Hoà giải ở cơ sở: Tôn trọng sự tự nguyện của các bên

Tôn trọng sự tự nguyện của các bên

Theo Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026, việc hòa giải ở cơ sở được tiến hành đối với các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật, trừ các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng theo quy định của pháp luật; mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh từ giao dịch dân sự vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội theo quy định của pháp luật.

Đồng thời, không tiến hành hòa giải với vi phạm pháp luật mà theo quy định bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị xử lý vi phạm hành chính, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác; mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật khác không được hòa giải ở cơ sở theo quy định của pháp luật.

Góp ý dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hoà giải ở cơ sở, nhiều ý kiến cho rằng, cần quy định theo phương pháp loại trừ, làm rõ những trường hợp không được hòa giải hoặc không thuộc phạm vi hòa giải, bởi nếu liệt kê tất cả những trường hợp được hòa giải, sẽ có nguy cơ bỏ sót bởi các quan hệ dân sự trong đời sống rất đa dạng, thường xuyên phát sinh những tình huống mới.

Để đảm bảo hiệu quả hòa giải, Luật Hoà giải ở cơ sở quy định rõ việc tổ chức hoạt động hòa giải ở cơ sở phải tôn trọng sự tự nguyện của các bên; không bắt buộc, áp đặt các bên; khách quan, công bằng, kịp thời, có lý, có tình; bảo mật thông tin.

Đồng thời, phải đảm bảo tuân thủ pháp luật, phù hợp với đạo đức xã hội, phong tục, tập quán tốt đẹp; phát huy tinh thần đoàn kết, tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình, dòng họ, cộng đồng dân cư; quan tâm đến quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ em, phụ nữ, người khuyết tật, người cao tuổi và người dân tộc thiểu số.

Trong tổ chức hòa giải phải tôn trọng ý chí, quyền, lợi ích hợp pháp của các bên; không xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền, lợi ích hợp pháp của người khác; bảo đảm bình đẳng giới.

Luật cũng nêu rõ không được lợi dụng hòa giải ở cơ sở để ngăn cản các bên liên quan bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình theo quy định của pháp luật hoặc trốn tránh việc bị xử lý vi phạm hành chính, xử lý hình sự, trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước và nghĩa vụ với các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác.

Xác định rõ phạm vi trách nhiệm bảo mật

Đáng chú ý, để bảo mật thông tin trong hòa giải ở cơ sở, hòa giải viên, các bên, người được mời tham gia hòa giải, người phiên dịch và cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan khác có trách nhiệm giữ bí mật nhà nước, bí mật thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh của các bên và thông tin khác theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác.

Trong quá trình hòa giải chỉ được ghi chép để phục vụ cho việc hòa giải và phải bảo mật nội dung đã ghi chép, không được ghi âm, ghi hình, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác.

Trong thực tế, công tác hòa giải ở cơ sở thường được tiến hành với các xung đột phát sinh từ sinh hoạt cộng đồng, tranh chấp gia đình hoặc các mâu thuẫn nhỏ. Đây là những vụ việc có mức độ gắn kết cá nhân cao, chứa đựng nhiều thông tin nhạy cảm về đời sống riêng tư, bí mật gia đình…

Nếu những thông tin này bị tiết lộ, người trong cuộc có thể phải chịu tổn thương về tinh thần, đối mặt với nguy cơ phát sinh định kiến, ảnh hưởng danh dự, uy tín và làm cho mâu thuẫn trở nên phức tạp hơn. Vì vậy, việc bảo mật thông tin sẽ giúp các bên yên tâm chia sẻ sự việc, trình bày quan điểm và tìm kiếm tiếng nói chung.

Từ thực tiễn hành nghề, luật sư Lê Thống Nhất, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội đánh giá cao các quy định về bảo mật thông tin của Luật Hòa giải ở cơ sở. Theo ông, việc pháp luật quy định nghĩa vụ giữ bí mật đối với hòa giải viên, người phiên dịch và những cá nhân, tổ chức liên quan là sự cụ thể hóa tinh thần của Hiến pháp về quyền bảo vệ đời sống riêng tư và bí mật cá nhân.

Yêu cầu hòa giải viên, các bên, người được mời tham gia hòa giải, người phiên dịch và những cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan có trách nhiệm giữ bí mật nhà nước, bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh và các thông tin khác theo quy định của pháp luật đã xác định rõ phạm vi trách nhiệm bảo mật.

Bên cạnh đó, quy định về việc ghi chép trong quá trình hòa giải sẽ góp phần hạn chế nguy cơ thông tin bị sao chép, phát tán hoặc sử dụng sai mục đích. Việc cho phép áp dụng ngoại lệ theo thỏa thuận của các bên hoặc theo quy định pháp luật tạo sự linh hoạt cần thiết, nhưng không đồng nghĩa với việc được tùy ý sử dụng, công khai thông tin ngoài phạm vi đã thỏa thuận hoặc pháp luật cho phép.

Để triển khai thi hành Luật, hiện nay Bộ Tư pháp đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hoà giải ở cơ sở. Nhiều ý kiến cho rằng, những nội dung phải hướng dẫn chi tiết trong dự thảo Nghị định cần được quy định rõ ràng, khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở. Từ đó, giúp tổ chức thi hành Luật Hoà giải ở cơ sở thuận lợi, phát huy tốt vai trò của hòa giải viên, tổ hòa giải trong giải quyết tranh chấp tại cộng đồng dân cư, góp phần xây dựng xã hội đoàn kết và thượng tôn pháp luật.