Hà Nội: Siết trách nhiệm địa phương còn đốt chất thải

Những năm qua, thành phố Hà Nội đã có những chỉ đạo quyết liệt nhưng tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch và đốt rác thải sinh hoạt tự phát vẫn diễn ra ở nhiều xã, phường. Không chỉ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng, những hành vi này còn làm suy giảm hiệu quả các chương trình cải thiện chất lượng không khí của thành phố. Đã đến lúc thành phố cần thực hiện các biện pháp mạnh hơn để chấm dứt tình trạng đốt chất thải.

Tập quán cũ, hệ lụy mới

Từ đầu tháng 6 đến nay, trên ứng dụng iHanoi nhận hàng chục phản ánh của người dân về tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch và đốt rác thải sinh hoạt tự phát trên địa bàn thành phố Hà Nội. Tại nhiều cánh đồng vừa thu hoạch xong, từng cột khói trắng bốc lên cuồn cuộn. Trong khi đó, ở một số bãi đất trống, ven đường giao thông hay khu vực tập kết rác tạm thời, tình trạng đốt rác sinh hoạt vẫn diễn ra, tạo ra những làn khói đen bao trùm khu dân cư.

Ông Nguyễn Văn Quý - Trưởng phòng Quản lý Chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) cho biết, qua kiểm tra thực tế đã ghi nhận tình trạng đốt rơm rạ tại các xã Nam Phù, Quốc Oai, Kim Anh... Hoạt động đốt rác tự phát xuất hiện tại một số khu vực thuộc xã Kiều Phú, xã Tây Phương, xã Gia Lâm, xã Đại Thanh, xã Thanh Trì, phường Xuân Phương, phường Phúc Lợi, phường Long Biên và phường Hoàng Liệt...

Đây không phải là câu chuyện mới. Nhiều năm qua, cứ sau mỗi vụ thu hoạch, việc đốt rơm rạ lại tái diễn. Với nhiều nông dân, đây vẫn là giải pháp nhanh nhất để xử lý lượng phụ phẩm còn lại trên đồng ruộng. Trong khi đó, việc thu gom, vận chuyển hoặc tái sử dụng rơm rạ làm nguyên liệu sản xuất còn chưa phổ biến.

Đối với rác thải sinh hoạt, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc một số nơi còn thiếu điểm tập kết, trung chuyển hoặc công tác thu gom chưa đáp ứng yêu cầu. Cùng với đó là ý thức của một bộ phận người dân còn hạn chế, vẫn duy trì thói quen đốt rác để giảm khối lượng thay vì xử lý theo đúng quy định.

Các chuyên gia cho rằng, tác hại của việc đốt rơm rạ và đốt rác ngoài trời không chỉ dừng lại ở những làn khói gây khó chịu. Quá trình đốt phát sinh lượng lớn bụi mịn và khí độc hại, làm suy giảm chất lượng không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Khói từ các đám cháy còn làm giảm tầm nhìn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông và nguy cơ cháy lan sang khu dân cư.

Theo TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, bên cạnh khí thải từ giao thông và sản xuất công nghiệp, các nguồn phát thải phân tán như đốt rơm rạ và đốt rác ngoài trời cũng là nguyên nhân góp phần làm gia tăng ô nhiễm không khí tại Hà Nội. “Đốt rơm rạ là hành vi dễ thực hiện nhưng tác động môi trường rất lớn. Đây là nguồn phát thải hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu chính quyền cơ sở quyết liệt vào cuộc và người dân thay đổi nhận thức”, ông Hoàng Dương Tùng nhận định.

Đáng nói hơn, việc đốt bỏ rơm rạ còn gây lãng phí nguồn tài nguyên sinh khối có giá trị. Nhiều địa phương trong cả nước đã hình thành các mô hình thu gom rơm rạ để sản xuất nấm, phân bón hữu cơ hoặc làm nguyên liệu phục vụ chăn nuôi, vừa tăng thu nhập cho nông dân vừa giảm phát thải ra môi trường.

Siết chế tài, quy trách nhiệm người đứng đầu

Trước thực trạng trên, thành phố Hà Nội đã phát đi thông điệp mạnh mẽ về trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong công tác bảo vệ môi trường.

Mới đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã có văn bản đôn đốc UBND các xã, phường khẩn trương triển khai các biện pháp nhằm chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và đốt rác thải tự phát. Văn bản được ban hành trên cơ sở Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, Nghị định số 45/2022/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, Chỉ thị số 19/CT-UBND của Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội về tăng cường các biện pháp cấp bách kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí cùng nhiều chỉ đạo mới của thành phố.

Điểm đáng chú ý nhất trong đợt chỉ đạo này là việc quy trách nhiệm trực tiếp đối với người đứng đầu địa phương. Theo yêu cầu của Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chủ tịch UBND các xã, phường phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Chủ tịch UBND thành phố về công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn quản lý.

Ông Nguyễn Văn Quý cho biết, những phản ánh của người dân thông qua hệ thống iHanoi hoặc thông tin từ cơ quan báo chí về tình trạng đốt rơm rạ, đốt rác chưa được xử lý sẽ được sử dụng làm căn cứ để kiểm tra, xem xét trách nhiệm của chính quyền địa phương. Đây cũng là tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm của người đứng đầu. “Khi trách nhiệm được xác định rõ ràng, chính quyền địa phương sẽ phải chủ động hơn trong công tác tuyên truyền, giám sát và xử lý vi phạm ngay từ đầu”, ông Qúy nhấn mạnh.

Cùng với việc siết trách nhiệm, thành phố yêu cầu các địa phương khẩn trương hoàn thiện hạ tầng thu gom, trung chuyển và xử lý chất thải; xóa bỏ các bãi rác tự phát; quản lý chặt chất thải công nghiệp phát sinh từ làng nghề, cụm công nghiệp và các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ. Ngoài ra, lực lượng công an cấp xã, phường lên tới cả trăm người cũng cần đồng hành, chia sẻ với chính quyền địa phương để tăng cường kiểm tra, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm hành vi vi phạm theo quy định.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Minh Tấn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, việc chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ và đốt rác tự phát là nhiệm vụ cấp bách nhằm thực hiện mục tiêu cải thiện chất lượng môi trường không khí của Thủ đô. Những nơi để xảy ra tình trạng đốt rơm rạ, đốt rác kéo dài hoặc bị người dân phản ánh nhiều lần sẽ phải kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của người đứng đầu.

Có thể thấy, các quy định của pháp luật và chỉ đạo của thành phố Hà Nội đã khá đầy đủ. Điều còn thiếu hiện nay là sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của lực lượng công an, chính quyền cơ sở. Chỉ khi trách nhiệm được thực hiện đến cùng và các hành vi vi phạm bị xử lý nghiêm minh, những cột khói từ đồng ruộng và bãi rác tự phát mới có hy vọng chấm dứt, góp phần xây dựng môi trường sống trong lành hơn cho Thủ đô.