Hàng Việt vào Mỹ: Hồ sơ xuất xứ phải đi cùng hàng hóa

Nhận diện điểm yếu của doanh nghiệp Việt

Trong bối cảnh Mỹ thúc đẩy đa dạng hóa chuỗi cung ứng và thực thi chính sách "friend-shoring" tìm kiếm quốc gia tin cậy để đưa vào chuỗi cung ứng, hàng hóa Việt Nam đứng trước cơ hội hiện diện ngày càng sâu rộng tại thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới, từ nông sản, may mặc, đồ gỗ cho đến các ngành công nghệ cao.

Tuy nhiên, để tiếp cận thị trường Hoa Kỳ, năng lực sản xuất thuần túy không còn là "tấm vé bảo chứng" duy nhất. Doanh nghiệp Việt Nam đang bộc lộ nhiều điểm yếu cố hữu, đặc biệt là sự bị động trong tuân thủ tiêu chuẩn, quản trị dòng tiền thiếu chặt chẽ và những rủi ro về xuất xứ hàng hóa.

Đánh giá về thực trạng này, ông Trần Lịch, Giám đốc VISIA (Vườn ươm và tăng tốc khởi nghiệp tác động Việt Nam), chỉ ra nhiều doanh nghiệp nội địa vốn rất giỏi về sản xuất nhưng lại thiếu sự chuẩn bị cần thiết cho các điều kiện kỹ thuật của thị trường mục tiêu.

Với các đơn vị làm gia công, tâm lý thụ động càng thể hiện rõ khi họ chỉ cung cấp chứng chỉ hoặc đáp ứng tiêu chuẩn sau khi có yêu cầu từ phía đối tác. Việc xin các chứng nhận quan trọng như USDA hay tiêu chuẩn hữu cơ có thể kéo dài tới 9 tháng.

“Đối tác nước ngoài cần mà doanh nghiệp chưa có chứng nhận, chưa đáp ứng được những tiêu chuẩn cơ bản của thị trường thì là thất bại ngay từ bước đầu”, ông Trần Lịch nêu.

Không dừng lại ở rào cản kỹ thuật, rủi ro về nguồn gốc đang trở thành mối đe dọa hàng đầu đối với hàng xuất khẩu sang Mỹ. Ông Vũ Tú Thành, Quyền Giám đốc điều hành khu vực ASEAN kiêm Trưởng đại diện tại Việt Nam của Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN, cho hay Hoa Kỳ đang tăng cường kiểm soát xuất xứ, chống lẩn tránh và chống chuyển tải.

Hồ sơ về nguồn nguyên liệu, công đoạn sản xuất, năng lực nhà máy, định mức, hóa đơn, tờ khai và dữ liệu chuỗi cung ứng ngày càng có vai trò quan trọng. “Doanh nghiệp Việt phải chứng minh được năng lực sản xuất thực chất và giá trị gia tăng tạo ra trong nước”, ông Thành nhấn mạnh.

Các chuyên gia cho rằng, việc nền sản xuất trong nước phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu là bài toán hóc búa. Nếu tăng tỷ lệ nội địa hóa thì giá thành có thể kém cạnh tranh, nhưng nếu phụ thuộc quá mức vào nguồn nhập khẩu thì lại đối mặt với nguy cơ vi phạm quy định xuất xứ.

Chuyển từ bị động sang chủ động

Để vượt qua những thách thức mang tính hệ thống và duy trì vị thế bền vững tại thị trường Hoa Kỳ, các chuyên gia khẳng định doanh nghiệp Việt Nam phải lấy sự tuân thủ, dữ liệu chuỗi cung ứng và năng lực công nghệ làm cốt lõi cho năng lực cạnh tranh.

Nút thắt đầu tiên cần tháo gỡ chính là sự chủ động trong chuẩn bị hồ sơ và chứng nhận kỹ thuật. Theo ông Trần Lịch, việc chủ động đáp ứng trước các yêu cầu tuân thủ có thể giúp doanh nghiệp rút ngắn từ 3 đến 12 tháng khi đàm phán với đối tác Mỹ.

Doanh nghiệp cần đặc biệt coi trọng dữ liệu chuỗi cung ứng, chủ động nắm bắt các thông tin về sản lượng xuất khẩu, đơn hàng, tổng lưu lượng hàng hóa hằng năm và danh tính các đối tác tham gia.

“Nếu một nhà nhập khẩu tìm đến nhưng doanh nghiệp chưa có chứng nhận cần thiết, chưa chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật hoặc chưa đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, cơ hội có thể mất trước khi hai bên bàn đến giá cả”, ông Trần Lịch nói.

Ở góc độ dài hạn, bà Ann Hà, Giám đốc điều hành Defenova Global Connect, nhận định, để tiến sâu vào chuỗi giá trị của các tập đoàn Mỹ, doanh nghiệp phải chủ động tiếp nhận công nghệ, bí quyết vận hành và phương thức quản lý tiên tiến trong các lĩnh vực mũi nhọn như hàng không, y tế hay nông nghiệp công nghệ cao...

Khi năng lực công nghệ đi cùng với khả năng kiểm soát quy trình và minh bạch dữ liệu, doanh nghiệp Việt Nam mới tạo dựng được niềm tin chiến lược, từ đó khẳng định chỗ đứng vững chắc và lâu dài trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Mỹ, chính sách thương mại nước này ngày càng gắn với các yêu cầu về an ninh quốc gia, an ninh kinh tế, bảo vệ người tiêu dùng và an toàn chuỗi cung ứng. Các biện pháp thuế quan, phòng vệ thương mại, chống lẩn tránh, chống chuyển tải cùng những yêu cầu về xuất xứ đang được áp dụng ngày càng nghiêm ngặt.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp cần xác định chính xác mã HS, rà soát nhóm hàng có nguy cơ chịu thuế và tính đầy đủ các chi phí liên quan để chủ động xây dựng phương án kinh doanh. Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải chứng minh được hàng hóa thực sự trải qua quá trình sản xuất tại Việt Nam và đáp ứng quy định xuất xứ đối với từng mặt hàng.

Ông Hưng lưu ý, doanh nghiệp cần thiết lập bản đồ cung ứng, hồ sơ xuất xứ, dữ liệu chuỗi cung ứng và năng lực tuân thủ hiện đã trở thành cấu phần thiết yếu để doanh nghiệp xây dựng và duy trì lòng tin của khách hàng Hoa Kỳ.