Hệ lụy khôn lường từ hàng xách tay

Khi hàng “rác” gắn mác ngoại

Theo phản ánh của chị Nguyễn Thị Vân, phường Từ Liêm (tên nhân vật đã được thay đổi theo đề nghị), ngày 29-9-2024, chị mua 25 ống sản phẩm được quảng cáo là “Dịch tế bào gốc Exosome” (Advanced UC30F) từ tài khoản Facebook Cleve, tên tiếng Việt là Quách Phương Nam, hiện sinh sống tại Nhật Bản. Tổng số tiền thanh toán là 29.336.000 đồng, được chuyển vào tài khoản mang tên Cao Xuân Hải tại Ngân hàng Quân đội (MB Bank) theo chỉ định của người bán.

Vì được người quen giới thiệu nên có lòng tin, chị Vân không kiểm tra hạn sử dụng của sản phẩm. Đến tháng 3-2026 chị mới kiểm tra, đối chiếu sản phẩm của nhà sản xuất tại website b-biotech.jp, mới phát hiện, ngày sản xuất in trên lọ là 24-10-2022. Theo công bố của hãng, sản phẩm có hạn sử dụng tối đa 2 năm khi được bảo quản ở nhiệt độ âm 30 độ C, đồng nghĩa lô hàng hết hạn vào ngày 24-10-2024.

Như vậy, tại thời điểm giao hàng ngày 29-9-2024, sản phẩm chỉ còn chưa đầy 1 tháng là hết hạn nhưng người bán vẫn cố tình gửi 25 ống sản phẩm với hướng dẫn mỗi tuần truyền 1 ống. Như vậy, chị Vân phải truyền trong 25 tuần, có nghĩa là khi dùng đến ống thứ 4 là sản phẩm đã hết hạn, đồng nghĩa phần lớn sản phẩm sẽ không còn thời hạn để sử dụng. Tuy nhiên, khi được phản hồi, người bán cố tình giải thích đây là sản phẩm đông khô có thể bảo quản tới 6 năm nếu duy trì ở nhiệt độ âm 80 độ C. Người bán thường xuyên cung cấp sản phẩm này cho nhiều thẩm mỹ viện, spa tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, mỗi nơi vài trăm ống. Tuy nhiên, thông tin mà nhà sản xuất công bố với sản phẩm đông khô, hạn dùng là 2 năm kể từ ngày sản xuất. Khi chị Vân yêu cầu thu hồi sản phẩm hoặc hoàn tiền, tài khoản Facebook Cleve từ chối giải quyết.

Nhiều rủi ro về sức khỏe

Từ câu chuyện của chị Vân và một số trường hợp tương tự, phóng viên tìm hiểu hoạt động mua bán hàng xách tay trên mạng xã hội. Thực tế cho thấy, các sản phẩm tế bào gốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm cao cấp được giao dịch khá phổ biến thông qua hình thức mua hộ hoặc xách tay từ nước ngoài.

Tại nhóm Facebook “Hàng Nhật xách tay chính hãng và mua hộ order hàng Nhật nội địa” với hơn 13.000 thành viên, hàng trăm sản phẩm được rao bán mỗi ngày, tài khoản TP đã công khai phản ánh việc mua phải sản phẩm tế bào gốc hết hạn từ tài khoản Cleve với phương thức giao dịch tương tự trường hợp chị Vân. Hàng được gửi từ Nhật Bản, tiền chuyển vào tài khoản tên Cao Xuân Hải tại Việt Nam. Theo phản ánh, sau khi phát hiện sản phẩm không còn thời hạn sử dụng và yêu cầu giải thích, người mua bị từ chối giải quyết, chặn liên lạc qua Facebook hoặc không thể kết nối qua điện thoại.

Theo luật sư Trần Hoàng Vũ, Giám đốc Công ty Luật AEC (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), hàng xách tay nếu không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc xuất xứ, chưa thực hiện thủ tục hải quan, nghĩa vụ thuế, ghi nhãn, công bố chất lượng hoặc các điều kiện lưu hành theo quy định thì tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý. Nếu không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp, hàng hóa có thể bị xem là hàng nhập lậu theo Khoản 6 Điều 3 Nghị định số 98/2020/NĐ-CP ngày 26-8-2020 của Chính phủ, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 17/2022/NĐ-CP ngày 31-1-2022 của Chính phủ.

“Đáng chú ý, nếu có căn cứ chứng minh người bán biết rõ tình trạng sản phẩm sắp hết hạn hoặc hết hạn nhưng vẫn cố tình che giấu thông tin để bán hàng, hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ hình sự theo Điều 198 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về tội lừa dối khách hàng, mức phạt nhẹ thì cảnh cáo, phạt tiền 10-100 triệu đồng, nặng hơn thì cải tạo không giam giữ đến 5 năm”, luật sư Trần Hoàng Vũ thông tin.

Thực tế cho thấy, điểm chung của các giao dịch mua bán hàng xách tay là gần như không có cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng khi phát sinh tranh chấp. Trong khi đó, các sản phẩm liên quan đến sức khỏe, làm đẹp cận hạn hoặc hết hạn có thể làm giảm hiệu quả sử dụng, tiềm ẩn nguy cơ phản ứng bất lợi, nhiễm khuẩn hoặc các biến chứng khó lường nếu được đưa trực tiếp vào cơ thể thông qua tiêm, truyền hoặc các thủ thuật xâm lấn.

Những vụ việc này đặt ra câu hỏi: Liệu có hay không tình trạng hàng tồn kho, hàng cận hạn hoặc đã hết hạn sử dụng ở nước ngoài đang được đưa vào Việt Nam dưới danh nghĩa “hàng xách tay” để tiêu thụ? Đây là vấn đề cần được các cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh, xử lý và có biện pháp quản lý chặt chẽ hơn đối với hoạt động mua bán hàng xách tay. Bởi phía sau những lời quảng cáo về “hàng nội địa”, “nguồn độc quyền” không chỉ là câu chuyện về tiền bạc mà còn là nguy cơ các sản phẩm “rác” được tuồn vào Việt Nam và trực tiếp đe dọa sức khỏe người tiêu dùng.