Hà Nội tạo động lực tăng trưởng từ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Khi đổi mới sáng tạo trở thành một lựa chọn phát triển

Chỉ số PII được xây dựng không phải để các địa phương chạy đua đơn thuần về thứ hạng. Ý nghĩa quan trọng của chỉ số này là cung cấp một bức tranh về năng lực và kết quả đổi mới sáng tạo, qua đó giúp mỗi địa phương nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và những điều kiện cần thiết để lựa chọn giải pháp phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bởi vậy, cùng một bộ chỉ số nhưng cách mỗi địa phương tiếp cận có thể khác nhau, tùy mô hình phát triển và những lợi thế riêng. Với Hà Nội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt quá trình Hà Nội triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Thành phố xác định đây không chỉ là nhiệm vụ của khu vực công, mà phải góp phần nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và hình thành mô hình tăng trưởng mới. Vì thế, trọng tâm triển khai đang dịch chuyển từ xây dựng chủ trương, cơ chế và hạ tầng nền tảng sang tạo ra sản phẩm, mô hình ứng dụng, giao dịch công nghệ và giá trị kinh tế - xã hội.

Sự thay đổi ấy quan trọng hơn một bảng xếp hạng. Bởi khi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đặt trong câu chuyện tăng trưởng, câu hỏi của thành phố không còn dừng ở “có chính sách gì để hỗ trợ?”, mà chuyển thành: Hà Nội đang có những bài toán gì cần công nghệ giải quyết; doanh nghiệp có thể tham gia ở đâu; công nghệ được thử nghiệm thế nào; nguồn lực được huy động ra sao và kết quả cuối cùng tạo ra giá trị gì?

Từ cách đặt vấn đề đó, một chuỗi công cụ mới bắt đầu hình thành.

Từ bài toán của Thủ đô đến sản phẩm công nghệ

Nếu trước đây nhiệm vụ khoa học và công nghệ thường được hình thành từ đề xuất của các chủ thể nghiên cứu, thì năm 2026 Hà Nội bắt đầu đặt câu hỏi từ chính những vấn đề lớn của đô thị.

Ngày 18-3-2026, UBND thành phố công bố Danh mục 30 “Bài toán lớn” giai đoạn 2026-2030. Đó là những vấn đề có tính liên ngành, quy mô lớn, từ ùn tắc giao thông, trật tự và vệ sinh đô thị, kiểm soát phát thải, ngập úng, an toàn thực phẩm đến quản trị không gian đô thị, kinh tế dữ liệu, sản xuất thông minh, công nghiệp văn hóa, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và các công nghệ chiến lược.

Điểm đáng chú ý là thành phố không coi đây đơn thuần là danh sách nhiệm vụ quản lý. Mỗi bài toán được cấu trúc theo hướng vấn đề thực tế - câu hỏi công nghệ - sản phẩm dự kiến, qua đó mở không gian để doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia cùng tham gia tìm lời giải.

Cách tiếp cận này nhanh chóng tạo phản hồi từ hệ sinh thái. Đến tháng 9-2026, Sở Khoa học và Công nghệ đã tiếp nhận khoảng 160 đề xuất đặt hàng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo từ các sở, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân. Thành phố cũng xác định 9 nhóm công nghệ chiến lược và 25 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên; trong đó đã phê duyệt 2 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược theo hình thức giao trực tiếp.

Như vậy, đổi mới sáng tạo được kéo gần hơn với nhu cầu phát triển. Bài toán của thành phố trở thành điểm xuất phát của nhiệm vụ; nhiệm vụ hướng tới sản phẩm; sản phẩm phải có khả năng thử nghiệm, ứng dụng và tiến tới thị trường.

Đó cũng là lý do doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm hơn trong hệ sinh thái. Đến tháng 9-2026, Hà Nội có 226 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, hơn 1.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và khoảng 10.996 doanh nghiệp công nghệ số. Thành phố đồng thời phát triển Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội, Chợ Chuyển đổi số, Trung tâm Đổi mới sáng tạo, Quỹ Đầu tư mạo hiểm và các cơ chế đặt hàng theo bài toán phát triển.

Đằng sau những thiết chế ấy là một cách tiếp cận mới: Nhà nước không làm thay thị trường, mà tìm cách tạo môi trường, tạo bài toán, kết nối nguồn lực và mở đường để doanh nghiệp đưa công nghệ vào thực tế.

Từ chính sách trên giấy đến công nghệ đi vào đời sống

Một chính sách đổi mới sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi doanh nghiệp có thể sử dụng nó để đưa công nghệ vào thực tế. Đây là điểm mà Hà Nội đã bắt đầu tạo được những dấu ấn cụ thể trong năm 2026.

Nghị quyết số 26/2026/NQ-HĐND về thử nghiệm có kiểm soát đã tạo hành lang cho những công nghệ, sản phẩm, mô hình mới được thử nghiệm trong trường hợp pháp luật hiện hành chưa có quy định hoặc chưa phù hợp. Đến ngày 20-9, thành phố đã tiếp nhận 4 hồ sơ sandbox chính thức; 2 hồ sơ được phép thử nghiệm và 9 đề xuất khác đang được hướng dẫn hoàn thiện.

Hai trường hợp được phép thử nghiệm đã biến một khái niệm chính sách thành hoạt động công nghệ cụ thể: Hệ thống giao thông tự hành của Phenikaa-X và dự án thử nghiệm công nghệ chế biến đất hiếm ở quy mô bán công nghiệp. Với Hà Nội, giá trị của sandbox không chỉ nằm ở việc cho phép một sản phẩm được thử nghiệm, mà còn ở khả năng tạo dữ liệu thực tế để doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng đánh giá công nghệ, nhận diện rủi ro, hoàn thiện quy trình, tiêu chuẩn trước khi mở rộng.

Cùng với cơ chế thử nghiệm là cơ chế vốn. Quỹ Đầu tư mạo hiểm Hà Nội được thiết kế theo mô hình hợp tác công - tư, quy mô tối đa 1.200 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước tham gia tối đa 49%. Đến tháng 8-2026, thành phố đã hoàn thành góp vốn đợt 1 với 55 tỷ đồng. Cách thiết kế này nhằm dùng nguồn lực công làm vốn mồi, thu hút thêm nguồn lực xã hội cho doanh nghiệp công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo.

Một mắt xích khác là Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội, được ra mắt tháng 2-2026 theo mô hình công ty cổ phần có vốn nhà nước. Thiết chế này hướng tới kết nối bài toán của thành phố và doanh nghiệp với viện, trường; kết nối startup với doanh nghiệp lớn và nhà đầu tư; hỗ trợ đưa sản phẩm vào thử nghiệm và tiếp cận thị trường.

Những công cụ ấy đang dần tạo thành một chuỗi: Có bài toán để đặt hàng, có cơ chế để thử nghiệm, có vốn để phát triển, có tổ chức để kết nối và có thị trường để hướng tới. Đây chính là sự chuyển đổi, từ xây dựng nền tảng sang tạo ra sản phẩm và giá trị.

PII 2026, vì thế, có thể được nhìn như một tấm gương phản chiếu một phần năng lực đổi mới sáng tạo của Thủ đô, chứ không phải mục tiêu cuối cùng của quá trình này. Hà Nội đạt 63,80 điểm, đứng đầu 18/52 chỉ số thành phần và đứng đầu 3 trụ cột, trong đó có: Vốn con người và nghiên cứu và phát triển; Trình độ phát triển của thị trường; Sản phẩm tri thức, sáng tạo và công nghệ.

Những con số ấy đáng ghi nhận, nhưng với Hà Nội, điều quan trọng hơn là làm sao những năng lực được đo bằng PII tiếp tục chuyển thành năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, sản phẩm công nghệ nhiều hơn, giao dịch công nghệ thực chất hơn và những giá trị kinh tế - xã hội cụ thể hơn.

Bởi mục tiêu Hà Nội đang hướng tới không phải đứng đầu một bảng xếp hạng mà là dùng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để tạo ra một cách tăng trưởng mới cho Thủ đô.