Hà Nội – Thành phố vì hòa bình: Từ danh hiệu đến vị thế toàn cầu

Đưa danh hiệu thành giá trị cốt lõi

Khi UNESCO trao danh hiệu “Thành phố vì hòa bình” cho Hà Nội năm 1999, đó không đơn thuần là sự ghi nhận đối với một đô thị không có chiến tranh.

Theo Liên hợp quốc, UNESCO đánh giá cao những nỗ lực của Hà Nội trong bảo tồn di sản văn hóa, không gian xanh, hỗ trợ giáo dục và thực hiện các chính sách phát triển, góp phần hình thành một “văn hóa vì hòa bình”. Danh hiệu vì vậy còn phản ánh cách một thành phố gìn giữ lịch sử, chăm lo đời sống người dân và xây dựng môi trường phát triển hài hòa.

Là một trong những thủ đô có lịch sử lâu đời ở châu Á, Hà Nội sở hữu những lớp trầm tích văn hóa kéo dài hàng nghìn năm. Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, khu phố cổ, hệ thống đình, đền, chùa, làng nghề cùng những không gian mặt nước và cây xanh tạo nên bản sắc đô thị đặc biệt, nơi các giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại. Việc bảo tồn di sản không chỉ gìn giữ ký ức của thành phố mà còn tạo nền tảng để các thế hệ tiếp nối hiểu và trân trọng những giá trị đã được bồi đắp qua lịch sử.

Từ nền tảng đó, Hà Nội từng bước đưa danh hiệu “Thành phố vì hòa bình” trở thành một dấu ấn trên trường quốc tế. Tháng 2-2019, Thủ đô Việt Nam được lựa chọn làm nơi diễn ra Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên, thu hút sự quan tâm rộng rãi của truyền thông thế giới. Một thành phố từng trải qua chiến tranh trở thành địa điểm đối thoại giữa hai bên có những bất đồng sâu sắc, tạo nên hình ảnh giàu ý nghĩa về hòa bình và hòa giải.

The Guardian khi đưa tin về sự kiện đã gọi Hà Nội là “City for Peace”, nhấn mạnh ý nghĩa lịch sử của cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ - Triều Tiên tại một thành phố từng hứng chịu bom đạn. South China Morning Post cũng mô tả Hà Nội đã vượt qua chiến tranh và thời kỳ cô lập để trở thành một đô thị năng động, có khả năng đóng vai trò kết nối và thúc đẩy hòa bình, ổn định. Những đánh giá này góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội như một địa điểm tổ chức các sự kiện ngoại giao quốc tế quan trọng.

Tại dịp kỷ niệm 70 năm Ngày Giải phóng Thủ đô và 25 năm Hà Nội được UNESCO trao danh hiệu “Thành phố vì hòa bình” năm 2024, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, đánh giá Hà Nội với hơn 1.000 năm văn hóa và lịch sử luôn thể hiện tinh thần kiên cường và tái sinh. Sau ngày giải phóng, chính quyền và người dân Thủ đô đã xây dựng một thành phố ngày càng đổi mới, hòa nhập và thịnh vượng. Theo bà, danh hiệu “Thành phố vì hòa bình” năm 1999 và việc Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO năm 2019 thể hiện những nỗ lực không ngừng trong quá trình phát triển.

Một dấu mốc đối ngoại quan trọng khác xuất hiện vào tháng 10-2025, khi Hà Nội trở thành nơi diễn ra Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng. Bà Pauline Tamesis gọi đây là một thời khắc lịch sử, bởi lần đầu tiên một công ước của Liên hợp quốc mang tên một thành phố Việt Nam. Bà đánh giá sự kiện là minh chứng cho vị thế ngày càng cao của Việt Nam trên trường quốc tế và thành công của chủ nghĩa đa phương trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều thách thức. Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres cũng nhấn mạnh ý nghĩa của hiệp ước toàn cầu này đối với việc bảo vệ con người trong thế giới số.

“

Cá nhân tôi cảm thấy Hà Nội hoàn toàn xứng đáng với danh hiệu Thành phố vì hòa bình.

Jonathan Wallace Baker – Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam

Nếu Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều Tiên năm 2019 cho thấy vai trò của Hà Nội như một không gian đối thoại, thì Công ước Hà Nội năm 2025 tiếp tục khẳng định khả năng kết nối và thúc đẩy hợp tác quốc tế trước những thách thức mới. Trong bối cảnh tội phạm mạng vượt qua biên giới quốc gia, đe dọa dữ liệu cá nhân, hạ tầng số và sự an toàn của người dân, việc cộng đồng quốc tế cùng xây dựng khuôn khổ hợp tác tại Hà Nội mở rộng thêm ý nghĩa của danh hiệu “Thành phố vì hòa bình” trong thời đại số.

Những dấu mốc đó gắn liền với lợi thế của Hà Nội là Thủ đô, trung tâm chính trị - ngoại giao của Việt Nam, có bề dày lịch sử văn hóa và kinh nghiệm ngày càng phong phú trong tổ chức các sự kiện quốc tế. Từ một danh hiệu mang ý nghĩa biểu tượng, “Thành phố vì hòa bình” từng bước trở thành một phần trong hình ảnh đối ngoại của Hà Nội, tạo nền tảng để Thủ đô mở rộng hợp tác với các thành phố và cộng đồng quốc tế.

Phấn đấu vì hòa bình và tương lai

Cùng với vai trò đối ngoại, văn hóa và sáng tạo đang mở rộng nội hàm của danh hiệu “Thành phố vì hòa bình”. Năm 2019, Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Thiết kế, đánh dấu bước chuyển từ gìn giữ những giá trị văn hóa sẵn có sang khai thác văn hóa và sáng tạo như một nguồn lực phát triển bền vững.

UNESCO đánh giá Hà Nội có định hướng đặt văn hóa và sáng tạo vào trung tâm phát triển, hướng tới trở thành một trung tâm sáng tạo hàng đầu Đông Nam Á. Các dự án được tổ chức này hỗ trợ tập trung vào kết nối tài sản văn hóa, giới trẻ, không gian sáng tạo và những lĩnh vực thiết kế mới. Hoạt động bảo tồn di sản cũng tiếp tục được thúc đẩy, trong đó có lễ khởi công dự án phục dựng Điện Kính Thiên ngày 29-9, gắn với Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực do Việt Nam và UNESCO đồng tổ chức.

Những định hướng này được thể hiện rõ hơn qua các hoạt động văn hóa quốc tế tại Thủ đô. Tại Photo Hanoi ’25, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam Jonathan Baker nhấn mạnh sáng tạo ở Hà Nội không chỉ tồn tại trong các thiết chế văn hóa mà còn được sống, trải nghiệm và chia sẻ trong toàn thành phố. Sự kiện quy tụ hơn 170 nghệ sĩ, giám tuyển và chuyên gia từ 21 quốc gia, với hàng chục triển lãm và hoạt động tại nhiều không gian văn hóa, di sản và công cộng.

Trong các hoạt động chuẩn bị cho Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, UNESCO tiếp tục đề cao sự kết nối giữa không gian di sản, làng nghề truyền thống và thiết kế đương đại, đồng thời khuyến khích sự tham gia của nghệ sĩ, nhà thiết kế, doanh nhân và giới trẻ. Sự giao thoa giữa bảo tồn và đổi mới đang tạo điều kiện để Hà Nội phát huy bản sắc riêng, đồng thời mở rộng giao lưu văn hóa và kết nối với cộng đồng sáng tạo quốc tế.

Bên cạnh văn hóa và sáng tạo, giáo dục tiếp tục trở thành một thành tố quan trọng trong định hướng phát triển của Thủ đô. Năm 2025, Hà Nội được UNESCO ghi nhận trong Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu, bổ sung một dấu mốc mới vào quá trình hội nhập quốc tế của thành phố.

Theo UNESCO, các Thành phố học tập hướng tới đưa việc học tập suốt đời vào đời sống thường nhật, từ trường học, nơi làm việc, thư viện, gia đình đến các không gian công cộng. Mục tiêu không chỉ nâng cao trình độ học vấn mà còn giúp người dân thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động, chuyển đổi số, biến đổi khí hậu và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.

Ba sự ghi nhận quốc tế của Hà Nội vì vậy có thể được nhìn nhận trong một mạch phát triển: “Thành phố vì hòa bình” đặt nền tảng cho môi trường sống và đối thoại; “Thành phố sáng tạo” thúc đẩy khai thác các giá trị văn hóa và đổi mới; còn “Thành phố học tập” hướng tới nâng cao năng lực thích ứng của con người. Sự kết nối giữa những định hướng này mở ra cơ hội để Hà Nội phát triển sức mạnh mềm dựa trên cả di sản lịch sử lẫn những giá trị mới của đời sống đô thị.

Tuy nhiên, vị thế quốc tế cần song hành với chất lượng sống của người dân. Liên hợp quốc từng nhấn mạnh rằng một “thành phố vì hòa bình” trong thế kỷ XXI phải là nơi an toàn cho phụ nữ và trẻ em gái, tạo điều kiện tiếp cận cho người khuyết tật, bảo đảm hòa nhập và không để những nhóm dễ bị tổn thương bị bỏ lại phía sau. Với Hà Nội, những yêu cầu ấy gắn trực tiếp với việc phát triển giao thông công cộng, không gian đi bộ, cây xanh, cải thiện chất lượng không khí, an toàn đường phố, khả năng tiếp cận công trình công cộng và cơ hội học tập.

“

Hà Nội truyền cảm hứng cho các thành phố khác trên thế giới đi theo con đường hòa bình và phát triển.

Jane Runkat – Đại biện lâm thời Indonesia tại Việt Nam

Đây cũng là những lĩnh vực quyết định khả năng chuyển hóa các danh hiệu quốc tế thành giá trị thực tế. Một đô thị có sức hấp dẫn đối với bạn bè quốc tế không chỉ nhờ bề dày lịch sử hay khả năng tổ chức các sự kiện lớn, mà còn ở môi trường sống, sự gắn kết cộng đồng và cơ hội phát triển dành cho người dân.

Hơn 25 năm sau dấu mốc năm 1999, Hà Nội đã mở rộng sự hiện diện quốc tế từ ngoại giao, văn hóa đến sáng tạo và giáo dục. Những thành tựu đó tạo nền tảng để Thủ đô tiếp tục phát huy danh hiệu “Thành phố vì hòa bình” như một bản sắc phát triển, gắn uy tín đối ngoại với chất lượng đô thị và khả năng đóng góp vào những nỗ lực hợp tác chung của cộng đồng quốc tế.