Hà Nội: Tinh gọn bộ máy từ thực hiện chính quyền địa phương hai cấp

Từ việc giảm 76% đầu mối hành chính cấp xã đến trao quyền mạnh mẽ cho cơ sở, Thủ đô đang từng bước khẳng định hiệu quả của một cuộc cải cách mang tính chiến lược, hướng tới nền quản trị hiện đại, tinh gọn và phục vụ.

Tinh gọn bộ máy, mở rộng không gian phát triển

Ngày 1-7-2025 đánh dấu một cột mốc đặc biệt trong tiến trình đổi mới tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia. Đối với Hà Nội, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp không đơn thuần là sắp xếp lại các đơn vị hành chính mà còn là sự chuyển đổi căn bản trong tư duy quản trị, từ “quản lý” sang “phục vụ”, lấy người dân làm trung tâm của sự phát triển.

Trong cuộc cải cách có ý nghĩa chiến lược này, Hà Nội đã thể hiện vai trò tiên phong của Thủ đô với phương châm xuyên suốt: “Đã nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng”. Thành phố chủ động triển khai các nhiệm vụ trong bối cảnh được đánh giá là “không có tiền lệ, không có mẫu số chung”, đồng thời coi việc sắp xếp tổ chức bộ máy là cơ hội mở ra không gian và động lực phát triển mới.

Điểm nổi bật của quá trình sắp xếp là Hà Nội không lựa chọn cách làm cơ học đơn thuần nhằm giảm đầu mối mà hướng đến việc khắc phục những tồn tại kéo dài trong quản lý địa bàn. Việc hình thành các xã, phường mới không chỉ tạo không gian phát triển rộng lớn hơn mà còn xử lý căn bản tình trạng chồng lấn địa bàn, chồng chéo trong quản lý.

Trong đó, khu vực hồ Tây là một ví dụ điển hình. Trước đây, khu vực này chịu sự quản lý phân tán của nhiều phường thuộc các quận khác nhau cùng nhiều cơ quan, đơn vị liên quan. Sau sắp xếp, khu vực được quy hoạch thống nhất về một phường, đồng thời được phân cấp, ủy quyền mạnh hơn cho cấp cơ sở, qua đó tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, cảnh quan và khai thác hiệu quả tiềm năng phát triển.

Sau một năm triển khai, Hà Nội đã hoàn thành việc kết thúc hoạt động của 30 quận, huyện, thị xã; đồng thời sắp xếp 526 xã, phường, thị trấn xuống còn 126 đơn vị hành chính cấp xã mới. Mức giảm 400 đầu mối, tương đương 76% là một trong những kết quả nổi bật nhất của quá trình cải cách. Cùng với đó, cơ cấu tổ chức bên trong tiếp tục được tinh gọn mạnh mẽ. Khối chính quyền cấp thành phố giảm từ 21 sở xuống còn 15 sở và cơ quan tương đương, giảm 28,6%. Tại cấp cơ sở, 126 xã, phường được tổ chức thống nhất với ba phòng chuyên môn.

Song song với việc tinh giản đầu mối là sự điều chỉnh mạnh mẽ về nguồn nhân lực. Trong tổng số 128.795 cán bộ, công chức, viên chức của thành phố, có tới 109.800 người, tương đương khoảng 85%, được tăng cường trực tiếp cho cấp xã, phường. Việc đưa đội ngũ cán bộ về cơ sở đã giúp các địa phương nhanh chóng thích ứng với quy mô địa bàn và dân số tăng lên đáng kể sau sắp xếp.

Trao quyền cho cơ sở, nâng cao hiệu quả phục vụ

Nếu tinh gọn bộ máy là bước khởi đầu thì bản chất cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương hai cấp nằm ở việc phân cấp, phân quyền và trao quyền thực chất cho cơ sở. Bản chất của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không dừng lại ở việc tinh gọn sơ đồ tổ chức mà cốt lõi nằm ở việc khơi thông dòng chảy thực thi công vụ bằng phân cấp, ủy quyền thực chất. Hà Nội đã có những bước đi quyết liệt khi trao quyền tối đa cho cơ sở, biến cấp xã từ vị thế thụ động trở thành một “trung tâm quản trị địa bàn” một cách đúng nghĩa.

Trong quá trình triển khai, Hà Nội đã rà soát, phân định lại các nhiệm vụ quản lý nhà nước, TTHC và trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan theo yêu cầu vận hành mới khi không còn cấp huyện. Công tác phân cấp, phân quyền, ủy quyền và phân định thẩm quyền từng bước hình thành cơ sở pháp lý và cơ chế vận hành thống nhất cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn thành phố.

Kết quả thực tiễn cho thấy hiệu quả rõ nét của chủ trương này. Từ ngày 1-7-2025 đến ngày 31-5-2026, các xã, phường đã tiếp nhận và giải quyết 2.268.401 hồ sơ thuộc các nhiệm vụ được phân cấp, điều chuyển từ cấp thành phố và cấp huyện trước đây. Phần lớn các nhiệm vụ được chuyển giao đã được tổ chức thực hiện ổn định tại cấp xã. Đồng thời, nhiều quy trình phối hợp, hướng dẫn chuyên môn nghiệp vụ và cơ chế kiểm tra, giám sát tiếp tục được rà soát, hoàn thiện nhằm phù hợp với yêu cầu vận hành của mô hình mới.

Hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp được thể hiện qua việc nhiều TTHC được rút ngắn từ 3 - 5 ngày so với trước đây. Thành phố ước tính tiết kiệm khoảng 571.925 giờ công xã hội, tương đương gần 63,48 tỷ đồng chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm thời gian, chi phí thực hiện TTHC mà còn tạo điều kiện để cấp cơ sở chủ động hơn trong giải quyết công việc phát sinh từ thực tiễn địa bàn.

Đáng chú ý, mô hình mới được vận hành trên nguyên tắc lãnh đạo “6 rõ”, gồm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả; cùng với “1 xuyên suốt” giữa bốn trục của hệ thống chính trị là Đảng, HĐND, UBND và MTTQ. Nhờ đó, bộ máy vận hành thông suốt, không xảy ra tình trạng lúng túng trong xử lý công việc, đồng thời nâng cao năng lực giải quyết các vấn đề ngay từ cơ sở.

Là địa phương có quy mô dân số gần 10 triệu người, diện tích hơn 3.359km² và khối lượng công việc lớn nhất cả nước, Hà Nội vừa phải triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vừa thực hiện nhiều nhiệm vụ chính trị quan trọng. Trong thời gian này, thành phố vẫn tổ chức thành công đại hội đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2025-2030. Việc có 30 bí thư đảng ủy cấp xã trúng cử Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố khóa XVIII được xem là minh chứng cho vai trò ngày càng quan trọng của cấp cơ sở trong hệ thống chính trị Thủ đô.

Cùng với đó, Hà Nội tổ chức thành công cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 với tỷ lệ cử tri đi bầu đạt 99,57%, bảo đảm quá trình chuyển đổi mô hình không tạo ra khoảng trống trong lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý nhà nước.

Đặc biệt, việc vận hành mô hình mới tại Hà Nội diễn ra đồng thời với quá trình triển khai Luật Thủ đô (sửa đổi), Quy hoạch Thủ đô Hà Nội, thực hiện định hướng phát triển “3 trụ cột, 5 động lực phát triển, 4 không gian phát triển”, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và triển khai nhiều dự án chiến lược có khối lượng giải phóng mặt bằng lớn…

Có thể thấy, sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Hà Nội không chỉ là sự thay đổi về tổ chức hành chính mà còn là quá trình tái cấu trúc đồng thời mô hình chính quyền, mô hình quản trị và mô hình phát triển của Thủ đô. Việc giảm tầng nấc trung gian, tăng quyền chủ động cho cơ sở, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp đang tạo ra những chuyển biến rõ nét trong quản trị đô thị. Những kết quả bước đầu đạt được không chỉ có ý nghĩa đối với sự phát triển của Hà Nội mà còn cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho quá trình tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên phạm vi cả nước.