Hà Nội nâng năng lực phòng, chống thiên tai từ cơ sở

Từ thực tiễn mưa lũ, rà soát phương án

Sáng 13-10, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tổ chức hội nghị tập huấn kỹ thuật hộ đê và phòng, chống thiên tai cho chủ tịch UBND, cán bộ chuyên môn các xã, phường cùng đại diện các hạt quản lý đê, doanh nghiệp thủy lợi và đơn vị liên quan. Nội dung tập huấn giúp cán bộ cơ sở nắm rõ trách nhiệm quản lý, bảo vệ công trình, yêu cầu tuần tra, xử lý sự cố và chuẩn bị nguồn lực ứng phó thiên tai.

Theo Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội, 9 tháng đầu năm 2026, Hà Nội ảnh hưởng nhiều loại hình thiên tai làm 6.200 ngôi nhà bị ngập, hơn 5.900ha lúa, hơn 1.300ha rau màu và hơn 1.600ha thủy sản bị ảnh hưởng... Riêng đợt mưa lớn giữa tháng 9, sông Tích, sông Bùi xuất hiện lũ lịch sử, thời gian báo động kéo dài. Đỉnh lũ sông Bùi tại Yên Duyệt đạt 7,88m, cao hơn đỉnh lũ năm 2024 là 8cm. Trong đợt này, thành phố xảy ra 11 sự cố công trình đê điều, bờ, bãi sông.

Các địa phương, đơn vị đã chủ động triển khai ứng phó, bảo vệ người dân và công trình, khẩn trương khắc phục hậu quả. Tuy nhiên, thực tiễn mưa lũ tiếp tục đặt ra yêu cầu nâng chất lượng phương án, khả năng huy động nguồn lực và xử lý tình huống ngay từ đầu. Khi ngập lụt kéo dài, giao thông bị chia cắt, sự chuẩn bị tại từng địa bàn có ý nghĩa trực tiếp đối với an toàn dân cư và sản xuất.

Một yêu cầu trước hết là chính quyền cơ sở phải nắm chắc hệ thống công trình và trách nhiệm quản lý sau phân cấp. Hà Nội có 90 hồ chứa nước thủy lợi, hơn 2.000 trạm bơm cùng hệ thống kênh mương phục vụ tưới, tiêu. Với số lượng công trình lớn, việc xác định rõ đơn vị quản lý, khai thác và trách nhiệm phối hợp của địa phương là cơ sở để tổ chức kiểm tra, bảo vệ, phát hiện nguy cơ mất an toàn.

Về nội dung này, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội Đào Quang Khải lưu ý, chính quyền cơ sở cần nắm chắc công trình được giao quản lý, phạm vi bảo vệ và trách nhiệm phối hợp với đơn vị khai thác. Đối với hồ chứa, việc khai thác mặt nước, vùng phụ cận phải bảo đảm an toàn công trình; đồng thời thường xuyên kiểm tra, phát hiện, ngăn chặn và xử lý vi phạm từ khi mới phát sinh. Với công trình liên quan nhiều xã, phường, cần thống nhất việc phối hợp để thực hiện đầy đủ nhiệm vụ quản lý, bảo vệ.

Ở lĩnh vực đê điều, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội Phạm Quang Đông nhấn mạnh yêu cầu tuần tra, canh gác, phát hiện và xử lý sự cố ngay từ đầu. Một số địa phương còn thiếu cán bộ chuyên môn; phương án hộ đê chưa được cập nhật sát tình hình; việc diễn tập, thực hành xử lý sự cố còn hạn chế. Đây là những nội dung cần tiếp tục củng cố để lực lượng tại chỗ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Một vấn đề đáng chú ý là khả năng huy động đất, cát dự phòng đến hiện trường. Vật tư có trong phương án nhưng vị trí tập kết, đường vận chuyển, phương tiện chưa được chuẩn bị đầy đủ thì khi xảy ra sự cố vẫn có thể bị động. Vì vậy, kiểm tra nguồn vật tư phải gắn với khả năng vận chuyển, sử dụng tại từng vị trí cần bảo vệ, kể cả khi đường bị ngập hoặc giao thông gián đoạn.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội Trần Thanh Mẫn cũng chỉ ra những mặt cần củng cố trong thực hiện phương châm “4 tại chỗ”. Qua kiểm tra, việc chuẩn bị tại một số nơi chưa phù hợp với tình huống thiên tai, cấp độ rủi ro; lực lượng, vật tư dự kiến huy động chưa có thỏa thuận, hiệp đồng rõ ràng. Công tác trực ban, tổng hợp thiệt hại có lúc còn chậm, số liệu chưa thống nhất.

Những hạn chế này cho thấy, phương án cần được kiểm tra bằng điều kiện thực hiện cụ thể: Lực lượng có thể huy động đến đâu, vật tư đưa tới hiện trường bằng cách nào, ai chỉ huy và phối hợp xử lý. Làm rõ những nội dung ấy từ trước sẽ giúp cơ sở chủ động hơn khi thiên tai xảy ra.

Rõ trách nhiệm, chủ động nguồn lực tại chỗ

Từ thực tiễn mưa lũ và các nội dung tập huấn, việc rà soát phương án ở xã, phường cần bám sát đặc điểm địa bàn, công trình và nguy cơ thiên tai. Khu vực ven sông, vùng thấp trũng, nơi có hồ chứa hoặc công trình xung yếu cần được xác định rõ tình huống ứng phó, lực lượng phụ trách và điều kiện bảo đảm.

Phương châm “4 tại chỗ” gồm chỉ huy tại chỗ; lực lượng tại chỗ; phương tiện, vật tư tại chỗ; hậu cần tại chỗ phải được cụ thể hóa thành những công việc, nguồn lực có thể kiểm tra và huy động. Đối với lực lượng, phương tiện của tổ chức, cá nhân, cần có đầu mối liên hệ, thỏa thuận và hiệp đồng từ trước. Việc bố trí vật tư phải phù hợp với vị trí có nguy cơ xảy ra sự cố và khả năng tiếp cận thực tế.

Các nội dung nghiệp vụ được hướng dẫn tại hội nghị đã giúp các địa phương nhận biết dấu hiệu bất thường của công trình, biết cách báo cáo và phối hợp xử lý ban đầu. Qua thực hành, địa phương có thể kiểm tra lại cách phân công, khả năng huy động và những điều kiện còn thiếu để bổ sung phương án.

Sự chủ động ở cơ sở còn thể hiện trong việc cảnh báo, hỗ trợ và tổ chức sơ tán người dân. Phương án di chuyển cần gắn với nơi tiếp nhận, điều kiện sinh hoạt, nhu yếu phẩm và khả năng hỗ trợ khu vực ngập lụt, chia cắt. Thông tin cảnh báo đến kịp thời sẽ giúp người dân có thêm thời gian bảo vệ tài sản, chuẩn bị và phối hợp di chuyển khi cần thiết.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa nhấn mạnh, phòng, chống thiên tai là nhiệm vụ thường xuyên, đòi hỏi sự chủ động của các cấp, ngành và cộng đồng. Người đứng đầu chính quyền cơ sở cần nắm chắc địa bàn, công trình, khu vực có nguy cơ để tổ chức phòng ngừa, ứng phó phù hợp, ưu tiên bảo đảm an toàn tính mạng người dân.

Ông Nguyễn Đình Hoa đề nghị các xã, phường kiểm tra thực chất lực lượng, vật tư, phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ”; xác định rõ người thực hiện, nguồn lực huy động và trách nhiệm phối hợp. Các địa phương cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan chuyên môn, các hạt quản lý đê và doanh nghiệp thủy lợi để kiểm tra công trình, phát hiện nguy cơ mất an toàn, chủ động phương án xử lý; đồng thời ngăn chặn vi phạm, duy trì tuần tra, ứng trực phù hợp với diễn biến thiên tai.

Cùng với đó, các đơn vị cần thường xuyên theo dõi bản tin dự báo, cảnh báo, cung cấp thông tin kịp thời đến người dân; thực hiện nghiêm chế độ trực ban, tổng hợp, báo cáo để phục vụ chỉ đạo thống nhất.

Từ những nội dung được tập huấn, mỗi địa phương cần rà soát những việc còn thiếu trong phương án và điều kiện thực hiện. Năng lực ứng phó ở cơ sở được thể hiện bằng khả năng huy động lực lượng, đưa vật tư tới điểm xung yếu và tổ chức sơ tán người dân khi có tình huống. Đó cũng là những nội dung người đứng đầu phải kiểm tra để công tác chuẩn bị đáp ứng yêu cầu thực tế, góp phần giảm thiệt hại, bảo vệ đời sống và sản xuất.

Chỉ 70/126 xã, phường có đại diện dự tập huấn

Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Phòng, chống thiên tai Hà Nội Nguyễn Duy Du cho biết, buổi tập huấn ngày 13-10 có đại diện 70/126 xã, phường tham dự. Trong đó, có 2 Chủ tịch UBND xã Mỹ Đức, Vân Đình và 9 Phó Chủ tịch UBND các xã, phường: Vĩnh Tuy, Định Công, Nam Phù, Phượng Dực, Quảng Bị, Yên Xuân, Phù Đổng, Quang Minh, Đa Phúc.
Hội nghị diễn ra đúng Ngày Thế giới giảm nhẹ rủi ro thiên tai (13-10), là dịp nâng cao nhận thức, trách nhiệm và kỹ năng ứng phó thiên tai cho chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, 56 xã, phường không có đại diện tham dự; số lãnh đạo UBND cấp xã có mặt còn ít. Điều này chưa tương xứng với yêu cầu nâng cao năng lực chỉ huy, tổ chức ứng phó tại cơ sở, nhất là sau những thiệt hại do mưa lũ vừa qua.
Ông Nguyễn Duy Du cho biết, Chi cục sẽ báo cáo Sở Nông nghiệp và Môi trường về tình hình tham dự hội nghị để đề xuất thành phố chấn chỉnh, nâng cao trách nhiệm của các địa phương.