Hà Nội thử nghiệm blockchain trong quản lý hồ sơ đất đai

Việc thử nghiệm trước mắt tập trung vào một thủ tục đăng ký biến động đất đai, theo nguyên tắc thận trọng, có kiểm soát và không thay thế hệ thống nghiệp vụ hiện hành.

Tạo lớp công nghệ hỗ trợ lưu vết hồ sơ

Theo Đề án, mục tiêu tổng quát là đánh giá hiện trạng quản lý hồ sơ, dữ liệu và hệ thống kỹ thuật trong lĩnh vực đăng ký biến động đất đai tại Hà Nội; trên cơ sở đó đề xuất mô hình thử nghiệm Blockchain sử dụng nền tảng Hyperledger Fabric - nền tảng chuỗi khối có phân quyền, phù hợp với việc kiểm soát truy cập và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan” nhằm hỗ trợ ghi nhận, lưu vết, đối soát trạng thái xử lý hồ sơ, kiểm chứng tính khả thi trước khi xem xét triển khai chính thức.

Đây là cách tiếp cận xuất phát từ đặc thù của lĩnh vực đất đai. Hồ sơ đăng ký biến động có thể trải qua nhiều công đoạn từ tiếp nhận, kiểm tra, thẩm định, luân chuyển, xử lý, cập nhật, chỉnh lý đến trả kết quả và lưu trữ. Nhiều cơ quan, đơn vị cùng tham gia nên việc xác định hồ sơ đang ở khâu nào, thời điểm phát sinh trạng thái, đơn vị chịu trách nhiệm xử lý cũng như khả năng đối soát dữ liệu giữa các hệ thống có ý nghĩa quan trọng.

Đề án đánh giá, trong thực tế, dữ liệu hồ sơ có thể nằm ở nhiều dạng thức, vị trí và hệ thống khác nhau; chất lượng dữ liệu chưa đồng đều. Mã định danh, trạng thái xử lý hoặc thời điểm cập nhật cũng có thể chưa thống nhất. Khi nhiều hệ thống cùng tham gia nhưng việc kết nối, chuẩn dữ liệu trao đổi chưa đầy đủ, công tác đối soát trạng thái hồ sơ giữa các bên có thể gặp khó khăn.

Trong bối cảnh đó, Blockchain được nghiên cứu với vai trò là lớp công nghệ bổ trợ. Công nghệ này có khả năng ghi nhận các giao dịch, sự kiện kèm dấu thời gian, hỗ trợ kiểm chứng và hạn chế việc sửa đổi hoặc xóa bỏ lịch sử đã ghi nhận. Với hồ sơ đất đai, mục tiêu không phải đưa toàn bộ hồ sơ lên Blockchain mà sử dụng công nghệ để hỗ trợ ghi nhận sự kiện, trạng thái, mã tham chiếu, hàm băm và dấu thời gian, từ đó phục vụ lưu vết và đối soát.

Ranh giới này được Đề án xác định rất rõ. Blockchain không thay thế ViLIS, cơ sở dữ liệu đất đai, hồ sơ địa chính và các hệ thống nghiệp vụ hiện hành; không quyết định kết quả thủ tục hành chính; không cấp hoặc chỉnh lý Giấy chứng nhận và không làm thay đổi thẩm quyền của cơ quan nhà nước; đồng thời, dữ liệu cá nhân, hồ sơ pháp lý gốc, hợp đồng, Giấy chứng nhận, bản đồ địa chính chi tiết, tài liệu quét và dữ liệu nhạy cảm không được đưa trực tiếp lên Blockchain. Công nghệ chỉ ghi nhận lượng dữ liệu tối thiểu cần thiết như mã hồ sơ, mã sự kiện, trạng thái, thời điểm, đơn vị hoặc vai trò xử lý, mã tham chiếu...

Theo đề án, giai đoạn PoC (thử nghiệm kiểm chứng mô hình) ưu tiên sử dụng dữ liệu mô phỏng hoặc dữ liệu đã ẩn danh. Việc sử dụng dữ liệu thật trong giai đoạn thí điểm có kiểm soát phải được cấp có thẩm quyền cho phép và giới hạn rõ phạm vi, mục đích, thời gian sử dụng.

Đáng chú ý, các hệ thống hiện có vẫn giữ nguyên vai trò. ViLIS, cơ sở dữ liệu đất đai, hồ sơ địa chính và Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tiếp tục là hệ thống nghiệp vụ và nguồn dữ liệu gốc. Blockchain kết nối gián tiếp thông qua lớp trung gian có kiểm soát và không cập nhật ngược vào dữ liệu gốc khi chưa được phê duyệt.

Quyết định cũng khẳng định nguyên tắc này khi xác định Blockchain trên nền tảng Hyperledger Fabric nhằm hỗ trợ ghi nhận, lưu vết, đối soát trạng thái xử lý hồ sơ đối với một thủ tục đăng ký biến động đất đai; đánh giá tính khả thi trước khi xem xét triển khai chính thức hoặc mở rộng.

Thí điểm một thủ tục tại một xã, phường

Điểm đáng chú ý của Đề án là phạm vi thử nghiệm được giới hạn khá chặt chẽ. Giai đoạn nghiên cứu, đánh giá hiện trạng thực hiện trên phạm vi toàn thành phố. Giai đoạn thử nghiệm kiểm chứng mô hình được triển khai trong môi trường thử nghiệm độc lập. Đến giai đoạn thí điểm có kiểm soát năm 2027, phạm vi chỉ giới hạn tại một xã hoặc phường.

Địa bàn cụ thể chưa được xác định trước trong Đề án mà sẽ được lựa chọn trên cơ sở khảo sát thực tế. Một trong những yêu cầu là địa bàn có khối lượng giao dịch ở mức trung bình - khá, bảo đảm tính đại diện; không chọn nơi có khối lượng quá lớn để hạn chế rủi ro vận hành trong lần thí điểm đầu tiên, nhưng cũng không quá ít giao dịch khiến thiếu tình huống thực tế để đánh giá.

Lộ trình thực hiện được chia thành từng bước. Trong quý IV-2026, thành phố chuẩn bị kế hoạch triển khai chi tiết. Nửa đầu năm 2027 tiến hành khảo sát, đánh giá hiện trạng, phân tích khoảng cách và thiết kế mô hình. Quý III-2027 xây dựng PoC, kiểm thử, hoàn thiện.

Đến quý IV-2027 mới triển khai thí điểm có kiểm soát tại địa bàn được lựa chọn và đánh giá kết quả ngay trong năm. Kinh phí dự kiến cho giai đoạn năm 2027 khoảng 8,5 tỷ đồng, dành cho khảo sát, xây dựng PoC, kiểm thử và thí điểm có kiểm soát. Mức phân bổ chi tiết từng khoản mục sẽ được xác định trong dự toán theo quy định. Trong đó có các nhóm nội dung về hạ tầng kỹ thuật và môi trường thử nghiệm; xây dựng các nền tảng kỹ thuật và các nhiệm vụ kỹ thuật, kiểm thử, an toàn thông tin liên quan.

Theo lộ trình của Đề án, năm 2028 mới xem xét mở rộng thủ tục đã thí điểm ra 126 xã, phường và nghiên cứu khả năng áp dụng với các thủ tục hành chính đất đai khác.

Giai đoạn 2029-2030 hướng tới triển khai các thủ tục hành chính đất đai đủ điều kiện trên phạm vi toàn thành phố. Tuy nhiên, đây là lộ trình dự kiến có điều kiện, không phải mặc nhiên triển khai: chỉ chuyển sang bước tiếp theo khi giai đoạn trước đã được đánh giá, đáp ứng yêu cầu pháp lý, kỹ thuật, an toàn thông tin, hiệu quả và được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì tổ chức triển khai Đề án; rà soát nghiệp vụ, dữ liệu, hạ tầng và điều kiện thực hiện. Đồng thời, xây dựng yêu cầu kỹ thuật, tổ chức kiểm thử, đào tạo, vận hành thí điểm, giám sát an toàn thông tin và đánh giá kết quả.

Sau thí điểm, Sở tổng hợp, báo cáo UBND thành phố, đề xuất phương án duy trì, điều chỉnh hoặc mở rộng. Các sở, ngành, đơn vị liên quan phối hợp theo chức năng về kiến trúc, tiêu chuẩn kỹ thuật, tích hợp, chia sẻ dữ liệu, kinh phí, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và các nội dung nghiệp vụ liên quan. UBND xã, phường được lựa chọn thí điểm bố trí đầu mối, phối hợp khảo sát, đào tạo, vận hành và tiếp nhận phản hồi.

Có thể thấy, trọng tâm của Đề án không phải là thay thế phương thức quản lý hồ sơ đất đai hiện hành bằng Blockchain, mà thử nghiệm khả năng sử dụng công nghệ này để lưu vết, kiểm chứng và đối soát quá trình xử lý hồ sơ.

Việc bắt đầu từ một thủ tục, một địa bàn, đánh giá ngay trong năm 2027 rồi mới xem xét bước tiếp theo cho thấy cách tiếp cận thận trọng, lấy hiệu quả, an toàn dữ liệu và sự ổn định của hệ thống quản lý đất đai làm điều kiện cho việc ứng dụng công nghệ mới.