Chiều 20-11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc thảo luận ở hội trường về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về mô hình tổ chức thị trường, phân công quản lý nhà nước, cơ chế quản trị rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư, bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.
Phó Thủ tướng cho biết, dự thảo Luật được xây dựng nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28-7-2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, trong đó đặt ra yêu cầu hình thành và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.
Chính phủ đã có báo cáo tiếp thu, giải trình 29 ý kiến tại phiên thảo luận tổ. Tại phiên thảo luận ở hội trường, dự án Luật tiếp tục nhận được 18 ý kiến phát biểu của các đại biểu Quốc hội.

Làm rõ 5 nhóm vấn đề trọng tâm được đại biểu quan tâm, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, trước hết, về mục tiêu và sự cần thiết ban hành luật, Chính phủ thống nhất với quan điểm của các đại biểu và sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo rà soát, hoàn thiện dự thảo theo hướng xác định rõ mục tiêu quan trọng nhất là thiết lập cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp và các chủ thể tham gia thị trường phòng ngừa rủi ro về giá; đồng thời hình thành giá tham chiếu đối với những mặt hàng Việt Nam có thế mạnh.
Về bản chất thị trường và phân công quản lý nhà nước, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định, thị trường hàng hóa phái sinh gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất, chế biến, lưu thông, xuất nhập khẩu và giao nhận hàng hóa vật chất, như các sản phẩm bất động sản, nông sản (theo nội dung phát biểu được cung cấp).
Giá trị quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia giao dịch trên thị trường phụ thuộc vào giá, chỉ số giá hoặc biến động giá của các mặt hàng trong chuỗi cung ứng thực. Vì vậy, hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh vừa gắn với thị trường hàng hóa, vừa mang đặc trưng của thị trường tài chính, phát sinh các rủi ro về giá, thanh toán, đối tác và an toàn hệ thống cần được kiểm soát, quản lý chặt chẽ.
Theo Phó Thủ tướng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có một mô hình thống nhất trong việc xác định cơ quan quản lý thị trường này, mà phụ thuộc vào cấu trúc tổ chức và phân công quản lý của từng quốc gia. Tại Việt Nam, hoạt động mua bán hàng hóa đã được quy định tại Luật Thương mại năm 2005, trong đó Chính phủ giao Bộ Công Thương thống nhất quản lý nhà nước trong lĩnh vực chuyên ngành.
Kế thừa quy định hiện hành và tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật tiếp tục đề xuất giao Bộ Công Thương làm cơ quan đầu mối quản lý nhà nước, đồng thời phân định rõ trách nhiệm phối hợp với Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an và các cơ quan liên quan trong quản lý, giám sát hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh.
Đối với mô hình Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ, Chính phủ thống nhất quan điểm Nhà nước phải kiểm soát chặt chẽ các thiết chế trọng yếu của thị trường. Tuy nhiên, kiểm soát bằng pháp luật và cơ chế giám sát không đồng nghĩa với việc Nhà nước phải nắm giữ phần vốn chi phối.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy có nhiều mô hình tổ chức sở hữu và vận hành Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ, bao gồm mô hình thuộc sở hữu nhà nước, mô hình kết hợp sở hữu công - tư và mô hình hoàn toàn thuộc sở hữu tư nhân.
Trên cơ sở đó, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo nghiên cứu kỹ kinh nghiệm quốc tế và điều kiện thực tiễn của Việt Nam để hoàn thiện mô hình phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước.

Về cơ chế quản trị rủi ro, Trung tâm thanh toán bù trừ và bảo vệ nhà đầu tư, Phó Thủ tướng cho biết, đây là nhóm nội dung được nhiều đại biểu quan tâm. Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo hoàn thiện các cơ chế quản trị rủi ro, đồng thời quy định rõ trách nhiệm và thẩm quyền can thiệp của cơ quan quản lý nhà nước trong trường hợp khẩn cấp.
“Việc hoàn thiện các quy định phải bám sát nguyên tắc chủ thể gây ra rủi ro phải chịu trách nhiệm, không chuyển tổn thất một cách tùy tiện sang nhà đầu tư hoặc ngân sách nhà nước”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Đối với việc chuyển ngoại tệ phục vụ ký quỹ, thanh toán và kết nối, chia sẻ dữ liệu, dự thảo Luật sẽ tiếp tục được hoàn thiện nhằm bảo đảm tính đồng bộ với các quy định pháp luật có liên quan.
Đối với những ý kiến về chứng thư kho điện tử, cơ chế bảo đảm tài sản, trách nhiệm của đơn vị vận hành kho và kiểm định hàng hóa, Chính phủ sẽ chỉ đạo hoàn thiện theo hướng tăng cường xác thực, minh bạch, bảo đảm khả năng lưu thông dữ liệu và an toàn cho hàng hóa, tài sản của các chủ thể tham gia thị trường.
Về giao dịch thỏa thuận trực tiếp (OTC) và hoạt động của các tổ chức tín dụng trên thị trường, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, dự thảo Luật được xây dựng theo hướng bao quát cả thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tập trung và các giao dịch thỏa thuận trực tiếp.
Việc đưa các giao dịch OTC vào phạm vi điều chỉnh của dự án Luật nhằm xác lập các nguyên tắc về minh bạch và quản trị rủi ro, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong lĩnh vực chuyên ngành. Đối với hoạt động của các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài trên thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện quy định, bảo đảm phù hợp với pháp luật về các tổ chức tín dụng.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Kinh tế và Tài chính cùng các cơ quan của Quốc hội, tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu Quốc hội; rà soát, bảo đảm tính đồng bộ với các luật có liên quan, hoàn thiện dự án Luật để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ ba.
(*) Không sao chép dưới mọi hình thức khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội.