Hà Nội tăng cường năng lực xử lý chất thải, kiểm soát ô nhiễm không khí

Tăng tỷ lệ xử lý rác bằng công nghệ đốt phát điện

Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường HĐND thành phố Hà Nội đã báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường trên địa bàn Hà Nội giai đoạn từ ngày 1-7-2025 đến 31-7-2026. Theo báo cáo, thành phố đã cơ bản ban hành đồng bộ hệ thống cơ chế, chính sách về bảo vệ môi trường với 33 văn bản. Các văn bản gồm nghị quyết của HĐND thành phố; quyết định, chỉ thị, kế hoạch và văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của UBND thành phố cùng các sở, ngành.

Sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1-7-2025, thành phố đã phân cấp nhiệm vụ quản lý môi trường cho cấp xã, đồng thời chuyển nhiệm vụ chi duy trì vệ sinh môi trường sang ngân sách cấp xã. Ngân sách chi sự nghiệp môi trường tăng từ 1.872,8 tỷ đồng thực hiện năm 2025 lên 4.783,4 tỷ đồng dự toán năm 2026; tỷ trọng ngân sách cấp xã tăng từ 10% lên 67,7%.

Trong lĩnh vực chất thải rắn sinh hoạt, việc xử lý tại hai khu xử lý tập trung cơ bản đáp ứng nhu cầu hiện tại.

Đối với chất thải rắn xây dựng, thành phố đã quy hoạch 8 vị trí xử lý với tổng công suất 7.640 tấn/ngày đến năm 2030, trong đó 4 vị trí đang triển khai đầu tư, tổng công suất 3.680 tấn/ngày.

Công tác quản lý chất lượng không khí cũng có chuyển biến. Thành phố đã hoàn thành thu thập, chuẩn hóa dữ liệu từ các nguồn phát thải để xây dựng mô hình xác định nguồn ô nhiễm. Vùng phát thải thấp được triển khai từ ngày 1-7-2026; thành phố đã chuyển đổi 875 xe buýt sang sử dụng năng lượng xanh, đạt 44,3%, vượt kế hoạch.

Hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm từng bước được tăng cường. Trong giai đoạn giám sát, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã kiểm tra 45 cơ sở, dự án, xử phạt 6 cơ sở với tổng số tiền 3,1 tỷ đồng. Cấp xã xử phạt 577 trường hợp với tổng số tiền 5,17 tỷ đồng. Thành phố cũng đã xử lý 25 phản ánh hiện trường về ô nhiễm không khí qua nền tảng iHanoi.

Hạ tầng xử lý quá tải, nhiều dự án chậm tiến độ

Bên cạnh kết quả đạt được, Đoàn giám sát chỉ ra nhiều hạn chế trong quản lý chất thải. Với chất thải rắn sinh hoạt, khối lượng phát sinh năm 2026 ước trên 9.000 tấn/ngày, dự báo tăng lên khoảng 13.200 tấn/ngày vào năm 2030. Trong khi đó, hạ tầng thu gom, trung chuyển chưa đồng bộ; phương tiện thu gom vẫn chủ yếu là xe đẩy tay, xe gom hở. Mới có khoảng 24/126 xã, phường thực hiện thu gom bằng xe điện, với tổng số 327 xe.

Một số khu vực vẫn xuất hiện điểm tồn lưu rác, chân rác; một số phường chưa bố trí được điểm tập kết. Tình trạng xe vận chuyển không được vệ sinh, che chắn, làm chảy nước rỉ rác trên đường vẫn xảy ra. Tại hai khu xử lý tập trung, các ô chôn lấp đã hết khả năng tiếp nhận nhưng vẫn phải chôn lấp khoảng 751 tấn/ngày, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm nước rỉ rác, mùi hôi và ảnh hưởng đến khu dân cư.

Đáng chú ý, lượng tro bay tồn lưu tại hai nhà máy điện rác khoảng 100.764 tấn. Sản phẩm tái chế từ tro xỉ khó tiêu thụ, trong khi việc xử lý bằng chôn lấp có nguy cơ gây lãng phí tài nguyên đất. Tiến độ đầu tư các khu xử lý mới còn chậm; khu vực phía Nam và Tây Nam chưa có khu xử lý phù hợp, khiến chất thải phải vận chuyển từ 65-80 km về Nam Sơn, làm tăng chi phí và rủi ro môi trường.

Đối với chất thải rắn xây dựng, khối lượng phát sinh thực tế có thể đạt khoảng 10.000 tấn/ngày, cao hơn nhiều so với mức gần 3.000 tấn/ngày theo dự báo quy hoạch. Ba vị trí đang hoạt động chỉ có tổng công suất 1.320 tấn/ngày, đáp ứng khoảng 30% nhu cầu xử lý hằng ngày.

Dù đã rà soát mạng lưới điểm tập kết, xử lý tạm thời, đến thời điểm giám sát mới có 36 xã, phường bố trí được quỹ đất. Nhiều địa phương chưa thể đưa các điểm xử lý vào hoạt động do vướng thủ tục cho thuê đất ngắn hạn.

Về môi trường không khí, ô nhiễm vẫn phát sinh từ đốt rơm rạ, hoạt động làng nghề, công trường xây dựng và giao thông. Đáng lưu ý, 15 trạm quan trắc không khí theo kế hoạch của thành phố vẫn đang trong giai đoạn làm thủ tục đầu tư, chưa được lắp đặt và vận hành.

Đoàn giám sát cũng chỉ ra sự thiếu đồng bộ về định mức, đơn giá, tiêu chuẩn tái chế và thủ tục đất đai. Nhiều xã, phường phản ánh thiếu nhân lực, phương tiện và kinh phí thực hiện nhiệm vụ phân cấp. Dữ liệu về camera, cân điện tử, hành trình phương tiện và cơ sở xử lý chưa được tích hợp thành hệ thống thống nhất...

Đẩy nhanh hoàn thiện cơ chế và tăng trách nhiệm thực thi

Từ kết quả giám sát, Đoàn giám sát kiến nghị UBND thành phố rà soát, thống nhất đánh giá nguồn lực thực hiện nhiệm vụ phân cấp; bố trí, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ môi trường cấp xã; đồng thời rà soát định mức phân bổ kinh phí, bảo đảm phù hợp với khối lượng công việc thực tế, hoàn thành trong tháng 12-2026.

Thành phố cần khẩn trương hoàn thiện quy hoạch chuyên ngành quản lý chất thải rắn; ban hành quy định về quản lý, sử dụng chất thải xây dựng, định mức và đơn giá gia cố, tái chế chất thải xây dựng, đất đào, bùn thải. Đồng thời, rà soát giá tối đa dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý rác sinh hoạt để bảo đảm bù đắp chi phí hợp lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và thu hút đầu tư.

Đối với hạ tầng xử lý, Đoàn giám sát yêu cầu đẩy nhanh tiến độ các dự án chậm kéo dài, trong đó có Nhà máy xử lý và chế biến rác Phương Đình, Khu xử lý rác thải huyện Đông Anh (cũ), Trạm xử lý phân bùn bể phốt tại Nam Sơn và các hạng mục thuộc Khu liên hợp xử lý chất thải Sóc Sơn giai đoạn II.

Đồng thời xây dựng cơ chế thúc đẩy sử dụng vật liệu tái chế từ chất thải xây dựng và tro xỉ nhà máy điện rác trong các dự án sử dụng vốn đầu tư công; sớm hoàn thành phương án xử lý tro bay theo hướng tái chế, hạn chế tối đa chôn lấp. Đẩy nhanh tiến độ lắp đặt, vận hành 15 trạm quan trắc trong năm 2026, hoàn thành mô hình xác định nguồn ô nhiễm trong và sửa đổi kế hoạch quản lý chất lượng không khí...

Đoàn giám sát đồng thời kiến nghị tăng cường kiểm soát bụi từ công trường, phương tiện vận chuyển, làng nghề và hoạt động đốt rơm rạ; hoàn thiện cơ sở dữ liệu môi trường, tích hợp dữ liệu của Hà Nội và Vùng Thủ đô vào Trung tâm Điều hành thông minh, từng bước hình thành hệ thống cảnh báo ô nhiễm theo thời gian thực trước ngày 30-12-2027.