Hòa giải ở cơ sở: “Cầu nối” giữ bình yên xóm phố

Những “tuyên truyền viên” thầm lặng ở địa bàn dân cư

Quá trình đô thị hóa nhanh kéo theo nhiều vấn đề phức tạp trong đời sống dân cư, từ tranh chấp ranh giới đất đai, lối đi chung đến bất đồng trong quản lý chung cư, mâu thuẫn gia đình. Nếu không được giải quyết kịp thời, những bất đồng nhỏ có thể phát triển thành tranh chấp kéo dài, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và tình đoàn kết trong cộng đồng.

Tại phường Thanh Liệt, đội ngũ hòa giải viên cơ sở giữ vai trò quan trọng trong việc phát hiện, giải quyết mâu thuẫn ngay từ đầu. Bằng sự am hiểu địa bàn, phong tục, tập quán và khả năng vận động, thuyết phục, họ giúp các bên tìm tiếng nói chung trên tinh thần tự nguyện, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của nhau.

Đáng chú ý, hòa giải không chỉ dựa vào tình cảm, sự khéo léo mà còn đòi hỏi kiến thức pháp luật vững vàng. Thông qua việc phân tích, giải thích các quy định liên quan đến từng vụ việc, hòa giải viên giúp người dân hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình, từ đó nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và hạn chế tranh chấp phát sinh.

Ông Nguyễn Thanh Toàn, Phó Trưởng phòng Nội vụ - Tư pháp phường Thanh Liệt khẳng định, đội ngũ hòa giải viên là lực lượng nòng cốt trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tại địa phương. Do sinh sống, gắn bó lâu năm với khu dân cư, các hòa giải viên có lợi thế trong tiếp cận, nắm bắt tâm tư và vận động người dân. Việc tuyên truyền pháp luật thông qua những vụ việc cụ thể giúp kiến thức pháp luật trở nên gần gũi, dễ hiểu, dễ thực hiện.

Thực tế tại Tổ dân phố số 2 Triều Khúc, phường Thanh Liệt cho thấy hiệu quả của phương thức này. Ông Triệu Minh Ngọc, Trưởng ban Công tác Mặt trận, Tổ trưởng Tổ hòa giải tổ dân phố số 2 cho biết, các hòa giải viên luôn kết hợp giải quyết mâu thuẫn với tuyên truyền, giải thích pháp luật để người dân hiểu và chủ động tìm phương án phù hợp.

Điển hình là kiến nghị liên quan đến chênh lệch cốt nền đường giữa hai khu dân cư, tiềm ẩn nguy cơ ngập úng. Qua phân tích, vận động, hòa giải viên giúp các bên nhận thức rằng việc nâng cấp đường cần bảo đảm hài hòa với cốt nền khu vực lân cận, tránh phát sinh điểm ngập mới. Trên cơ sở đó, khu dân cư bên ngoài đã chủ động điều chỉnh cốt nền phù hợp, góp phần giải quyết bất đồng, bảo đảm lợi ích chung.

Từ những vụ việc cụ thể, có thể thấy hòa giải viên không chỉ là người tháo gỡ mâu thuẫn mà còn góp phần phòng ngừa tranh chấp, củng cố sự đồng thuận trong cộng đồng. Mỗi cuộc hòa giải thành công cũng là một lần pháp luật được truyền tải bằng cách gần gũi, thuyết phục, giúp người dân nâng cao nhận thức và tự giác tuân thủ.

Gỡ “nút thắt” về nghiệp vụ và chính sách hỗ trợ

Dù đảm nhận công việc đòi hỏi nhiều thời gian, sự kiên trì và kỹ năng ứng xử, phần lớn hòa giải viên cơ sở hoạt động trên tinh thần trách nhiệm, nhiệt huyết với cộng đồng. Không ít người là cán bộ hưu trí, người có uy tín tại địa phương, sẵn sàng dành thời gian đến từng hộ dân để tìm hiểu nguyên nhân, lắng nghe các bên và kiên trì vận động.

Tuy nhiên, công tác hòa giải ngày càng đặt ra nhiều yêu cầu, nhất là đối với những mâu thuẫn liên quan đến kinh tế, tài sản, đất đai và quyền lợi của người dân. Trong khi đó, các quy định pháp luật thường xuyên được cập nhật, đòi hỏi hòa giải viên phải chủ động trau dồi kiến thức, nâng cao kỹ năng xử lý tình huống. Đây cũng là thách thức đối với những người cao tuổi, hạn chế về khả năng tiếp cận tài liệu và công nghệ.

Theo ông Triệu Minh Ngọc, để nâng cao hiệu quả hoạt động, các cấp chính quyền cần quan tâm tổ chức thêm các lớp tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải; đồng thời cung cấp đầy đủ tài liệu chuyên môn, nhất là cho những tổ hòa giải mới thành lập. Điều này giúp hòa giải viên cập nhật kiến thức, xử lý vụ việc đúng quy định và thuyết phục hơn.

Bên cạnh yêu cầu về chuyên môn, chế độ, kinh phí hỗ trợ cũng là vấn đề cần được quan tâm. Dù đã có chính sách hỗ trợ hoạt động của tổ hòa giải và thù lao đối với vụ việc hòa giải thành, nguồn lực thực tế vẫn cần được xem xét để phù hợp hơn với khối lượng công việc và yêu cầu nhiệm vụ.

Ông Ngọc cho biết, kinh phí hỗ trợ in ấn tài liệu, mua sắm văn phòng phẩm có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động của tổ hòa giải. Nếu nguồn hỗ trợ được tăng cường, đây sẽ là sự động viên để các hòa giải viên yên tâm, tích cực thực hiện nhiệm vụ.

Theo ông Nguyễn Thanh Toàn, Phó Trưởng phòng Nội vụ - Tư pháp phường, thời gian tới, phường Thanh Liệt sẽ tiếp tục chú trọng tập huấn định kỳ, cập nhật kiến thức pháp luật, bổ sung tài liệu nghiệp vụ và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hướng dẫn, trao đổi chuyên môn. Cùng với đó, địa phương tăng cường tuyên truyền pháp luật thông qua hoạt động cộng đồng, chủ động phát hiện mâu thuẫn từ sớm và kiến nghị cấp có thẩm quyền hoàn thiện chính sách, bảo đảm điều kiện hoạt động cho lực lượng hòa giải viên.

Nâng cao chất lượng hòa giải ở cơ sở cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, cơ quan tư pháp và các tổ chức tại địa bàn dân cư. Trong đó, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực và chế độ hỗ trợ phù hợp, tạo động lực để hòa giải viên gắn bó lâu dài với công việc.

Hòa giải thành công không chỉ giúp các bên tháo gỡ bất đồng mà còn góp phần hạn chế khiếu kiện, giữ gìn an ninh, trật tự và củng cố niềm tin trong nhân dân. Phát huy vai trò “cầu nối” giữa pháp luật với đời sống, đội ngũ hòa giải viên phường Thanh Liệt đang góp phần xây dựng khu dân cư đoàn kết, văn minh, đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng Thủ đô Hà Nội bình yên, phát triển.