Hồ điều hòa Hà Nội nổi váng, ô nhiễm: Nguyên nhân và giải pháp khắc phục

Việc thu gom váng tảo là giải pháp trước mắt, còn về lâu dài cần kiểm soát nguồn nước đưa vào hồ.

Tảo xuất hiện tại hồ mới đưa vào vận hành

Chiều nay (16-8), theo ghi nhận của phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, tại hồ Đồng Bông 2, phường Đại Mỗ, tảo xuất hiện trên mặt hồ và theo chiều gió tập trung về khu vực phía đường Tố Hữu.

Hồ Đồng Bông 2 có diện tích mặt hồ khoảng 12ha, dung tích điều tiết khoảng 500.000m³, được đưa vào vận hành từ ngày 30-6-2026. Đây là một trong những hồ điều hòa được đầu tư theo Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp, góp phần tăng khả năng điều tiết nước, chống úng ngập cho khu vực.

Theo đơn vị thi công, hiện tượng tảo bắt đầu xuất hiện khoảng nửa tháng trước. Cùng với đó, rác, chai lọ lẫn trong đất dưới lòng hồ cũng nổi lên sau các trận mưa. Trong thời gian chờ bàn giao, đơn vị đã bố trí nhân lực thu gom, xử lý.

Hiện tượng nước hồ chuyển màu, nổi váng cũng từng xuất hiện tại một số hồ sau cải tạo như hồ Ngọc Khánh, Bảy Mẫu và Hồ Tây. Thực tế này cho thấy, cùng với yêu cầu điều tiết nước, vấn đề chất lượng nước cần được tính đến trong quá trình cải tạo và vận hành hồ.

Tình trạng nước hồ chuyển màu, nổi váng cũng được ghi nhận tại một số hồ điều hòa khác trên địa bàn Hà Nội. Sau khi nhận được phản ánh, Sở Xây dựng đã tổ chức kiểm tra thực tế tại các hồ được phản ánh, đồng thời yêu cầu các đơn vị liên quan rà soát, vệ sinh mặt hồ, thu gom rác, cá chết và váng tảo.

Đến trước 7h ngày 12-8, công tác vệ sinh môi trường tại hồ Mễ Trì (Đồng Bông 2), hồ Ngọc Thụy, hồ Bảy Mẫu và Hồ Tây đã được thực hiện. Với hồ điều hòa trong Công viên Nghĩa Đô, tại thời điểm kiểm tra ngày 11-8, UBND phường Nghĩa Đô đã tổ chức vớt rác, tảo, các mảng váng lắng đọng và cá chết trên mặt hồ.

Sở Xây dựng tiếp tục yêu cầu các đơn vị tăng cường quản lý, vận hành, duy tu, duy trì thường xuyên; kịp thời thu gom rác, tảo, váng và xử lý các sự cố phát sinh, bảo đảm vệ sinh môi trường và cảnh quan khu vực.

Chất phốt pho liên quan đến hiện tượng phú dưỡng

Theo GS.TS Trần Đức Hạ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu cấp thoát nước và Môi trường Việt Nam, hiện tượng tảo phát triển trên mặt hồ được gọi là phú dưỡng. Nguyên nhân chính có thể liên quan đến phốt pho trong nước mưa hoặc phốt pho trong lớp trầm tích sau khi nạo vét hồ tái hòa nhập vào nước, tạo điều kiện cho hiện tượng phú dưỡng xảy ra.

Trong điều kiện thời tiết nắng nóng, tảo có thể phát triển mạnh. Khi tảo chết và phân hủy, quá trình này có thể phát sinh mùi, ảnh hưởng đến chất lượng môi trường nước và cảnh quan xung quanh hồ.

Như vậy, việc xuất hiện váng tảo tại các hồ mới cải tạo hoặc đào mới cần được xem xét trong mối liên hệ giữa nguồn nước đưa vào hồ, lượng chất dinh dưỡng trong nước và trầm tích, cùng các điều kiện thời tiết và quá trình vận hành.

Trước mắt, Sở Xây dựng đã yêu cầu các đơn vị liên quan tăng cường vệ sinh mặt hồ, vớt rác, thu gom váng tảo. Cùng với đó là duy trì bè thủy sinh và vận hành hệ thống máy sục khí nhằm hạn chế tình trạng phát sinh, tích tụ váng tảo trên mặt hồ.

Các giải pháp này giúp xử lý tình trạng đang xuất hiện trên mặt nước. Tuy nhiên, để hạn chế tái diễn, cần kiểm soát các nguồn có khả năng đưa chất dinh dưỡng vào hồ ngay từ đầu.

Kiểm soát nguồn nước trước khi đưa vào hồ

GS.TS Trần Đức Hạ khuyến cáo, sau khi cải tạo hồ cần xây dựng các giếng tràn để tách nước thải và kiểm soát nước mưa trước khi đưa vào hồ. Đây có thể là các công trình dạng giếng CSO, giúp kiểm soát dòng nước trước khi chảy vào hồ điều hòa.

Theo chuyên gia, đây là giải pháp cần được tính toán từ khâu cải tạo, thiết kế và vận hành hồ, thay vì chỉ xử lý khi tảo đã phát triển thành từng mảng trên mặt nước.

Đối với hệ thống hồ điều hòa của Hà Nội, yêu cầu này có ý nghĩa khi các hồ vừa thực hiện chức năng điều tiết nước, chống úng ngập, vừa là một phần của không gian cảnh quan đô thị. Chất lượng nước suy giảm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và cảnh quan khu vực xung quanh.

Hà Nội đang tiếp tục đầu tư, cải tạo và xây dựng các hồ điều hòa nhằm tăng khả năng điều tiết, tiêu thoát nước trong điều kiện xuất hiện những trận mưa lớn. Cùng với việc bảo đảm dung tích và năng lực điều tiết, công tác quản lý chất lượng nước, duy trì mặt hồ và kiểm soát nguồn nước đầu vào cần được đặt trong quá trình thiết kế, vận hành.

Trước mắt, việc thường xuyên vệ sinh, thu gom rác và váng tảo, duy trì bè thủy sinh, vận hành máy sục khí và kiểm tra chất lượng môi trường nước sẽ giúp kịp thời xử lý các sự cố phát sinh. Về lâu dài, hoàn thiện các giải pháp kỹ thuật kiểm soát nguồn nước trước khi vào hồ sẽ góp phần hạn chế hiện tượng phú dưỡng, giữ chất lượng nước và cảnh quan tại các hồ điều hòa.

Với những hồ mới đưa vào vận hành như Đồng Bông 2, việc theo dõi diễn biến chất lượng nước trong giai đoạn đầu, kết hợp giữa công tác duy trì thường xuyên và các giải pháp kỹ thuật phù hợp, sẽ góp phần phát huy hiệu quả điều tiết nước, đồng thời bảo đảm yêu cầu về môi trường và cảnh quan đô thị.