Hiểu đúng về Nghị định 271 sau khi Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực

Một nội dung được các đại biểu nhiều lần nhắc tới là quy định của Nghị định số 271/2025/NĐ-CP về việc xác định giá trị tài sản trí tuệ trước khi góp vốn thành lập doanh nghiệp. Đại diện một trường đại học cho rằng, quy định phải thuê (thông qua đấu thầu) tổ chức tư vấn định giá khiến đơn vị gặp nhiều khó khăn do thị trường còn thiếu các tổ chức có đủ năng lực chuyên môn, chưa kể đấu thầu cần thời gian. Đại diện một cơ sở đào tạo khác cũng bày tỏ băn khoăn khi đơn vị đã tự thành lập hội đồng thẩm định giá nhưng đối chiếu với Nghị định 271 lại hiểu rằng bắt buộc phải thuê tổ chức tư vấn, dẫn tới lúng túng trong quá trình triển khai.

Đây đều là những vướng mắc rất thực tế. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là các ý kiến này lại xuất phát từ việc viện dẫn một văn bản pháp luật đã không còn hiệu lực.

Từng là cơ chế đột phá của Hà Nội

Được Chính phủ ban hành ngày 15-10-2025, Nghị định số 271/2025/NĐ-CP quy định việc thành lập, tham gia thành lập doanh nghiệp, tham gia góp vốn vào doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Đây là nghị định hướng dẫn Khoản 4 Điều 23 Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, cụ thể hóa một số cơ chế đặc thù dành riêng cho Hà Nội trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Có thể nói, tại thời điểm được ban hành, Nghị định 271 được xem là một bước tiến quan trọng trong việc tháo gỡ những rào cản kéo dài nhiều năm đối với hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Lần đầu tiên, các cơ sở giáo dục đại học công lập, cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập và các tổ chức khoa học và công nghệ công lập trên địa bàn Hà Nội có hành lang pháp lý tương đối rõ ràng để sử dụng tài sản trí tuệ, kết quả nghiên cứu làm vốn góp thành lập doanh nghiệp hoặc tham gia góp vốn vào doanh nghiệp.

Đối tượng áp dụng của nghị định cũng được xác định khá cụ thể, gồm các cơ sở giáo dục đại học công lập, cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, tổ chức khoa học và công nghệ công lập có trụ sở trên địa bàn Hà Nội cùng các viên chức và tổ chức, cá nhân liên quan.

Chính vì từng là một chính sách mang tính đột phá nên sau gần một năm triển khai, nhiều nhà khoa học vẫn quen viện dẫn Nghị định 271 khi trao đổi về các quy định liên quan đến thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, nhiều người chưa nhận ra sự khác biệt về phạm vi điều chỉnh giữa các quy định cũ và mới. Cụ thể, điểm g khoản 2 Điều 18 Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 và Điều 26 Nghị quyết số 58/2026/NQ-HĐND chỉ áp dụng đối với "cơ sở giáo dục đại học công lập, cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, tổ chức khoa học và công nghệ công lập khác thuộc phạm vi quản lý của thành phố". Trong khi đó, khoản 4 Điều 23 Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và Điều 1 Nghị định số 271/2025/NĐ-CP quy định đối tượng áp dụng là các cơ sở "trên địa bàn thành phố", có phạm vi rộng hơn.

Vì sao Nghị định 271 không còn được áp dụng?

Điều mà không ít người chưa kịp cập nhật là từ ngày 1-7-2026, Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 đã được thay thế bằng Luật Thủ đô số 02/2026/QH16. Khi luật mới có hiệu lực, Nghị định 271 - văn bản được ban hành để hướng dẫn Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 - cũng hết hiệu lực.

Thay vào đó, các cơ chế đặc thù về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Hà Nội được quy định trong hệ thống các nghị quyết mới của HĐND thành phố ban hành để triển khai Luật Thủ đô 2026. Trong đó, Nghị quyết số 58/2026/NQ-HĐND về chính sách phát triển khởi nghiệp sáng tạo, đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ có nhiều điểm mới so với Nghị định 271 như mở rộng quyền của viên chức, bổ sung cơ chế bảo vệ theo hướng chấp nhận rủi ro, quy định cụ thể hơn về phân chia lợi nhuận và hỗ trợ kinh phí cho hoạt động tư vấn, thẩm định giá tài sản góp vốn. Quy trình xác định giá trị tài sản trị tuệ góp vốn cũng linh hoạt hơn (có thể tự thành lập Hội đồng tư vấn để xác định giá trị hoặc thuê tổ chức có chức năng thẩm định giá) thay cho bắt buộc phải đấu thầu lựa chọn tư vấn.

Tuy nhiên, Nghị quyết này cũng có phạm vi áp dụng riêng. Theo quy định tại Điều 16 của Nghị quyết 58/2026/NQ-HĐND, chính sách chỉ áp dụng đối với các cơ sở công lập thuộc phạm vi quản lý của thành phố Hà Nội, chứ không phải toàn bộ hơn 90 trường đại học, viện nghiên cứu trên địa bàn. Chính sự khác biệt về phạm vi điều chỉnh này đã khiến nhiều người nhầm lẫn khi đối chiếu các quy định mới.

Giải đáp băn khoăn của các trường, ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, từ ngày 1-7-2026, các cơ sở công lập trên địa bàn Hà Nội không còn chịu sự điều chỉnh của Nghị định 271. Đối với các cơ sở giáo dục đại học, việc triển khai hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực hiện theo Nghị định số 125/2026/NĐ-CP ngày 6-4-2026 của Chính phủ quy định về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục đại học.

Cần cập nhật để áp dụng đúng chính sách

Thực tế, việc nhiều nhà khoa học vẫn viện dẫn Nghị định 271 không hẳn xuất phát từ sự chậm cập nhật.

Cho đến nay, không có một văn bản nào ghi rõ "Nghị định 271 hết hiệu lực". Điều này là do HĐND thành phố không có thẩm quyền bãi bỏ một nghị định của Chính phủ. Khi Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 thay thế Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, các quy định được xây dựng trên cơ sở luật cũ đương nhiên không còn hiệu lực, nhưng sẽ không có một văn bản riêng tuyên bố việc đó. Chính vì vậy, nếu không theo dõi quá trình thay đổi của hệ thống pháp luật, nhiều người rất dễ tiếp tục tìm đến Nghị định 271 như một căn cứ pháp lý quen thuộc.

Câu chuyện tại tọa đàm cũng cho thấy, trong bối cảnh nhiều chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang được hoàn thiện với tốc độ nhanh để triển khai Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, việc cập nhật kịp thời các quy định có ý nghĩa không kém việc ban hành chính sách. Chỉ khi áp dụng đúng các văn bản đang có hiệu lực, các viện nghiên cứu, trường đại học và nhà khoa học mới có thể khai thác đầy đủ những cơ chế mà Hà Nội đang dành cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.