Hàng ngoại "núp bóng" hàng Việt, quyền lợi người tiêu dùng và doanh nghiệp bị ảnh hưởng

Hàng ngoại "núp bóng" hàng Việt rao bán tràn lan

Những ngày qua, dư luận xôn xao trước thông tin Công an tỉnh Lào Cai khởi tố, bắt giữ Vũ Hoàng Hải (Hải Sapa TV) về tội “Lừa dối khách hàng” liên quan đến sản phẩm thịt trâu sấy. Kênh YouTube Sapa TV của đối tượng có hơn 700.000 người đăng ký.

Theo kết quả điều tra của cơ quan công an, năm 2022, Hải chỉ đạo vợ là Bùi Thị Kim Tuyên ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm “thịt trâu sấy khô tê cay” do Công ty Cổ phần Sản xuất và Thương mại tổng hợp Hoàng Nam (Hoàng Nam) sản xuất từ thịt trâu đông lạnh nhập khẩu từ Ấn Độ. Sản phẩm sau đó được quảng cáo là “thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc” với giá 1,2 triệu đồng/kg. Quá trình điều tra từ, năm 2022-2025, Bùi Thị Kim Tuyên đã mua của Hoàng Nam số lượng “thịt trâu sấy khô tê cay” với số tiền 30 tỷ đồng để bán ra thị trường.

Đây không phải là lần đầu tiên lực lượng chức năng phát hiện hàng ngoại nhập núp bóng hàng Việt để tiêu thụ, năm 2019 lực lượng chức năng cũng đã phát hiện Công ty Cổ phẩn Tập đoàn điện tử Asanzo Việt Nam nhập khẩu linh kiện điện tử từ nước khác, đưa về Việt Nam lắp ráp, sau đó đưa ra thị trường Việt Nam với nhãn mác ghi xuất xứ Việt Nam.

Đại diện Công ty May Việt Tiến cũng cho biết, từ năm 2003, Công ty xây dựng nhãn hiệu Viet Brothers, qua đó hình thành chuỗi 14 cửa hàng bán lẻ quần áo may sẵn lấy tên gọi "Made in Việt Nam". Thế nhưng, đây cũng là lúc nhãn hiệu này liên tục bị nhiều cửa hàng tư nhân xâm phạm sở hữu trí tuệ bán đồ thời trang nhập từ các nước khác, mặc dù Viet Brothers đã đăng ký bản quyền tên gọi "Made in Việt Nam". Tương tự, ông Nguyễn Văn Mọi, (chủ trang trại nho Ba Mọi, tỉnh Khánh Hòa) cho biết: Hiện trên thị trường nhiều cửa hàng hoa quả tư nhân bầy bán nho mang thương hiệu Ba Mọi với giá khá rẻ chỉ 20.000 – 30.000 đồng/kg. Trong khi giá mua tại vườn của các nhà vườn tỉnh Khánh Hòa đã từ 30.000 – 35.000 đồng/kg với loại thường, loại ngon từ 50.000 đồng/kg. Riêng đối với thương hiệu nho Ba Mọi, trang trại chỉ phân phối tại hệ thống các siêu thị như Coop Mart, Go!, Winmart… chứ không bán tại hệ thống chợ truyền thống.

Thông tin từ Chi Cục Quản lý thị trường (QLTT) Hà Nội cho thấy, thời gian qua xuất hiện tình trạng một số nông sản, thủy sản không rõ nguồn gốc, xuất xứ được bày bán trên thị trường dưới tên gọi của sản phẩm cùng loại với nông sản Việt Nam như: Nho Khánh Hòa, khoai tây Đà Lạt, cá tầm, cải mầm đá Sa Pa (Lào Cai)... hoặc dán nhãn mác hàng Việt, đánh lừa người tiêu dùng.

Thiếu quy định nhận diện hàng Việt

Thông tin về những thủ đoạn nông sản ngoại núp bóng hàng Việt để tiêu thụ, Chi Cục trưởng Chi cục QLTT Hà Nội Trịnh Quang Đức cho biết: Việc hàng ngoại đội lốt hàng Việt Nam đang diễn ra với hai hình thức. Cụ thể, hàng nước ngoài nhập khẩu sau đó trộn cùng với hàng Việt Nam để bán ra thị trường hoặc thay mác thành hàng Việt Nam.

Nói về nguyên nhân hàng ngoại núp bóng hàng Việt để tiêu thụ, Chủ tịch Hiệp hội bán lẻ Việt Nam Trần Thị Phương Lan cho biết: Hiện nay Việt Nam đã có Nghị định 31/2018/NĐ-CP quy định về xuất xứ hàng hóa áp dụng cho xuất khẩu và nhập khẩu, nhưng đối với hàng hóa lưu thông trong nước thì vẫn đang có nhiều cách hiểu khác nhau và chưa có bộ tiêu chí chính thức để xác định. Thực tế cho thấy có vụ việc xuất xứ hàng hóa gây tranh cãi như: Asanzo, sản phẩm dệt may, điện tử... Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thị trường, gây mất niềm tin người tiêu dùng, mà còn gây khó khăn trong công tác quản lý nhà nước do thiếu căn cứ pháp lý để xử lý hành vi gian lận xuất xứ.

Để giải quyết những bất cập trên, vừa qua Bộ Công Thương đã kiến nghị Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát các quy định về ghi nhãn hàng hóa đối với nông thủy sản tại Nghị định 43/2017/NĐ-CP. Giao Bộ Y tế rà soát lại các quy định về truy xuất nguồn gốc thực phẩm tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Ngoài ra, để kiểm soát truy xuất nguồn gốc đạt hiệu quả, cơ quan chức năng phải quy định rõ trách nhiệm của cơ quan thương mại biên giới như hải quan, biên phòng… trong quá trình kiểm soát hàng nhập khẩu.

Nhằm khắc phục những bấp cập này, Bộ Công Thương vừa có Tờ trình số 4153/TTr-BCT trình Chính phủ về việc xây dựng Nghị định quy định tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước. Trong đó nêu rõ, tùy thuộc vào quá trình sản xuất, gia công, chế biến, các tổ chức, cá nhân có thể lựa chọn và sử dụng một trong các cụm để thể hiện xuất xứ hàng hóa là hàng hóa của Việt Nam, như: “Sản xuất tại Việt Nam”, “Chế tạo tại Việt Nam”, "Nước sản xuất: Việt Nam", “Xuất xứ: Việt Nam”, "Sản xuất bởi: Việt Nam"… theo nguyên tắc tự nguyện, tự kê khai. Đáng chú ý, các công đoạn gia công hoặc lắp ráp đơn giản sẽ không được tính để xác định xuất xứ, nhằm ngăn chặn việc lợi dụng hoạt động sản xuất tối thiểu để gắn nhãn "Made in Vietnam".

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, dự thảo nghị định mới quy định rõ các tiêu chí đối với hàng hóa được coi là có xuất xứ Việt Nam, kể cả trường hợp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu nhưng đáp ứng yêu cầu về giá trị gia tăng trong nước. “Khi được ban hành, Quy định về tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước sẽ giúp hạn chế xung đột giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng; đồng thời, cơ quan chức năng có căn cứ phân xử”, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh.