trực tiếp đến tài sản của nhà đầu tư; giấy chứng nhận đăng ký hoạt động lưu ký cũng là cơ sở để ngân hàng thực hiện chức năng giám sát đối với các quỹ đầu tư.

Để không phát sinh thêm hồ sơ, thủ tục hành chính, đại biểu đề nghị việc kiểm tra điều kiện này được thực hiện thông qua cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước. Đồng thời, cần nghiên cứu quy định về việc Ngân hàng Nhà nước kịp thời thông báo cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khi ngân hàng đăng ký hoạt động lưu ký, đặc biệt trong trường hợp ngân hàng có nguy cơ bị kiểm soát đặc biệt, nhằm hạn chế những rủi ro có thể ảnh hưởng đến tài sản của nhà đầu tư.

Về mô hình sở giao dịch chứng khoán, đại biểu tán thành phương án không quy định cứng mô hình tổ chức sở giao dịch chứng khoán tại Việt Nam trong luật, mà giao Thủ tướng Chính phủ quyết định mô hình cụ thể. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung một số nguyên tắc định hướng để bảo đảm việc lựa chọn, tổ chức lại mô hình phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển thị trường.

Phát biểu giải trình tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trân trọng cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã đóng góp nhiều ý kiến sâu sắc, trách nhiệm; đồng thời cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện dự thảo Luật.