Hàn Quốc sau cơn say chứng khoán

Từ “Korea discount” đến cơn sốt AI

Đằng sau đà tăng trước đó là triển vọng khá sáng của ngành bán dẫn, khi nhu cầu chip nhớ phục vụ AI tăng mạnh trong lúc nguồn cung hạn chế.

Samsung Electronics và SK Hynix, hai doanh nghiệp giữ vị trí hàng đầu trong lĩnh vực này, trở thành tâm điểm của dòng tiền khi giá chip và kỳ vọng lợi nhuận cùng đi lên.

Đúng lúc ngành bán dẫn thuận lợi, chính quyền Tổng thống Lee Jae Myung lại đẩy mạnh cải cách thị trường vốn nhằm khắc phục “Korea discount”, cách gọi tình trạng cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp Hàn Quốc thường được định giá thấp hơn các đối thủ quốc tế. Ông Lee từng cam kết đưa Kospi lên mức kỷ lục trong chiến dịch tranh cử và sau khi nhậm chức tháng 6-2025, chương trình cải cách tiếp tục được thúc đẩy.

Nhờ sự cộng hưởng giữa triển vọng AI và kỳ vọng cải cách, Hàn Quốc từ thị trường chứng khoán lớn thứ 13 vươn lên vị trí thứ năm thế giới xét theo vốn hóa. Dòng tiền ngày càng tập trung vào cổ phiếu bán dẫn, đến giữa năm 2026, riêng Samsung Electronics và SK Hynix đã chiếm hơn một nửa giá trị Kospi.

Cùng với các kỷ lục liên tiếp của thị trường là sự tham gia ngày càng mạnh của nhà đầu tư cá nhân, trong đó không ít người vay tiền mua cổ phiếu. Chỉ trong sáu tháng, dư nợ cho vay ký quỹ tăng thêm 7,9 tỷ USD, lên 27,1 tỷ USD.

Giữa lúc tâm lý đang hưng phấn, cuối tháng 5, Hàn Quốc lần đầu cho phép các quỹ ETF sử dụng đòn bẩy đối với từng cổ phiếu riêng lẻ. Những sản phẩm này giúp gia tăng lợi nhuận nếu giá đi đúng hướng, nhưng cũng nhân mức thua lỗ khi thị trường giảm. Chỉ vài tuần sau, Kospi vượt 9.000 điểm.

Đà tăng càng kéo dài, mức độ tập trung của thị trường càng rõ khi hơn một nửa giá trị Kospi nằm ở Samsung Electronics và SK Hynix. Vì thế, những lo ngại về nhu cầu AI và cạnh tranh từ Trung Quốc khi xuất hiện đã nhanh chóng gây sức ép lên cả chỉ số; cổ phiếu bán dẫn giảm, còn vốn vay và các sản phẩm đòn bẩy khiến tổn thất bị khuếch đại.

Dù vậy, cú giảm mạnh không đồng nghĩa nền tảng của ngành bán dẫn Hàn Quốc đã thay đổi hoàn toàn. Nhu cầu chip nhớ vẫn lớn, Samsung Electronics và SK Hynix vẫn giữ vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu; thay đổi nhanh hơn nằm ở kỳ vọng của giới đầu tư sau một thời gian giá cổ phiếu tăng với tốc độ rất cao.

Sức ép trở lại với Seoul

Do nhà đầu tư cá nhân - thường được gọi là những “chú kiến” - chiếm khoảng 60-70% giao dịch hằng ngày trên Kospi, cú giảm không chỉ gây thiệt hại cho một nhóm nhỏ trên thị trường. Chứng khoán đã thu hút đông đảo người dân trong giai đoạn tăng nóng, từ người trẻ đến người nghỉ hưu, và một bộ phận tham gia bằng cả tiền vay.

Sức hút ấy còn gắn với bối cảnh giá nhà và nhiều loại tài sản ở mức cao. Với một bộ phận người trẻ Hàn Quốc, đầu tư chứng khoán được xem như cách gia tăng tích lũy khi thu nhập từ công việc khó theo kịp giá tài sản; thị trường càng lập đỉnh, tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội càng thúc đẩy dòng tiền chảy vào.

Bởi vậy, khi Kospi lao dốc, sức ép nhanh chóng lan sang chính trường. Một nhóm nhà đầu tư gửi vòng hoa tang tới Quốc hội để yêu cầu hành động, trong khi tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Lee giảm xuống khoảng 43%, mức thấp nhất kể từ khi ông nhậm chức. Phe đối lập cũng chỉ trích việc cho phép ETF đòn bẩy cổ phiếu riêng lẻ và yêu cầu làm rõ cách chính quyền ứng phó với biến động thị trường.

Những phản ứng này đặt chương trình cải cách của chính quyền Lee vào hoàn cảnh khác hẳn thời kỳ Kospi liên tục lập đỉnh. Mục tiêu khắc phục “Korea discount”, thu hút thêm vốn và mở rộng cơ hội đầu tư vẫn có cơ sở, nhưng việc những sản phẩm rủi ro cao được đưa ra đúng lúc thị trường tăng nóng khiến chính sách quản lý khó tránh khỏi bị xem xét lại.

Trong khi quyết định vay tiền mua cổ phiếu hay sử dụng đòn bẩy trước hết vẫn thuộc về từng nhà đầu tư, mức độ tham gia ngày càng sâu của người dân khiến vai trò của cơ quan quản lý cũng lớn hơn. Seoul sau đó tạm dừng phê duyệt ETF đòn bẩy cổ phiếu riêng lẻ mới, tăng gấp ba khoản tiền tối thiểu bắt buộc để giao dịch lên khoảng 21.000 USD và mở rộng chương trình đào tạo về rủi ro.

Nếu một năm trước, ưu tiên của Seoul là làm sao để chứng khoán Hàn Quốc được định giá tương xứng hơn với sức mạnh của nền kinh tế và doanh nghiệp trong nước, những biến động vừa qua đã bổ sung thêm yêu cầu về chất lượng và độ bền của đà tăng. Một thị trường mà hơn một nửa giá trị tập trung vào hai doanh nghiệp, trong khi tiền vay và các sản phẩm đòn bẩy phát triển nhanh, khó tránh khỏi nhạy cảm khi tâm lý đổi chiều.

AI và ngành bán dẫn vẫn có thể tiếp tục là động lực của kinh tế Hàn Quốc, còn cải cách thị trường vốn cũng không mất đi ý nghĩa sau một đợt giảm giá.

Nhưng sau những gì Kospi vừa trải qua, việc đưa chỉ số lên những đỉnh cao mới có lẽ không còn là thước đo duy nhất; khả năng duy trì sự ổn định và niềm tin khi thị trường đi xuống cũng quan trọng không kém.